Pierwszy plan operacji „Barbarossa”

Marks nie przeżyje II wojny światowej, tak jak II wojny światowej nie przeżyje Wehrmacht i tak jak II wojny światowej nie przeżyją Niemcy jako państwo. W 1933 roku, kiedy Hitler dochodzi do władzy, kiedy zaczyna się gigantyczny rozrost armii niemieckiej, Marx awansuje na podpułkownika. A w roku 1935, kiedy powstaje oficjalnie Wehrmacht, zostaje awansowany na pełnego pułkownika. I znowu, jakież to jest lustrzane odbicie historii. Jeden człowiek, całe siły zbrojne. Pracuję w ministerstwie pod koniec lat 20., kiedy ludzie tacy jak Keitel zaczynają jeszcze w sposób tajny wykuwać przyszłego potwora Wehrmachtu. Na początku lat 30., kiedy Hitler dochodzi do władzy, kiedy zaczynają się szybsze zbrojenia, Marx dostaje awans.

Ale właściwie kiedy Hitler postanowił, że no już nastąpiła pora ataku na Związek Radziecki? 26 czerwca 1940 roku to jest moment, kiedy zapada decyzja o przeniesieniu 18 Armii na wschód. To przeniesienie dowództwa 18 Armii, ono powiązane jest oczywiście także z tymi procesami działań Armii Czerwonej. To znaczy po prostu pełna aneksja tego, co Hitler i Stalin zapisali w Pakcie Ribbentrop-Mołotow. Państwa nadbałtyckie dla Stalina, Bessarabia dla Stalina i tak dalej. Te aktywne działania Armii Czerwonej latem 1940 roku wymuszają na Niemcach szybki przerzut na wschód pierwszych wojsk, nie tylko sztabów, ale całych dywizji, aby na wszelki wypadek być gotowym do działań, które mogą wynikać np. z jakichś zadrażnień politycznych.

Ale latem 1940 roku te relacje niemiecko-radzieckie w teorii są dobre. Całkowicie w teorii, bo obie strony knują przeciwko sobie. I kiedy Hitler powalił Francję, kiedy dopiero przygotowywał się potencjalnie do wojny z Wielką Brytanią, proponując Anglikom pokój, a Anglicy ten pokój odrzucili, dopiero wtedy, w lipcu 1940 roku, już po tym jak niemiecka 18 Armia przemieściła się na wschód, W rozmowie z generałem Halderem, szefem sztabu Generalnego Wojsk Lądowych, powiedział, że należy rozpocząć przygotowania planistyczne do ataku na ZSRR. I w lipcu 1940 roku pojawia się na najwyższych szczytach niemieckiego dowództwa Sił Zbrojnych, zaczyna mówić się o operacji zaczepnej, inwazji na ZSRR.

Oczywiście generał Marx stwierdził, że podbój Związku Radzieckiego jako takiego jest niemożliwy fizycznie. To znaczy, że niemieckie dowództwo generalne, pacz Adolf Hitler, podjął decyzję o ataku na państwo, które z racji choćby rozmiarów, czyli czysto geograficznych, jest tak rozległe, że w praktyce nie da się go podbić. To nie znaczy, że nie da się go jednak zniszczyć. Z takiego założenia wyszedł Marx. I myśl strategiczna wyrażona w zarysie Operacji Wschód Sprowadza się do założenia, że należy rozbić spójność państwa radzieckiego. Nie zająć terytorium państwa radzieckiego, tylko rozbić spójność państwa radzieckiego. Niemcy od samego początku, od pierwszego planu, od planu Marksa nie zakładali, w ogóle nie przychodziło im to do głowy, nie chcieli, nie wiem, dotrzeć swoimi dywizjami pancernymi do Kazachstanu, nie chcieli swoimi dywizjami pancernymi dotrzeć na Kamczatkę.

No przecież formalnie to wszystko było nadal na sztandarach. Ale Trotski zarzucał Stalinowi, że przekształcił Rosję w nową formę nacjonalizmu i imperializmu. Pod rządami szalonego mistyka Adolfa Hitlera Szykowały się do wojny napastniczej, mającej zgruchotać Rosję i przynieść Niemcom upragnioną ziemię na wschodzie. Lebensraum. A więc mamy dwa totalitaryzmy. Każdy z tych totalitaryzmów ma pewną ideę.

Ale jednocześnie oba te państwa, Rosja i Niemcy, one przechodzą rewolucję. Nie byłoby Barbarossy bez rewolucji. Najpierw rosyjskiej, bolszewickiej zwłaszcza w 1917 roku, a potem nazistowskiej w Niemczech w roku 1933. Ale te rewolucje się różnią. Rewolucja bolszewicka się dokonała, rewolucja tam zwyciężyła. Niemcy nie dały się w 1919 roku rewolucji bolszewickiej, Dały się rewolucji narodowo-socjalistycznej w roku 1933, ale jest to rewolucja nieco innego typu. Rewolucja narodowo-socjalistyczna w jakimś zakresie odwołuje się do społeczeństwa. W jakimś zakresie Hitler, zdobywając pełnię władzy razem z armią, niszcząc demokrację w tych swoich hasłach narodowo-socjalistycznych, musi w ten czy inny sposób odwoływać się do narodu, dlatego że jego rewolucja, jego rewolucja jest

