Odcinek 088 – Prezenty spod Kurhanów
Tom Bombadil pomaga Hobbitom wrócić na właściwe tory i odprowadza kompanię na granicę swojej dziedziny. W międzyczasie dowiedzą się paru ciekawostek o kurhanach oraz o swoich kucykach. Czas na ostatni odcinek poświęcony rozdziałowi “Mgła na Wyżynach Kurhanów”.
Tom Bombadil pomaga Hobbitom wrócić na właściwe tory i odprowadza kompanię na granicę swojej dziedziny. W międzyczasie dowiedzą się paru ciekawostek o kurhanach oraz o swoich kucykach. Czas na ostatni odcinek poświęcony rozdziałowi Mgła na wyżynach kurhanów. Witam, nazywam się Tom. Macie i będę Was gościł w uroczym gospodzie pod zielonym smogiem. W naszym podcaście zajmuję się przygotowywaniem oraz opowiadaniem Wam kolejnych fragmentów tekstów profesora Tolkiena. Analizujemy je później wspólnie z moją współprowadzącą. Cześć, jestem Kasia i oprócz wspólnego omawiania kolejnych porcji książek wspieram Maćka językowo, zwłaszcza jeśli mówimy o języku angielskim. Zajmuję się też techniczną stroną obsługi naszego podcastu oraz mediów społecznościowych.
Jednak wszystko odbywa się w sposób bardzo... Gospodowy. Tak, jako luźna i swobodna rozmowa między nami, a czasem także między nami a naszymi gośćmi, którzy regularnie odwiedzają gospodę. Natomiast jeśli chcecie dowiedzieć się czegoś więcej o naszym podcaście, zachęcamy do zapoznania się z odcinkiem zerowym albo ze zwiastunem. Mówimy tam trochę o sobie, a przede wszystkim o samej formie, inspiracji i celach naszych działań. Kończąc wstęp zapraszamy do zajęcia miejsca w naszej gospodzie pod Zielonym Smokiem. Przygotujcie sobie kufelek dobrego trunku, rozciąńcie się wygodnie i zaczynamy naszą dzisiejszą podróż do Śródziemia. Dzisiaj ostatni odcinek poświęcony rozdziałowi Mogła na Wierzynach Kurhanów. Tak, i ostatnie spotkanie z Tomem Bombadilem.
Praktycznie już później nie spotkamy go w książkach, na łamach kart Władcy Pierścieni, ani później wydanych książek dotyczących legendarium, no poza oczywiście przygodami Toma Bombadila. Ale zanim, mamy jeszcze jedno szybkie pytanie, na które chcielibyśmy odpowiedzieć. Nasz słuchacz Wizard Palando napisał... Czy waszym zdaniem to czarnoksiężnik wpuścił do kurhanów jakieś randomowe duchy? Tak, jest dokładnie w pytaniu. Czy też ożywił tych zmarłych władców, którzy byli tam pochowani, tak? No i tak, to mówiliśmy o tym w poprzednim odcinku. Jest kilka materiałów źródłowych, które... Odpowiadają na to pytanie, natomiast po pierwsze, no Tolkien był katolikiem, a to oznacza, że jakby nie przyszłoby mu do głowy pozostawić duszy, duszę zmarłych bez opieki, prawda, bez możliwości odejścia w pokoju, prawda.
W Simarilonie mówi się, że najprawdopodobniej dusze trafiają gdzieś, ale nikt nie wie do końca gdzie, a ci co wiedzą np. Mandos, Manwe i Luwatar nie powiedzą oczywiście, bo nie mogą. Natomiast w tekstach Władcy Pierścieni i Hobbita wielokrotnie są podawane przykłady rozmów między bohaterami książek, kiedy to dusze zmarłych są przytrzymywane na ziemi wbrew ich naturze. Czyli naturalnym dla nich jest odejście, prawda? Odejście do jakiegoś tam świata, gdzie te dusze mają swoje miejsce. Czyli twoja teoria jest taka, że czarnoksiężnik... Nie moja. Tolkiena. Nie moja. Ja tutaj nie wymyślam nic. Dobrze, czyli... Aha, czyli czarnoksiężnik nie ożywił tych władców, tylko... Jest to napisane w niedokończonych opowieściach, które zaraz zaczytujemy.
