Mentionsy Mentionsy
Pod Zielonym Smokiem
Pod Zielonym Smokiem

Odcinek 088 – Prezenty spod Kurhanów

30.05.2025 ·1 godz 10 min

Tom Bombadil pomaga Hobbitom wrócić na właściwe tory i odprowadza kompanię na granicę swojej dziedziny. W międzyczasie dowiedzą się paru ciekawostek o kurhanach oraz o swoich kucykach. Czas na ostatni odcinek poświęcony rozdziałowi “Mgła na Wyżynach Kurhanów”.

Tom Bombadil pomaga Hobbitom wrócić na właściwe tory i odprowadza kompanię na granicę swojej dziedziny. W międzyczasie dowiedzą się paru ciekawostek o kurhanach oraz o swoich kucykach. Czas na ostatni odcinek poświęcony rozdziałowi Mgła na wyżynach kurhanów. Witam, nazywam się Tom. Macie i będę Was gościł w uroczym gospodzie pod zielonym smogiem. W naszym podcaście zajmuję się przygotowywaniem oraz opowiadaniem Wam kolejnych fragmentów tekstów profesora Tolkiena. Analizujemy je później wspólnie z moją współprowadzącą. Cześć, jestem Kasia i oprócz wspólnego omawiania kolejnych porcji książek wspieram Maćka językowo, zwłaszcza jeśli mówimy o języku angielskim. Zajmuję się też techniczną stroną obsługi naszego podcastu oraz mediów społecznościowych.

W Simarilonie mówi się, że najprawdopodobniej dusze trafiają gdzieś, ale nikt nie wie do końca gdzie, a ci co wiedzą np. Mandos, Manwe i Luwatar nie powiedzą oczywiście, bo nie mogą. Natomiast w tekstach Władcy Pierścieni i Hobbita wielokrotnie są podawane przykłady rozmów między bohaterami książek, kiedy to dusze zmarłych są przytrzymywane na ziemi wbrew ich naturze. Czyli naturalnym dla nich jest odejście, prawda? Odejście do jakiegoś tam świata, gdzie te dusze mają swoje miejsce. Czyli twoja teoria jest taka, że czarnoksiężnik... Nie moja. Tolkiena. Nie moja. Ja tutaj nie wymyślam nic. Dobrze, czyli... Aha, czyli czarnoksiężnik nie ożywił tych władców, tylko... Jest to napisane w niedokończonych opowieściach, które zaraz zaczytujemy.

I to był tylko sen? To nie były na przykład duchy tych ludzi z Karndurn? Tak, i tutaj właśnie to jest fajne pytanie i cieszę się, że je zadałaś. Otóż pamiętajmy, że hobbici, ta trójka hobbitów, która była zniewolona oprócz Froda, czyli Merry, Sam i Pippin, obudzili się z klejnotami. Byli... o mienie na sobie klinoty różne, diademy, pierścienie, łańcuchy i tak dalej. Więc tutaj większość badaczy skłania się ku takiej opcji, że to właśnie ten diadem, który zsunął się Mariemu na oko w momencie, kiedy się obudził i wstał, to diadem albo któryś z innych przymiotów, który miał na sobie, miał jakąś tam pamięć, była w nim zachowana pamięć osoby, która nosiła kiedyś te klejnoty i to ta właśnie ten klejnot wywołał to wspomnienie.

Nim tom powrócił, hobbici odzyskali siły i apetyt. Najpierw nad krawędzią wzgórza ukazał się kapelusz, potem cały tom, a za nim w karnym rządku sześć kucyków. Pięć hobbickich i jeden obcy. Na końcu dreptał stary pulpet, roślejszy, silniejszy, tłuściejszy i starszy od wierzchowców hobbitów. Merry, do którego należały wszystkie pozostałe kuce, nigdy ich nie nazwał, ale od tego dnia do końca życia reagowały na imiona, które nadał im Tom. Wzywał je jednego po drugim, a one kolejno wchodziły na szczyt i ustawiały się w szeregu. Następnie Tom skłonił się hobbitom. A oto wasze kocyki. Mają lepszy instynkt niż wy, błagający się hobbici. Wywęszyły niebezpieczeństwo, którego wy nawet się nie domyślaliście i uciekły.