W kontrze do rewolucji bolszewickiej. I to jest o tyle istotne, że Hitler bał się rewolucji bolszewickiej. Uważał, że ona wynikła z kolapsu wewnętrznego Niemiec. Ona wynikła z głodu, z biedy, z niezadowolenia. Że ta rewolucja w Niemczech w 1918, a potem w roku 1919, że te ruchy rewolucyjne w Niemczech, one wynikały z niezadowolenia społecznego. Dlatego ruch narodowo-socjalistyczny, mimo że tak naprawdę przestawił państwo niemieckie na zbrojenia, to nie dokręcił Niemcom w pełni śruby. To znaczy nie zdławił całkowicie inwestycji w przemysł cywilny i w ogóle w warunkach wojny, która wybuchła w roku 1939, mimo że konsumpcja indywidualna była niewielka w stosunku do konsumpcji państwa na rzecz wojny,

Niemcy bardzo powoli rozbudowują swój potencjał militarny, W stosunku do celów, które sobie stawiają. Stopniowo Wehrmacht rozbudowuje się od poziomu 50 dywizji czasu pokoju do 100 dywizji czasu mobilizacji, potem 150 dywizji, potem 180 dywizji, potem 200 dywizji. Ale ten proces w warunkach toczonej wojny jest paradoksalnie i szybki i wolny jednocześnie. Ktoś może zażartować, to jest taki Wehrmacht Schrödingera. Jednocześnie jest i go nie ma, bo armia niemiecka się rozrasta. Ale rozrasta się relatywnie powoli w stosunku do celów, jakie stawia im Hitler. I Marx, planując atak na Związek Radziecki, z pewnym przerażeniem stwierdza, że on ma mało pionków na planszy. Że armia niemiecka rozbudowuje się powoli. Że mając 150 czy 200 dywizji, ciężko zaplanować dobry atak na Związek Radziecki.

Bo Niemcy nie przepracowały rewolucji w tym sensie, że Hitler nie decyduje się całkowicie przykręcić Niemcom śruby. Właśnie mając z tyłu głowy rok 1918. A w Związku Radzieckim jest odwrotnie. Tam rewolucja bolszewicka się udała i dla Stalina nie ma żadnego problemu, żeby ludziom przykręcić śrubę na 110% mocy. W Związku Radzieckim ludzie nie mają realnie praw. Są automatami systemu. Związek Radziecki w warunkach pokojowych już na początku lat 30. przystąpił do gigantycznych zbrojeń. Radzieccy planiści dokładnie w tym samym czasie co pułkownik Keitel czy major Marks planowali rozwój armii w kontekście wieloletniej wojny. Zaczęły się w Związku Radzieckim wielkie zbrojenia parę lat wcześniej niż w Niemczech.

I Rosjanie się do tego szykują. Mówiłem o tym. Oni są w procesie. Oni od 1938 roku też stopniowo rozbudowują coraz bardziej wojska, szkolą coraz więcej rezerwistów i tworzą coraz więcej związków taktycznych. Oni też szykują się do wojny. Oni doszli w 1941 roku do armii liczącej ponad 5 milionów ludzi. W warunkach pokojowych. Hitler doszedł do 7 milionów. Ale chodzi o to, że kiedy ta wojna się zacznie, zacznie się też prawdziwa radziecka mobilizacja. Rosjanie mają 5 milionów ludzi w linii, ale mają z tyłu 14 milionów przeszkolonych rezerwistów. Dla tych 14 milionów ludzi też w gruncie rzeczy mają wystarczająco dużo broni, by w systemie rotacyjnym Wprowadzić ich do służby dosłownie w ciągu paru miesięcy.

I plan Marksa był najbardziej optymistycznym. Potem, w kolejnych miesiącach, kiedy Niemcy doszczegóławiają plan Barbarossa, stają się coraz bardziej pesymistyczni. To jest bardzo ciekawe, kiedy spojrzymy na Haldera, który latem 1940 roku zakładał, że Rosjanie mają najwyżej 100 dobrych dywizji. Stopniowo analizując kolejne raporty wywiadu, wiosną 1941 roku musiał już zauważyć, że wróg jest znacznie silniejszy niż zakładał wcześniej, a kiedy ta wojna się zaczęła, musiał zauważyć, że niedoszacował przeciwnika co najmniej trzykrotnie. Cóż to za plan strategiczny, że rzucamy się na przeciwnika, którego niedoszocowaliśmy trzykrotnie? Potem jest ta anegdota z Hitlerem, który mówi, gdybym wiedział, że Rosjanie mają tyle czołgów, pewnie nie zaczynałbym tej wojny.

Ale jak się śledzi proces planistyczny Barbarossy szczegółowo, to widać, że do brałhicza Hitlera między lipcem I teraz są dwie puenty tej historii. Pierwsza jest taka, że w grudniu 1940 roku generał Marx w ramach procesu rozwoju swojej kariery objął nową dywizję. 101 Dywizję Lekką, co bardzo szybko, bo na początku 1941 roku sprawiło, że dostał drugą gwiazdkę.

W praktyce, kiedy przyszło do realizacji tej operacji, na własnej skórze, na własnym ciele przekonał się, jak bardzo niebezpiecznym jest nie doceniać wroga. Ale Rosja była tylko przystankiem w drodze do niemieckiej klęski. Jak powiedziałem, atakując Rosję, atakując Związek Radziecki, Niemcy sprawiały, że to państwo zyskiwało zdolności koalicyjne, miało je cały czas. Wszyscy zabiegali o sojusz ze Stalinem, bo Stalin był potrzebny, by zwyciężyć Hitlera. Hitlerowi przez jakiś czas był potrzebny, aby mieć spokój na wschodzie. Bez pokonania Wielkiej Brytanii Hitler obrócił się na wschód. Jego generałowie zminimalizowali ryzyko wojny na wschodzie. Opracowali nierzeczywiste plany i te plany nie mogły się udać. I Wehrmacht poniósł klęskę. A potem na Wehrmacht spadła wojna wielofrontowa.