Dwa stacje z niedokończonych opowieści. Pierwszy Czarny Wódz rozbił obóz w Andrad, w miejscu, w którym Zielona Ścieżka przechodziła między Kurhanami a Wzgórzami Południowymi. Stamtąd wysłał kilku następnych podwładnych, by patrolowali wschodnie granice. Sam tymczasem odwiedził Kurhany. Notatki relacjonujące jego ówczesne działania powiadają, że Czarny Wódz został tam przez kilka dni, wywołując wielkie poruszenie pod Kurhanami, Wszelki zły duch począł hulać między wzgórzami i w starym lesie, wypatrując śladu wrogiego elfa czy człowieka. To jest cytat z Poszukiwania Pierścienia, z tego rozdziału niedokącionej opowieści. Mówi o tym, co robił wóz na zguli w momencie, kiedy trafił w okolice Shire, w tym czasie, kiedy część jakby jego podwładnych, czyli pozostałych na zguli...
wkroczyła do Szaja bezpośrednio i ścigała Froda, prawda? To jest ten moment, kiedy wóz na zgóli wkroczył na kurhany i rozbudził duchy, a teraz jeszcze cofniemy się kawałek dalej. Ale to nadal nam nie mówi, jakie duchy. Tak. Bo to jest teraźniejsze, tak? Ostatni cytat, który chyba zdefiniuje wszystko. Wóz na Zguli miał coraz jaśniejszy obraz sytuacji. Znał nieco te okolice z dawnych czasów wojen z Nodajnami, szczególnie dobrze zaś pamiętał Tyrn Gorthad w Kardolanie, obecne Kurhany, pełne złych mocy, które czarnoksiężnik sam niegdyś tam zesłał. Czyli wyraźnie jest napisane, że czarnoksiężnik Zangmaru, czyli wódz Nazguli, bo pod takim imieniem występował w różnych epokach, w różnym czasie w III Jerze, on sam niegdyś zesłał te duchy, które właśnie teraz rozbudził.
Czyli kolejność zacytowanych przeze mnie fragmentów nie do końca jest najlepsza, ale... Wydaje mi się, że na końcu jest sprawa jasna i czytelna. To czarnoksiężnik wprowadził tam te złe duchy, złe siły, które później podczas wydarzeń we Władcy Pierścieni rozbudził i dzięki temu albo przez to Frodo został zaatakowany, uwięziony, chobici stali uwięzieni przez takiego właśnie upiora. Natomiast absolutnie nie jest to i nie są to duchy zmarłych wodzów i innych osobistości Skardolanu, Dunedainów, którzy tutaj zostali pochowani. Absolutnie nie. Ale są to duchy, czyli tych upiory, ale innych po prostu władców. Tego, czy to są duchy, nie wiemy, ponieważ używane jest słowo upiór, które nie determinuje nam, czy to jest duch zmarłej osoby, tylko jest upiorem, może być innym stworzeniem, może być jakimś na przykład upadłym majarem, który został tu przerzucony, albo...
I to był tylko sen? To nie były na przykład duchy tych ludzi z Karndurn? Tak, i tutaj właśnie to jest fajne pytanie i cieszę się, że je zadałaś. Otóż pamiętajmy, że hobbici, ta trójka hobbitów, która była zniewolona oprócz Froda, czyli Merry, Sam i Pippin, obudzili się z klejnotami. Byli... o mienie na sobie klinoty różne, diademy, pierścienie, łańcuchy i tak dalej. Więc tutaj większość badaczy skłania się ku takiej opcji, że to właśnie ten diadem, który zsunął się Mariemu na oko w momencie, kiedy się obudził i wstał, to diadem albo któryś z innych przymiotów, który miał na sobie, miał jakąś tam pamięć, była w nim zachowana pamięć osoby, która nosiła kiedyś te klejnoty i to ta właśnie ten klejnot wywołał to wspomnienie.
Taka jest jakby tutaj najbardziej popularna odpowiedź na to. Oczywiście ja nie wiem, czy to jest dobra czy zła odpowiedź, bo nie ma odpowiedzi gotowej, natomiast tak możemy przypuszczać, że właśnie któryś z tych przedmiotów, który Mary miał na sobie przywołał te wspomnienia. były w nim ukryte te właśnie moment śmierci tego bohatera, tej osoby, która właśnie nosiła ten sam przedmiot, który później nosił Mary przez chwilę. No to jakoś jest w stanie mnie przekonać, ale też się właśnie tak zastanawiałam nad tym, kto to mógł być. Na pewno wydaje mi się, że się zgadzamy, że to nie byli ożywieni władcy, czyli takie zombie, w stylu zombie, tylko to były jakieś duchy, czy tam upiory właśnie, bardziej.