Jest tam takie słowo bommekeen i to znaczy mała baryłka oznaczające osobę okrępej w budowie ciała. Kolokwialnie jest też używana do osób, była też używana do osób i zwierząt takich głupkowatych. Postrzelonych. Tak, więc bumpkin. I jak to było przetłumaczone? Francowie zastosowali tutaj gapa. Skimniewska nie przetłumaczyła tego imienia, czyli mamy tylko cztery imiona kucyków wytłumaczone, przetłumaczone przez Skimniewską, natomiast Łoziński zastosował tutaj ćwoczek. Bardzo fajny ćwoczek. Dobra, idźmy dalej. kucyk hobbitów, to jest white socks, white białe, a socks skarpetki.

Jedenka dostała, jeszcze trójka i piątka musi dostać. Więc nie wiem, czy Tolkien miał dużo doświadczenia z zwierzętami. Wydaje mi się, że nie, bo to jest... Doskonałym przykładem jest książka Hobbit, gdzie mieliśmy pierwszy zestaw kucyków, które wywędrowały z nimi na starcie, które zdobyli i one musiały mieć jakieś imiona, ale nie miały, nie poznajemy ich. Później były kocyki Beorna, też ich nie poznajemy z imion. No i później drugi zestaw kocyków dostali w Eskarot, prawda, od mieszkańców Eskarot na tą ostatnią część. Oczywiście kocyki w Chobicie miały tragiczne losy, spotykał na ogół, więc być może dlatego Tolkien nie nadał im imion wtedy, nie powiedział o nich, ponieważ zostały zjedzone.

Mówiliśmy już o tym w którymś odcinkach, ale będziemy przypominać. Bo to ważne. Na ogół właśnie narracja jest prowadzona przez jednego z hobbitów albo osobę, która jakby najmniej wie, co się dzieje tak naprawdę. Często to są hobbici, ale są też sytuacje, kiedy jest to ktoś inny. Czasem wtrąca się narrator, który tak naprawdę nie wiemy, kim jest. A czasem jeszcze wtrąca się tak jakby ktoś jeszcze wyżej. W takich sytuacjach na przykład, jak mieliśmy w pierwszym rozdziale porównany dźwięk, który był tam opisywany do dźwięku wydawanego przez pociąg ekspresowy. Pamiętacie ten moment, tak? To był anachronizm, ale jednocześnie to jest taki moment, kiedy to tłumacz, czyli to Tolkien, tłumacz Czerwonej Księgi Markiej Zachodniej na język angielski

Pomyślałem, że on o nie zadba i mądrymi słowy ukoi ich obawy. Teraz jednak mój pulpecie stary tom cię dosiądzie. Chcę odprowadzić hobbitów do kościńca, a nie mógłbym z nimi gawędzić, gdyby jechali wierzchem, a ja na własnych nogach próbowałbym dotrzymać im kroku. Chobici z radością przyjęli te słowa i zasypali to ma podziękowaniami. On zaś ze śmiechem powiedział, że ponieważ tak ciągle błądzą, przestanie się o nich lękać dopiero wówczas, gdy ujrzy ich bezpiecznych na granicy swojej krainy. Wiele rzeczy mam do zrobienia, zaznaczył na koniec. Muszę chodzić, śpiewać, opiekować się okolicą. Nie zawsze będę w pobliżu, żeby otwierać drzwi i wierzbowe dziuple. Mam własne sprawy na głowie, a w domu czeka na mnie złota jagoda.

Dobra, idziemy dalej. W kolejnym akapicie Tom zapowiada, że dosiądzie pulpeta, bo... po co? Bo postanawia odprowadzić hobbitów do gościńca. Nie ma zamiaru kolejny raz latać gdzieś i szukać ich po swojej krainie i reagować na piosenkę alarmową tak, żeby w końcu udało się im dojść tam, gdzie chcą, przynajmniej na tym fragmencie wędrówki. Tak, to jest w ogóle bardzo... Też bym miała takie podejście. Dobra, już pomogę wam do końca, żebyście... Tak, bo kolejny raz wracać do domu i wyjechać wam na ratunek, to nie ma sensu, prawda? Tak. Ale zaznaczę, że ma dużo do zrobienia, ma własne sprawy. Złota jak oda czeka i tu warto spojrzeć na oryginał, bo jest... Jest to jedno ważne słowo, prawda? Na które warto zwrócić uwagę. Tak.

