Czołg KW-85. Ostatni z rodu KW

A to dlatego, że wyprodukowano zaledwie 150 sztuk tego pojazdu bojowego, co jak na radzieckie warunki uznać można za nietypowe. W historii radzieckich wojsk pancernych były czołgi, które nie trafiły na swój czas. Na przykład lekki T-50, Czy uznano je już za nieperspektywiczne jak lekki T-80 i nie produkowano tych czołgów masowo? KW-85 w swojej historii niskiej serii produkcyjnej jest bardzo podobny do tego typu konstrukcji. Po prostu był to już czołg, który uznano za przestarzały. Był to już czołg, który uznano za... Model schodzący. Jego produkcja seryjna doszła do skutku tylko dlatego, że należało opracować, dopracować jego następcę. Czołg ciężki IS Josif Stalin.

Czołg KW-85 Jesienią 1943 roku pojawia się nagle KW-85. Wcześniej pojawia się ISU-152, a jesienią 1943 roku KW-85. I to jest czołg, który jest zapowiedzią tego, co Armia Czerwona wystawi w roku 1944. Najpierw w postaci czołgu IS-85, ale bardzo szybko w postaci czołgów IS-122 i czołgów T-34-85.

Takim czołgiem był KW-1, takim czołgiem był KW-85, KW-2 takim czołgiem. Ostatni z rodu KW. Ostatni z rodu KW. Najważniejszą nowością w tych czołgach jest nawet nie armata, jak powiedziałem w czołgach ciężkich przejściowa, tylko wieża. Wieża, która zostanie wykorzystana przy produkcji seryjnej czołgów IS i pewne zmiany aranżacji wnętrza czołgu KW dostosowane właśnie w ramach procesu powstawania czołgu zupełnie nowej generacji ciężkiego Josif.

I że w ogóle czołg KW okazał się być niezwykle wdzięczną platformą, adaptacją pod działo samobieżne ISU-152. Ale jednocześnie tak naprawdę od roku 1942 trwały prace nad następcą czołgu KW. Ostatni z rodu KW-85. Ostatni z rodu KW-85. Ostatni z rodu KW-85. Oczywiście tym czołgiem miał być Józef Stalin. KW-1S pozostał w produkcji, ale na początku 1943 roku wydarzyło się coś, co w sposób fundamentalny miało zmienić linie rozwojowe radzieckich czołgów.

Adaptacja KW w postaci zamontowania większej wieży, cięższej wieży z cięższą armatą musiałaby prowadzić do drastycznego wzrostu masy czołgu. Podobnie pogrubienie pancerza. Co ze względu na wskazany silnik, wykluczało takie rozwiązanie. To znaczy należało znaleźć jakieś metody pogrubienia, opancerzenia i wzrostu siły ognia, które drastycznie nie redukowałyby zdolności mobilnych czołgu, no bo silniki musiały się opierać na tej dieslowskiej technologii W-2. Ale dlaczego ten czołg KW był uzbrojony w 85-milimetrową armatę, a nie na przykład taką wielką 122-milimetrową jak jego następca IS-2? Jak ten Tygrys się pojawił w 1943 roku, no to Armia Czerwona miała czołg ciężki KW, który był uzbrojony w armatę ZIS-5, no i miała czołg średni T-34 uzbrojony w armatę F-34.

Analogiem niemieckiej tej potężnej PAK-43 z Tygrysa II i zbudowano czołg KW-122 uzbrojony w armatę 122 mm D-25 z czołgów IS i ten czołg jak powiedziałem nazywano KW-122. Ale nie wyprzedzając wypadków mamy wiosnę 1943 roku. Nadal Rosjanie produkują KW-1S, ale jest to już konstrukcja schodząca. Należy go zmodyfikować i zmodernizować, ale wiadomo, że to jest niemożliwe w tym sensie, że ten czołg nie spełni wszystkich wymaganych nowych parametrów, że docelowo musi go zastąpić czołg... IS. I to jest decyzja, która jest jasna wiosną 1943 roku.

Po prostu historia KW jest już przesądzona w tym momencie. Bo KW jest po prostu zbyt czasochłonny, zbyt skomplikowany produkcyjnie. Wiele elementów należy zastąpić nowymi. Także kwestia na przykład odlewów i tak dalej. No IS jest czołgiem lepszym. Ale wymaga dopracowania i do momentu, kiedy IS nie zostanie dopracowany i tylko do tego momentu ma być dalej produkowany czołg. Podobnie zresztą jak na przykład działa samobieżne SU-152 na jego podwoziu. No i jak to u Rosjan bywa, ten wiosenny rozkaz PKO, Państwowego Komitetu Obrony, nakazuje, aby do 1 lipca 1943 roku dokonać adaptacji czołgu KW do nowej armaty, czyli do armaty bazującej na przeciwlotniczej 85.

