Napoleon i Polacy

Rządzący Francją dyrektoriat chciał w ten sposób wysłać ambitnego generała jak najdalej od Francji, by nie stanowił politycznego zagrożenia. Sam Napoleon potraktował rzecz ambicjonalnie i nad Nil wziął ze sobą Polaków. To właśnie w Egipcie, tłumiąc antyfrancuskie powstanie, zginął jeden z najbardziej znanych Polaków z otoczenia Napoleona Bonapartego. Józef Słukowski. Był nie tylko adiutantem, ale prawdziwym ulubieńcem generała Bonapartego. Jako dziecko z arystokratycznej rodziny miał być paziem na dworze Marii Antoniny. Później stał się zaprzysięgłym republikaninem i jednym z najsłynniejszych polskich jakobinów. Wcześniej jednak wziął udział w wojnie w obronie Konstytucji 3 maja w 1792 roku, co dało mu ustanowione wówczas najwyższe polskie odznaczenie wojskowe Order Virtuti Militari.

Udział w słynnej wyprawie pod piramidy wzięło co najmniej kilku innych oficerów i żołnierzy polskich, m.in. Józef Zajączek, Józef Grabiński czy Antoni Hauman. Francuzi podczas wyprawy do Egiptu prowadzili na szeroką skalę rozmaitego rodzaju badania. Szczególną rolę odgrywały badania archeologiczne. Utworzyli oni pierwszą instytucję powołaną do rejestrowania i systematyzowania prac archeologicznych pod nazwą Instytut Egipski w Kairze. Efektem jego działalności stało się wydanie ponad 20-tomowego dzieła Opisanie Egiptu, które do dziś jest dziełem absolutnie klasycznym. Wśród licznego grona naukowców zaangażowanych przez Francuzów do opisania Egiptu byli także Polacy.

Wspomniany Słukowski, posługujący się językiem arabskim i tureckim, był w gronie założycieli Instytutu Egipskiego. Z kolei Józef Feliks Łazowski poczynił podczas ekspedycji szereg pomiarów kartograficznych, korygując w kilku miejscach mapę Egiptu. W latach 1798-1800 wstępnie rozpoznał on teren i wykonał pierwsze pomiary, które dały podwaliny do znacznie późniejszej budowy kanału przez przesmyk sueski. Tymczasem walki w Egipcie przysporzyły Napoleonowi chwały i umożliwiły mu w przyszłości przejęcie władzy w Paryżu, ale sprawie polskiej szczególnie się nie przysłużyły. Było to być może pierwsze ostrzeżenie, że walka u boku Napoleona będzie Polaków wiele kosztowała, a niekoniecznie wcale przyniesie efekty o jakich marzyli.

Są to bowiem właśnie miesiące tej wojny. Jej finałem był traktat tylżycki i utworzenie Księstwa Warszawskiego. Prowadzących do tego sukcesu oblężeniu Gdańska i w walkach pod Tczewem brali udział Polacy. Między innymi grupa wojsk pod dowództwem generała Jana Henryka Dąbrowskiego utworzona z połączenia Legii Północnej i Legii Poznańskiej. Pierwsza z tych formacji powstała pod koniec 1806 roku na polecenie Napoleona, który nakazał tworzyć oddziały złożone z Polaków służących w armii pruskiej, wziętych do niewoli lub z dezerterów. Jej organizatorem był generał Józef Zajączek, wspomniany już przeze mnie wcześniej, weteran wojny polsko-rosyjskiej 1792 roku i powstania kościuszkowskiego Jakobin, ale i uczestnik kampanii włoskiej i wyprawy egipskiej.

Nowym władcą Hiszpanii ogłoszono brata cesarskiego, Józefa Napoleona. I chociaż armia hiszpańska, podobnie jak cała hiszpańska administracja, były w rozsypce, w kraju rozkwitł antyfrancuski ruch partyzancki. Hiszpania stała się w ten sposób kolejnym frontem wojen napoleońskich. W takiej sytuacji Napoleon potrzebował sojuszników, w tym m.in. właśnie wojsk polskich. Jedną z polskich jednostek, które trafiły do Hiszpanii, był elitarny pierwszy pułk szwoleżerów-lansjerów Gwardii Cesarskiej, gdzie służyli m.in. młodzi polscy arystokraci Tomasz Łubieński, Wincenty Krasiński czy Jan Kozietulski. Pomimo służby na żołdzie francuskim, pułk wyróżniał się m.in.