Że ten skarb po prostu tam jest i można go będzie sobie wziąć i ten cały proces ma ostatecznie złamać zaklęcie, jakie rzucił upiór. Tak, właśnie o to chodzi. A sam Tom wybrał ze skarbu jedną broszę. I Maciek wam powie, co powiedział, jak się jej przyjrzał. Oto śliczne cacko dla pani Toma. Urodziwa była ta, która dawno temu nosiła ten klejnot na ramieniu. Teraz będzie go miała Złota Jagoda, ale nie zapomnijmy o tamtej piękności. Dla każdego z hobbitów wybrał sztylet, długi i ostry, wybornej roboty. Zdobiony misternie złotymi i czerwonymi ornamentami. Zaliśniły, gdy wyciągnął je z czarnych pochew. Wykuta z jakiegoś nieznanego metalu, lekkiego i mocnego, wysadzane wieloma ognistymi kamieniami.

Czy była to zasługa pochew, czy dlatego, że kurhan obłożony był czarem, ostrza zdawały się nietknięte zębem czasu, bez śladu rdzy, niestępione, błyszczące w słońcu. Te noże są dość długie, by dla hobbitów posłużyły za miecze, powiedział Tom. Dobrze mieć broń przy boku, gdy z Shire wędruje się na wschód lub na południe, daleko w ciemność ku niebezpieczeństwu. Powiedział im, że broń ta została wykuta przed wieloma laty przez ludzi z Westerness, którzy byli wrogami Mrocznego Władcy i zostali potem pokonani przez złego króla Karn Doom w krainie Angmar. Niewielu dziś ich pamięta, mrukną, choć niektórzy z nich, synowie zapomnianych królów, nadal samotnie przemierzają ziemię i strzegą przed złem tych, którzy są nieostrożni.

Prezenty. Prezenty, dokładnie. Słuchajcie, pierwsze, Tom wybrał prezent dla swojej Złotej Jagody, prawda? Proszę. Na początku długo się jej przyglądał, tak jakby przypominał sobie rzeczy z tym przedmiotem związane, prawda? Natomiast jeśli chodzi o Hobbitów, nie dał im wyboru. wybierzcie sobie coś tam, co chcecie, prawda? Tylko on im wybrał i dał bezpośrednio od siebie te cztery miecze, sztylety, które dla nich były mieczami, prawda? Ciekawe, czy jakby sami mieli wybrać to, co by zrobili, wzięliby jakieś monety złote, bo mogą się przydać, nie? No myślę, że na pewno nie wzięliby mieczy czy tam noży. Właśnie dlatego, że no tutaj na samym końcu tego fragmentu jest powiedziane, że nie spodziewali się, że czeka ich walka.

Jakby nie zakładali, że będą jakieś niebezpieczeństwa, a Tom wydaje mi się, że jednak był bardziej realistą. Podobieństwo do książki Hobbit, prawda? Gdzie jakby wyprawatorina dębowej tarczy na smoka przeciwko smokowi bez broni. Tak, no Maciek nie mógł tego przeżyć przez cały sezon prawie, więc jakby jeśli słuchaliście Hobbit'a z nami, no to wiecie, że na pewno nie mieli prędkości. Tak, oczywiście. Albo nie wystraszająco, czy tam za późno. Tak, i słuchajcie, to chyba miał, znaczy jestem wręcz pewny, że miał zdolność przewidywania przeszłości, ponieważ dobrze wybrał te... miecze, prawda? Sprzysłużyły się, miały kluczowe znaczenie. Broń była doskonałej roboty, nienaruszona zębem czasu, tak? Czyli ona nie zniszczała, nie zardzewiała, nawet nie była wystrzępiona, czy nie straciła ostrości. To jest niesamowite.