Opracowano nową kołyskę, a urządzenie oporopowrotne umieszczono nad lufą. W przypadku S31 oporopowrotnik był pod lufą. Armata D5T miała relatywnie niewielki odrzut. Dwa razy mniejszy niż armata Grabina. Ale tutaj również zastosowano elementy zamka od F-34 czy niektóre detale z IS-5 i właśnie F-34. No i fundamentalne było to, że armata D-5T nie wymagała przeciwwagi. Była na tyle dobrze wyważona, że była to konstrukcja i bardziej wydajna i sama w sobie prostsza niż działo S-31. Czyli można by powiedzieć, że była trochę gorsza S-31 i trochę lepsza D-5T. Armaty te zbudowano jako prototypowe relatywnie szybko i zgodnie z poleceniem PKO, z niewielkim tylko poślizgiem, w lipcu 1943 roku.

Te armaty były gotowe do prób razem z czołgami. No i tutaj rzecz fundamentalna. Padło pytanie, ale do jakiej wieży wsadzimy te armaty? Czołg KW-1S miał wieżę zmodyfikowaną, odchudzoną pod armatę 76 mm. Ta wieża, ona była efektem procesu minimalizacji czołgu KW. A tu nagle mamy armatę, która jest elementem procesu maksymalizacji radzieckich czołgów ciężkich. Więc były trzy opcje. Albo wsadzamy w wieżę czołgu KW-1AS nową armatę, albo możemy wziąć starą wieżę z czołgu KW, albo możemy wziąć zupełnie nową wieżę zaprojektowaną dla zupełnie nowego czołgu, czołgu przyszłej generacji, czołgu IS.

No i Rosjanie wsadzili armatę 85 mm w klasyczną wieżę czołgu KW-1S i wsadzili do wieży czołgu IS, no bo to był naturalny proces adaptacji obu konstrukcji do tej armaty. No i ta wieża dla czołgu IS to była o wiele większa i o wiele nowocześniejsza wieża. Ta wieża z czołgu KW-1S to był koszmar, bo to było, jak powiedziałem, rozwiązanie minimalizujące. Natomiast... Wieża dla czołgu IS to była wieża dla zupełnie nowej konstrukcji. To był postęp, to była nowa generacja. Tylko, że ta wieża z czołgu IS nie pasowała do kadłuba czołgu KW. To był zasadniczy problem. Stąd pojawiły się trzy prototypowe czołgi latem 1943 roku. Tych czołgów akurat IS było nawet więcej, ale chodzi o to, że pojawia się czołg, tak zwany Obiekt 237 i to jest IS.

I pojawiają się obiekt 238 i 239. Obiekt 238 to jest czołg ze standardową wieżą KW-1S z armatą 85 mm, a obiekt 239 to jest hybryda. Mamy wieżę z czołgu IS osadzoną na czołgu KW, ale jak powiedziałem, to nie jest tak prosto osadzić wieżę z innego czołgu i już. Dlatego, że Rosjanie tak sprytnie zrobili, że tą bardziej obiecującą, jak sądzili, armatę D-5T Wsadzili w wieżę czołgu IS, a tą armatę S31 wpakowali w zwykłą wieżę KW. Tak jakby z góry chcieli, żeby jedna konstrukcja armaty wygrała, a druga przegrała. Bo było wiadomo, że żadna z tych armat nie będzie się nadawała do klasycznej wieży czołgu KW-1S, bo jest za duża.

Była to dodatkowa komplikacja, no ale zrobiono, poszerzono ten pierścień oporowy wieży. To była bardzo poważna ingerencja w konstrukcję kadłuba. Było widać, że po prostu KW to nie jest czołg taki sam jak IS. I powstały w ten sposób te dwa prototypy. Obiekt 238 i obiekt 239. No i mamy taką sytuację, że wysyłamy na poligon dwa czołgi. Jeden ma większą wieżę, drugi mniejszą. Ta większa jest lepiej opancerzona, ma większą powierzchnię, ma większą pojemność i ma lepszą armatę w stosunku do drugiego czołgu. Ale liczba zmian na obiekcie 239 adaptująca go do IS była większa. Wymagano bowiem przeprojektowania tego kadłuba tak, że znikał właz z przodu kadłuba, kadłubowy właz.