Dobrze, koniec przesłuchania w takim razie. Tak mogę odejść? Dobra. Słuchajcie, wracamy do tekstu, tak? Wyjaśniliśmy, mam nadzieję, że wyjaśniliśmy. Oczywiście jesteśmy otwarci na dyskusję, jak zawsze, i na wasze komentarze i pytania dotyczące tego właśnie zagadnienia. Także jak coś zapraszamy we wszystkich możliwych mediach do kontaktu z nami i podawania waszych potencjalnych teorii wyjaśniających to zjawisko upiora ducha, kim był, czym był. Dobra. Oczywiście, trzymamy się dalej tłumaczenia fronców. I jesteśmy w momencie, kiedy hobbici zostali uwolnieni, są na zewnątrz. Tom zalecił im kąpiel słoneczną nago, prawda? A sam poszedł na polowanie, tak powiedział.
Kogo upolował? Dowiemy się w dwóch fragmentach. Podzielimy tam dwa króciutkie fragmenty. Najpierw będzie piosenka, a później bezpośrednio fragment tekstu. Posłuchajcie. Hejże teraz, chodźcie mieli, gdzieście to gonili? Tam, czy ówdzie, bliżej, dalej, gdzieście to biegali? Ostro uchy, mądro nosy, ogon, a wraz z nimi gapa. Maluch, co w skarpetkach białych, stary pulpet hasa. I tu chwilka przerwy, to omijamy króciutki fragmencik. I dalej. Znów się ociepliło. Hobbici, jak to mi przekazał, przez jakiś czas biegali po trawie, a potem położyli się w słońcu. Rozkoszowali się jego ciepłem jak zmarzluch ze środka srogiej zimy, nagle przeniesiony w cieplejszy klimat. Lub jak chory, który będąc długo przykuty do łóżka pewnego ranka budzi się zdrów i z nową nadzieją wygląda jutra.
Nim tom powrócił, hobbici odzyskali siły i apetyt. Najpierw nad krawędzią wzgórza ukazał się kapelusz, potem cały tom, a za nim w karnym rządku sześć kucyków. Pięć hobbickich i jeden obcy. Na końcu dreptał stary pulpet, roślejszy, silniejszy, tłuściejszy i starszy od wierzchowców hobbitów. Merry, do którego należały wszystkie pozostałe kuce, nigdy ich nie nazwał, ale od tego dnia do końca życia reagowały na imiona, które nadał im Tom. Wzywał je jednego po drugim, a one kolejno wchodziły na szczyt i ustawiały się w szeregu. Następnie Tom skłonił się hobbitom. A oto wasze kocyki. Mają lepszy instynkt niż wy, błagający się hobbici. Wywęszyły niebezpieczeństwo, którego wy nawet się nie domyślaliście i uciekły.
Musicie im wybaczyć, bo choć mają wierne serca, nie zostały stworzone do tego, by stawiać czoło grozie upiorów kurhanów. Teraz wróciły do was i przyniosły wszystkie wasze yuki. Tak, i w pierwszej kolejności zajmiemy się piosenką, bo dowiadujemy się, na jakie polowanie wrócił Tom. Otóż poszedł polować na kucyki. I mamy... Bardzo ciekawe imiona kucyków. Bardzo ciekawe. Tak, i tutaj będzie trzeba oczywiście skonfrontować je z oryginałem, bo mamy różne tłumaczenia i same nazwy też są ciekawe. Więc posłuchajcie, jak to brzmiało w oryginale, a później przeanalizujemy te imiona. Hey, now, come home now. Whither do you wander? Up, down, near or far, here, there or yonder?
Sharp ears, wise nose, swish tail and bumpkin. White socks, my little lad, and old fuzzy lumpkin. Czyli już widzicie, że mamy nazwy, właśnie imiona kucyków, które nadał kucykom Tom. No i zaczniemy od pierwszego. Sharp ears. Sharp, ostre ears, uszy. Czyli ktoś kucyk o... Ostro uchy pasuje tutaj, prawda? Ostro uchy pasuje. pasuje. Następnie mamy wise nose, wise, mądry nose, czyli o takim mądrym nosie, czyli obdarzony doskonałym węchem. I tutaj też mamy mądro nosy. Może, Kasia, od razu będziemy podawać, jak tłumaczy pozostałych nasi tłumacze i w porównaniu do fronców.
Jest tam takie słowo bommekeen i to znaczy mała baryłka oznaczające osobę okrępej w budowie ciała. Kolokwialnie jest też używana do osób, była też używana do osób i zwierząt takich głupkowatych. Postrzelonych. Tak, więc bumpkin. I jak to było przetłumaczone? Francowie zastosowali tutaj gapa. Skimniewska nie przetłumaczyła tego imienia, czyli mamy tylko cztery imiona kucyków wytłumaczone, przetłumaczone przez Skimniewską, natomiast Łoziński zastosował tutaj ćwoczek. Bardzo fajny ćwoczek. Dobra, idźmy dalej. kucyk hobbitów, to jest white socks, white białe, a socks skarpetki.