Mówi o nich tak, że niewielu dziś ich pamięta, choć niektórzy z nich, synowie zapomnianych królów, nadal samotnie przemierzają ziemię i strzegą przed złem tych, którzy są nieostrożni. Tak, no i możecie się chyba domyślać, do kogo to jest nawiązanie, no bo tom nawiązuje tutaj do Dunedainów, których poznamy za jakiś czas pod pseudonimem Strażnicy. No i jeden z nich to faktyczny potomek królów w męskiej linii potomek Isildura i Elendila. Jego też poznamy już w przyszłym rozdziale, ale tutaj zostawia nam taką wskazówkę. Dokładnie. No i Hobbitom zostaje jakby zesłana przed oczy wizja, prawda? Najprawdopodobniej przez samego Toma, albo śpiewał, czy opowiadał na tyle obrazowo, że ta wizja powstała samodzielnie, chociaż mi się wydaje, że Tom ją zesłał.

Bo pierwszy raz chyba, tak, no pierwszy raz zostali my sami poza Szajer, tak naprawdę. No Stary Las, byli w Starym Lesie, ale to trochę inne jakby odczucia. To są na otwartym terenie, gdzie rządzą, panują, to jest domena czarnych jeźdźców, mają tu przywagę, są na koniach, prawda, i to stwarza ogromne zagrożenie dla, na otwartym terenie dla hobbitów. Ale w tym momencie, kiedy o tym myśleli chobici, Tom już się z nimi żegnał, prawda? Już mówił, że dobra, nara, oni tam się martwią, biedni, że zostaną sami, a tymczasem Tom już wygłaszał pożegnalną mowę. I ostatnia rada Toma. 4 mile stąd, z tego miejsca na wschód jest miasteczko Bree. 4 mile to mniej więcej odpowiednik 6,4 kilometra po naszemu, czyli na kucykach no niecałą godzinę jazdy pewnie, prawda, aby dotarli.

Nie wiem, czy był może on nieśmielony Tomem, bo w zasadzie w jego obecności w ogóle nie mówił. Tak, no wydaje mi się, że mógł być on nieśmielony, bo sam tak naprawdę z całej tej czwórki Hobbitów był... no wiemy, że miał niższą pozycję społeczną niż hobbici, a tutaj jeszcze taki dziwak. Cudak. Cudak, cudak właśnie. Bardzo mi się podoba to określenie. Fajne, fajne. Też tego samego określenia użył Elrond później, jak mówiło Tomi Bombadilu. Ale tak, ja jeszcze tak sobie myślę właśnie, to jedyne słowa, jakie sam wypowiedział w tym rozdziale, padły wtedy, kiedy Toma nie było. Tak, właściwie tak.

Dobrze, ale jakby sam szybko przekierowuje swoje myśli na gospodę, którą podał im Tom i, co ważne, nie wiem, czy zwróciliście uwagę, ale mówi, że fajnie by było, gdyby pod rozbrykanem kucykiem było co najmniej tak dobrze jak... Pod zielonym smokiem. Dokładnie. Nie wiem, czy coś może dorównać zielonemu smokowi, ale zobaczymy. Jak dotrzemy do rozbrykanego kocyka, tak. Mary, który jedyny zna osoby, które wędrowały do Bree, opowiada, że jest tam mieszanka ludzi, hobbitów i że będzie im się tam podobało, tak. Zna ludzi, którzy znają gospodę, zna ludzi, którzy znają ludzi, którzy wiedzą, kim jest Butterbur, który zna gospodę. Tak, ale tutaj Frodo się wtrąca bardzo przytomnie, przestrzega, że nie wolno im użyć nazwiska Baggins i żeby używali nazwiska Underhill, no bo nie wiadomo kto słucha i już będą poza Shire.

Pamiętajcie, że to zalecił używanie właśnie nazwiska Underhill, zalecił mu Gandalf jeszcze w trzecim rozdziale i Frodo mógł długo tłuc do głów pozostałym hobbitom, żeby nie używali nazwiska Baggins, prawda, podczas tej wędrówki, a dopiero teraz o tym powiedział. No, ale ważne, że powiedział, tak? No i słuchajcie, ruszyli, dostrzegli sylwetkę wzgórz, był już zmrok, oczywiście światła okien i tak dalej, pewnie piękny widok. No i ostatnie słowa są takie bardzo ciekawe. Pragnęli odgrodzić się od nocy drzwiami, prawda? Czy im się to uda? Dowiemy się w następnym rozdziale książki, nie w następnym odcinku, ale mamy tu jeszcze jedną ciekawostkę. