Marionetka czy król? Rządy Stanisława Augusta Poniatowskiego

Ponieważ posiadam wrodzoną, ogromną i gorliwą ambicję, idee reform oraz myśl o chwale i użyteczności dla ojczyzny stały się dla mnie płótnem, na które nakładam wszystkie sprawy i całe życie. Czytamy w jednym z listów napisanych do Katarzyny, kiedy gorący romans trwał jeszcze. Przemawiając po zaprzysiężeniu paktów konwentów, Poniatowski właściwie powtarza tę deklarację. Boże najwyższy jedyny, któryś mnie na tym stopniu mieć chciał, wszak darmo nic nie czynisz. Tyś i dał koronę, tyś mi dał tę chęć gorliwą ratowania, dźwignienia ojczyzny. Dokończ, Panie, Twoje dzieło. Wlej też w serca całego narodu tę miłość dobra ogólnego, którą ja pałam. Początkowo był pełen optymizmu, pewny, że zmieni losy kraju.

Niewiele później wydano też manifest wzywający wszystkich do powstania i przeciwstawienia się uzurpatorowi. Za chwilę dojdzie nawet do próby porwania króla. O Boże, dlaczego mój naród tak źle mnie osądza? W tej chwili uczynił dla mnie prawie niemożliwym ocalenie go od przepaści. Żalił się król w iście do swojej francuskiej przyjaciółki. Miał rację. Jeśli komuś Konfederacja przynosiła korzyści, to tylko sąsiadom Rzeczpospolitej. Sępy już krążyły wokół polskich granic. Od kilkudziesięciu lat Rzeczpospolita była praktycznie dominium Rosji. Konfederacja spowodowała, że kraj wymykał się z rosyjskich rąk. Sąsiedzi poczuli krew. W lutym 1770 roku wojska austriackie zajęły Spisz, który nagle został uznany przez Wiedeń za ziemię sporną.