Z przedziału bojowego właśnie do przedziału kierowania. Potem cecha charakterystyczna czołgów IS, że kierowca siedzi z przodu i ma dwa zbiorniki z paliwem po prawej i po lewej stronie. No to takie wspaniałe uczucie, że jesteś kierowcą czołgu ciężkiego i masz świadomość, że siedzisz między dwoma zbiornikami z paliwem dla czołgu. I ten element, umieszczenie zbiorników po obu stronach stanowiska kierowcy widzimy w czołgu OB239, a więc w czołgu KW. Oczywiście nowa wieża generowała wzrost masy czołgu do 46 ton. No bo ta nowa wieża była większa, miała większą armatę i była lepiej opancerzona. Kadłub pozostawał jednak bez zmian. Ale KW-85 ważył 46 ton. Czyli to znowu był problem, bo nie po to kilka ton odchudzono KW-1S w stosunku do KW-1.

Żeby on znowu wracał do tej kłopotliwej masy. I co ciekawe, w tym obiekcie 239 wsadzono też silnik od IS-a, to znaczy silnik W-2IS, którą przewidziano dla czołgu IS-85. Innymi słowy, powstały dwa tak naprawdę zupełnie różne czołgi, chociaż oba korzystały z tych samych kadłubów czołgu KW-1S, ale miały różne armaty, różne wieże, różne silniki i nawet inaczej zaaranżowane wnętrze. No to czemu tak naprawdę służyły te testy poligonowe tych dwóch czołgów testowych? Tak naprawdę Obiekt 239 to był eksperyment mający pokazać różne rozwiązania przydatne przy dopracowaniu czołgu IS. To była taka ewolucyjna hybrydka, a czołg Obiekt 238 był wrzucony na pożarcie, żeby pokazać, że czołg KW jako taki nie ma już żadnego sensu.

To były dwa, jak powiedziałem, tak naprawdę zupełnie różne czołgi. I tutaj nic nie wzięło się z niczego, tak? Była armata przeciwlotnicza, były podzespoły, które można było wykorzystać z takich armat jak F-34 czy ZIS. Był opracowywany, dopracowywany czołg ciężki IS, więc nie tyle co bawiono się, co poszukiwano różnego rodzaju optymalnych rozwiązań. No i właściwie już te testy, na które latem 43 roku te czołgi trafiły, No one miały na celu wytypowanie rozwiązań przejściowych do czasów wdrożenia IS do produkcji. KW-85 miał być królikiem doświadczalnym, zbierać w praktyce, w teorii walki, doświadczenia, które można zaadaptować przy dopracowaniu oczekującego na wejście do produkcji czołgu IS.

Oczywiście z armatą D5T. Czołgi KW-85 miały być ostatnią seryjną linią czołgu KW do czasu dopracowania i wdrożenia do produkcji czołgu IS. Oczywiście szybkie tempo decyzji o rozpoczęciu produkcji seryjnej było pewnym problemem, bo formalnie 8 sierpnia wyszła decyzja Państwowego Komitetu Obrony, ale było też rozporządzenie, które mówiło, że produkcję seryjną tych czołgów należy zacząć jeszcze w sierpniu 1943 roku, a nie było pełnej dokumentacji technicznej dostarczonej na zakład. Nie wszystkie parametry zgadzały się i już na linii produkcyjnej trzeba było dostosowywać niektóre podzespoły, skracać, zmieniać np.

No i pojawia się Pantera. Mamy dwa czołgi ciężkie, 45-56 ton. Kilkaset takich czołgów Niemcy mają do dyspozycji, a Rosjanie w tym czasie coraz bardziej ograniczają produkcję czołgów KW, czekają na nowy czołg IS. No i tym latem 1943 roku można by powiedzieć, że przewagę produkcyjną w czołgach ciężkich mają Niemcy, a nie Rosjanie. To jest taki paradoks roku 1943. To jest czasowe, ale ma miejsce. Czołgi ciężkie w Armii Czerwonej w roku 1943 po prostu przeżywają wyraźny regres, bo nie sprawdzały się w latach 1941-1943. Czas czołgów ciężkich, zwycięstw czołgów ciężkich w Armii Czerwonej nastanie dopiero w roku 1944. No, ale trzeba uruchomić ten nowy czołg. Trzeba czekać na dostawę wież, kadłubów, trzeba to wszystko ukompletować.

W ostatnim tygodniu sierpnia 1943 roku zaczęto na gwałt składać te czołgi. Pierwsze armaty dostarczono 28 sierpnia. Wszystko przychodziło dzień, dwa przed końcem oddania kompletnych czołgów. Te wszystkie podzespoły trzeba było poskładać, zrobić z tego czołg. Nie wszystko ze sobą pasowało, trzeba było zmieniać, trzeba było coś odciąć, trzeba było coś dodać. Tak czy inaczej w zakładach CKZ mieli gorąco z tym czołgiem, a jeszcze było lato. Oczywiście nowa wieża była znacznie nowocześniejsza, także w zakresie nastawy armaty, samego obrotu. KW-85 korzystający z wieży czołgu IS, bo oczywiście ten czołg trafił do produkcji Ostatni z rodu KW-85.

Użyje się go trochę na polu walki, a potem zastąpi IS-em. I można jeszcze powiedzieć, że później w czołgach KW-85, jak powiedziałem, testowano jeszcze dwa modele uzbrojenia. Zamontowano potężną armatę 100 mm S-34, która jednak, jak wiemy, w 1944 roku nie doczekała się adaptacji do czołgu ciężkiego produkowanego seryjnie, a potem jeszcze wiosną 1944 roku powstał KW-122, Ostatni z rodu KW-85. Ostatni z rodu KW-85. Ostatni z rodu KW-85. Czy to były KW, czy to Churchill'e z Lend-Lease. One trafiały do samodzielnych pułków, do gwardyjskich pułków czołgów przełamania, potem to były gwardyjskie pułki czołgów ciężkich.

stosowali dokładnie tak, jak inne swoje pojazdy w półkach czołgów ciężkich przełamania. Czy to były normalne KW, czy to były Churchill'e, czy w tym wypadku KW-85. Wprowadzenie tego czołgu do walki w listopadzie 1943 roku nie było traktowane przez dowództwo Armii Czerwonej jako coś szczególnie istotnego. Ot, po prostu kolejna modyfikacja czołgu KW. Czekano już bardziej na czołgi IS i z nimi wiązano większe nadzieje, ale pamiętajmy też, że Rosjanie wtedy stosują Armia Czerwona. Działa samobieżne SU-152, więc ten KW-85 to nie jest jakaś rewolucja. To jest po prostu czołg, który ma lepiej nawiązywać walkę z nowymi czołgami niemieckimi, takimi jak Tygrys, Pantera. Aczkolwiek ta 85-mi metrowa armata miała gorsze właściwości, zarówno przeciwpancerne, zarówno w stosunku do armaty Tygrysa, jak i nie mówiąc już o armacie Pantery.

I zasadniczo walki czołgów KW-85 w największym natężeniu to jest listopad, grudzień 43 roku, styczeń, luty roku 1944. To są cztery kluczowe miesiące użycia tych czołgów. Część tych maszyn używana była także później, ale już od lutego 44 roku widzimy zastępowanie je czołgami IS. No i można by powiedzieć, że historia użycia jest charakterystyczna po prostu dla historii użycia czołgów ciężkich w pułkach gwardyjskich. To są zasadniczo działania polegające na wsparciu piechoty. To są działania związane z atakowaniem umocnionych punktów nieprzyjaciela, jak i kierowaniem takich pułków na szczególnie wrażliwe odcinki, gdzie nieprzyjaciel używa czołgów, w tym czołgów ciężkich.

Ostatni z rodu KW. Podsumowując historię czołgu KW-85, jest to konstrukcja przejściowa. Jest to konstrukcja ciekawa, ale nie mająca dużego znaczenia w historii radzieckiej broni pancernej. To jest taki łabędzi śpiew historii czołgów KW, które są zastępowane czołgami IS i właśnie KW-85 jest symbolem zmiany warty, gdzie nowe jest lepsze niż dotychczasowe.

Czołg KW, tak pod względem procesów produkcyjnych, jak i kwestii Uzbrojenia był czołgiem nieco starszej generacji. Zastąpiły go wodzy IS. A kaliber działa. Armatę, jaką zastosowano w tym czołgu, zaadaptowano także do czołgów średnich T-34. Powstał niezwykle ciekawy, udany czołg T-34-85. I ten kaliber działu miał być przyporządkowany takim czołgom. Natomiast czołgi ciężkie bardzo szybko, jak powiedziałem, przezbrojono w o wiele potężniejsze armaty kaliber 122 mm. I to już wszystko w dzisiejszym odcinku. Dziękujemy, że byliście z nami do końca. Pamiętajcie, że nowych odcinków podcastu możecie słuchać w każdy poniedziałek, środę i piątek. Zapraszamy i do usłyszenia.