Napoleon i Polacy

Zakończyło się to wszystko fiaskiem, ale jednocześnie... W sposób zupełnie niekwestionowany, zupełnie zmieniło świat w XIX wieku. Czy warto było się starać? O tym opowiem w dzisiejszym odcinku Rzeczy Historycznej. Imperium Polskich Nadziei Jest rok 1793. To rok jednego z największych przełomów tak w dziejach Europy, jak i w dziejach Polski. Mocarstwa ościenne odcinają kolejne fragmenty Rzeczpospolitej. Rosja zajmuje ćwierć miliona kilometrów kwadratowych na wschodzie, a Prusy, Gdańsk, Toruń, Wielkopolskę, ziemię dobrzyńską i część Mazowsza.

W lutym 1801 roku Francuzi podpisali traktat pokojowy z Rosją i Austrią, spychając tym samym sprawę polską w niebyt. W Legionach otwarcie krytykowano Napoleona. Wielu oficerów rezygnowało ze służby. A tymczasem sam Napoleon, ówcześnie już jako pierwszy konsul Francji, zdecydował się stłumić trwający od lat bunt niewolników na Santo Domingo, wyspie dzisiaj znanej jako Haiti. Wśród 27 tysięcy żołnierzy wysłanych przez Atlantyk znalazło się ponad 5 tysięcy Polaków. A zatem raz jeszcze cynizm? Bezdyskusyjnie. Napoleon po prostu pozbył się swoich polskich niewygodnych przyjaciół z Europy. Na Antylę trafiły ostatecznie dwie polskie półbrygady stacjonujące wcześniej w północnych Włoszech.

Polskie elity polityczne liczyły jednak, że pełna odbudowa terytorialna Polski i przywrócenie państwu nazwy Królestwo Polskie nastąpią już w niedalekiej przyszłości. Księstwo utworzone w 1807 roku z części ziem zaboru pruskiego w dwa lata później w wyniku wojny z Austrią zostało powiększone o część ziem zaboru austriackiego. W czerwcu 1812 roku, w momencie rozpoczęcia przez Napoleona inwazji na Rosję, przekształcono je formalnie w Królestwo Polskie. Jednak klęska tej inwazji przekreśliła marzenia o trwałej odbudowie niepodległej polskiej państwowości. A zatem Księstwo Warszawskie formalnie było to państwo niepodległe z Sejmem, Senatem, rządem i armią oraz suwerennym władcą i z własną konstytucją.

Walewska odwzajemniała się lojalnością. Odwiedzała ukochanego tak często jak mogła. Na przykład w czasie jego wygnania na Elbie. Romans Napoleona i Walewskiej stał się tematem popkultury. Jeszcze przed II wojną światową nakręcono m.in. film Pani Walewska z Gretą Garbo w roli Marii, a w latach 60. już na polskim podwórku film Marysia i Napoleon z Beatą Tyszkiewicz i Gustawem Holoubkiem w tytułowych rolach. Wybór córki austriackiego cesarza ponad polską szlachciankę miał nie tylko wymiar prestiżowy. Szło o decydujące starcie, jakiego szukał Napoleon. O wojnę z Rosją. Druga wojna polska rozpoczęta. Pierwsza skończyła się pod Frydlandem i w Tylży. W Tylży Rosja zaprzysięgła wieczny sojusz z Francją i wojnę z Anglią.

Dziś gwałci ona swe zobowiązania. Czyż uważa nas za zwyrodniałych? Nie jesteśmyż to ciągle żołnierzami spod Austerlitz? Stawia nas ona pomiędzy niesławą a wojną. Wybór nie może być wątpliwy. Przekroczcie Niemen, a pokój, który zawrzemy, sam przyniesie swe gwarancje i kres położy smutnym wpływom, które od lat pięćdziesięciu wywierała Rosja na sprawy Europy. W ten sposób przemawiał cesarz Napoleon do żołnierzy przed wyprawą na Rosję. Jej celem było utrzymanie blokady kontynentalnej Wielkiej Brytanii, która była nagminnie łamana przez Rosję. Innymi słowy szło o hegemonię w kontynentalnej Europie. Jednak druga wojna polska, jak nazwał ją sam Napoleon, zakończyła się katastrofą.

Napoleon dał Polakom nadzieję na odzyskanie niepodległości. Jego imię znajduje się w polskim hymnie, a wielu ludzi do dziś uważa go za człowieka oddanego sprawie polskiej. Cóż, w rzeczywistości karta polska była dla Napoleona po prostu wygodnym środkiem prowadzenia polityki. W Europie, w której czołowe role odgrywały nieprzyjazne Francji, Rosja, Austria i Prusy, jakaś polska niezależność i polskie postulaty były po prostu cesarzowi Francuzów na rękę. Czy Polacy mieli alternatywy? Naturalnie, ich symbolem może być choćby ks. Adam Czartoryski, który w latach 1804-1806 pełnił funkcję ministra spraw zagranicznych Rosji. Sympatia, jaką potrafił on wyjednać wobec Polaków u cara Aleksandra I, nie była jednak większa od tego, co Polacy uzyskali dzięki wsparciu Napoleona.