Napoleon i Polacy

Miłość bez wzajemności. Przelotny romans. Realizacja egoistycznego interesu imperium. Czy Napoleon Bonaparte kochał Polaków? Albo przynajmniej, czy wyjątkowo ich cenił? Może to naiwność? Może po prostu instrumentalnie nas wykorzystywał? Wprawdzie utworzone z jego woli Księstwo Warszawskie było namiastką odrodzonej Polski i stało się punktem odniesienia dla marzeń o niepodległości w czasie zaborów. Ale czy tak naprawdę było to państwo niepodległe? Czy słynne szarże Polaków i krew przelana przez nich służyły Polsce, czy interesom innego mocarstwa? Jedno jest pewne. Nasi rodacy odegrali istotną rolę w wielkim politycznym projekcie, jakim było Cesarstwo Napoleona.

Są to bowiem właśnie miesiące tej wojny. Jej finałem był traktat tylżycki i utworzenie Księstwa Warszawskiego. Prowadzących do tego sukcesu oblężeniu Gdańska i w walkach pod Tczewem brali udział Polacy. Między innymi grupa wojsk pod dowództwem generała Jana Henryka Dąbrowskiego utworzona z połączenia Legii Północnej i Legii Poznańskiej. Pierwsza z tych formacji powstała pod koniec 1806 roku na polecenie Napoleona, który nakazał tworzyć oddziały złożone z Polaków służących w armii pruskiej, wziętych do niewoli lub z dezerterów. Jej organizatorem był generał Józef Zajączek, wspomniany już przeze mnie wcześniej, weteran wojny polsko-rosyjskiej 1792 roku i powstania kościuszkowskiego Jakobin, ale i uczestnik kampanii włoskiej i wyprawy egipskiej.

Polacy zdobyli Tczew, a później brali udział w oblężeniu i wejściu do Gdańska, na końcu biorąc jeszcze udział w bitwie pod Frydlandem, która przesądziła o losach kampanii i tym samym całej wojny. Wspomniane formacje stały się zalążkiem armii Księstwa Warszawskiego. Niestety już niebawem Polacy zostali wykorzystani ponownie w sposób cokolwiek niejednoznaczny. I co dziwne, nadal przedstawiane jest to u nas jako chwalebna karta w historii. Gdy w 1807 roku powstawało Księstwo Warszawskie i przynajmniej częściowo spełniały się polskie sny o niepodległości, Napoleon postanowił zająć Portugalię i Hiszpanię. Do tej pory oba te królestwa współpracowały z wrogą mu Wielką Brytanią. W początkach 1808 roku wojska francuskie zajęły Barcelonę i Madryt.

7 lipca 1807 roku rosyjski car Aleksander i cesarz Napoleon zawarli pokój w Tylży. Dziś to rosyjskie miasto Sowieck u ujścia rzeki Tylży do Niemna przy granicy z Litwą. To porozumienie było w swoim czasie jednym z najbardziej kompleksowych układów międzynarodowych epoki, ale przetrwało tylko pięć lat. de facto oznaczało dominacji Francji na kontynencie. Imperium Bonapartego rozciągało się teraz od Żmudzi aż po Pireneję. Jednym z najistotniejszych ustaleń, na jakie przystał rosyjski władca, było przekształcenie części polskich ziem zaboru pruskiego w Księstwo Warszawskie. Nominalnym władcą tego państwa został król Saksonii Fryderyk August, bliski sojusznik Napoleona.

Notabene ten sam, którego w Konstytucji 3 maja Sejm Polski wyznaczył na następcę króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i to jako władcę dziedzicznego. Cóż to za kraj? Księstwo Warszawskie. Któż tu panuje? Król Saski. Jakież tu wojsko? Polskie. Jakież prawa? Francuskie. A jakież pieniądze? Pruskie. Tak pisał o księstwie warszawskim Franciszek Xawery Dmochowski. Dobrze pokazuje to, że współcześni Polacy nie byli zachwycani księstwem warszawskim. Pomorze pozostało pod władzą pruską. Kraj nie miał zatem dostępu do Morza Bałtyckiego. Rozmiarami zresztą nie przypominał rozległej I Rzeczpospolitej i siłą rzeczy musiał też być słaby militarnie.

Polskie elity polityczne liczyły jednak, że pełna odbudowa terytorialna Polski i przywrócenie państwu nazwy Królestwo Polskie nastąpią już w niedalekiej przyszłości. Księstwo utworzone w 1807 roku z części ziem zaboru pruskiego w dwa lata później w wyniku wojny z Austrią zostało powiększone o część ziem zaboru austriackiego. W czerwcu 1812 roku, w momencie rozpoczęcia przez Napoleona inwazji na Rosję, przekształcono je formalnie w Królestwo Polskie. Jednak klęska tej inwazji przekreśliła marzenia o trwałej odbudowie niepodległej polskiej państwowości. A zatem Księstwo Warszawskie formalnie było to państwo niepodległe z Sejmem, Senatem, rządem i armią oraz suwerennym władcą i z własną konstytucją.

No ale właśnie, z konstytucją nadaną przez Napoleona i to jeszcze nadaną w saskim Dreźnie 22 lipca 1807 roku. W rzeczywistości zatem księstwo warszawskie zależało w pełni od Napoleona i Francuzów. Choć przecież z drugiej strony przyniosło wiele urządzeń, które unowocześniały ziemię polskie na czele z kodeksem Napoleona, który jak na owe czasy stanowił nowoczesną kodyfikację prawa cywilnego. Napoleon darzył Polskę i Polaków uczuciem, wielokrotnie podkreślając, że należą do jego najwierniejszych i najlepszych żołnierzy. Znany z bogatego życia uczuciowego miał odnaleźć także miłość nad Wisłą, pomimo tego, że w domu czekała na niego cesarzowa Józefina.