Dokładnie. Pulpet pasuje. Mamy właśnie pulpet, pulpet dwa razy, czyli zarówno w Froncowie, jak i z Gimniewska oraz u Łosińskiego, bo oczek jest tutaj ten ostatni, ostatni kucyk. Tak, więc Tom wraca z właśnie tymi kucykami, a co robią hobbici? biegają nago, tak? Zgodnie z poleceniem. Polecenia Toma są bardzo jakby bardzo skrupulatnie realizowane, prawda? Wszyscy słuchają tego, co mówi Tom i robią to, co on każe. Tak, dokładnie. I to nie tylko hobbici, ale też drzewa, stery, wierzbin, tak? Natura. Tak. Więc hobbici biegają, później się wylegują na słońcu. To wszystko jest efekt leczenia słońcem, bo tutaj to słońce jest przedstawione właśnie jako takie lekarstwo, prawda?
Dokładnie. Widać wyraźnie, że hobbici czują się lepiej i tak dalej, prawda? I jest to motyw wykorzystywany w wielu wierzeniach pierwotnych, między innymi u Celtów, u wierzeniach celtyckich. Natomiast co dzieje się dalej? No Tom wraca, prawda? Prowadzi kucyki, idealnie w karnie wrzątku sobie idą. No i oczywiście tutaj dowiadujemy się, że te imiona, które zostały w piosence zaprezentowane, to są imiona nadane przez Toma, a nie Mary'ego. Mary nigdy nie nazywał ich po imieniu. I to jest w ogóle dziwne dla mnie, bo właśnie w tekście jest powiedziane, że Mary nie nadał im imion wcześniej, a był ich właścicielem i posiadanie pięciu kucyków i nie nadawanie im imion, kiedy każdy wymaga jakiegoś tam troski, oporządzenia i tak dalej, bo jest nawet logistycznie skomplikowane, no bo jakoś się trzeba do nich odnosić, że jeden już dostał kolację.
No, też tam ich było dużo, więc to by było jakby, to by było też trochę takie zaburzające równowagę w historii. Tak, wydaje mi się, ale tutaj jakby to, to takie wtrącenie, że Mary nigdy ich nie nazwał jest po prostu takie na miejscu w moim sensie. Dziwne, nie? Dziwne, nie pasuje. Tak. Ale jeśli chodzi o te imiona, to tu jest ważniejsze, to to jest ten kolejny przykład mocy Toma, bo nadał te imiona kucykom i one już zawsze pamiętały te imiona i reagowały na nie. Więc to jest tak naprawdę ważne w tym wydarzeniu. w tej całej sytuacji, jest powiedziane, że słuchały ich do końca swoich dni. Tak, ale to jest jednocześnie, same te słowa, które tu padły, że słuchały do końca swoich dni, jest taką ciekawostką, bo powstaje pytanie, kto napisał te słowa w tym momencie, prawda?
Mówiliśmy już o tym w którymś odcinkach, ale będziemy przypominać. Bo to ważne. Na ogół właśnie narracja jest prowadzona przez jednego z hobbitów albo osobę, która jakby najmniej wie, co się dzieje tak naprawdę. Często to są hobbici, ale są też sytuacje, kiedy jest to ktoś inny. Czasem wtrąca się narrator, który tak naprawdę nie wiemy, kim jest. A czasem jeszcze wtrąca się tak jakby ktoś jeszcze wyżej. W takich sytuacjach na przykład, jak mieliśmy w pierwszym rozdziale porównany dźwięk, który był tam opisywany do dźwięku wydawanego przez pociąg ekspresowy. Pamiętacie ten moment, tak? To był anachronizm, ale jednocześnie to jest taki moment, kiedy to tłumacz, czyli to Tolkien, tłumacz Czerwonej Księgi Markiej Zachodniej na język angielski
A to jest ciekawe, że tutaj... Tak, ale tutaj Tom zaznacza, że może nie zachowały się lepiej czy gorzej, tylko po prostu właśnie wywęszyły niebezpieczeństwo i nie potrafiły stawić mu czoła, więc uciekły, wybrały ucieczkę, ale właśnie też... Co było rozsądne. Tak, co było rozsądne. No i też wtedy pewnie tak dowiedział się też pośrednio Tom. Być może już zaczął jakby ruszać z misją ratunkową. Słuchajcie i co ważne jeszcze w tym ostatnim zdaniu, które powiedział Tom, bo tego nie ma w polskich tłumaczeniach albo jest tego bardzo mało, ale Tom w oryginale cały czas mówi taką nie w pełni wierszem, ale jednak te jego zdania są bardzo rytmiczne.
porównywalna ilość sylab albo wyrazów, także w oryginale jest on cały czas, nazwijmy to śpiewający tom, prawda? Dobrze, pominiemy teraz jeden krótki akapit. Oczywiście hobbici po przybyciu kucyków dostali swoje rzeczy z powrotem, więc ubrali się głównie w zimowe rzeczy, bo te letnie zostały stracone. Afrodos pytał skąd szósty kucyk i posłuchajcie kolejnego fragmentu. Należy do mnie, odparł Tom. Jest moim czworonożnym przyjacielem, choć rzadko go dosiadam. Zwykle wędruje sobie samopas, często zapuszczając się na dalekie wzgórza. Kiedy wasze kuce stały u mnie w stajni, musiały poznać pulpeta, a w nocy go zwęszyły i pobiegły mu na spotkanie.
Pomyślałem, że on o nie zadba i mądrymi słowy ukoi ich obawy. Teraz jednak mój pulpecie stary tom cię dosiądzie. Chcę odprowadzić hobbitów do kościńca, a nie mógłbym z nimi gawędzić, gdyby jechali wierzchem, a ja na własnych nogach próbowałbym dotrzymać im kroku. Chobici z radością przyjęli te słowa i zasypali to ma podziękowaniami. On zaś ze śmiechem powiedział, że ponieważ tak ciągle błądzą, przestanie się o nich lękać dopiero wówczas, gdy ujrzy ich bezpiecznych na granicy swojej krainy. Wiele rzeczy mam do zrobienia, zaznaczył na koniec. Muszę chodzić, śpiewać, opiekować się okolicą. Nie zawsze będę w pobliżu, żeby otwierać drzwi i wierzbowe dziuple. Mam własne sprawy na głowie, a w domu czeka na mnie złota jagoda.
Tak, więc pierwsze co dowiadujemy się, że pulpet należy do Toma. Jest jego przyjacielem, nie sługą, to ważne, bo to jest istotne rozróżnienie, prawda? Lata sobie wolno, ma dużo swobody. Lata biega, tak? Lata sobie po trawie, po wzgórzach. Tak, no i tutaj dowiaduję się właśnie, że kuce poznały się u Toma, tam jak już, jak chobici byli u Toma, tam razem stały w stajni i to właśnie do pulpeta uciekły kucyki spod urhanu. Tak, teraz zastanawiam się... bo właśnie w pierwszym, pierwsza noc u Toma hobbici zostali sami, ponieważ pierwszy, co zrobił Tom, to zajął się kucykami, a nie gośćmi, prawda? Wtedy zajmował się, oporządzał kucyki, hobbici zostali sami, czyli byli ważniejsi, ważniejszy kuce niż można przypuszczać.
Dobra, idziemy dalej. W kolejnym akapicie Tom zapowiada, że dosiądzie pulpeta, bo... po co? Bo postanawia odprowadzić hobbitów do gościńca. Nie ma zamiaru kolejny raz latać gdzieś i szukać ich po swojej krainie i reagować na piosenkę alarmową tak, żeby w końcu udało się im dojść tam, gdzie chcą, przynajmniej na tym fragmencie wędrówki. Tak, to jest w ogóle bardzo... Też bym miała takie podejście. Dobra, już pomogę wam do końca, żebyście... Tak, bo kolejny raz wracać do domu i wyjechać wam na ratunek, to nie ma sensu, prawda? Tak. Ale zaznaczę, że ma dużo do zrobienia, ma własne sprawy. Złota jak oda czeka i tu warto spojrzeć na oryginał, bo jest... Jest to jedno ważne słowo, prawda? Na które warto zwrócić uwagę. Tak.
I jeszcze ten pierwszy, no zaraz zobaczycie, bo to pierwsze też zostało wykorzystane w jednej z autopsacji. I got things to do, he said. My making, my singing, my talking and my walking and my watching of the country. Tom can be always near to open doors. I tutaj u fronców możecie zwrócić uwagę w tym wymienianiu czasowników. Pominęli making. Po polsku to przyjmowało wiele mam rzeczy do zrobienia, zaznaczył na koniec. Muszę chodzić, śpiewać, opiekować się okolicą. A w oryginale mamy I've got things to do, he said. My making, my singing, my talking, my walking, my watching of the country. I to making jest pominięte u Franców, a jest bardzo ważne, zwłaszcza w odniesieniu do Toma.
Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.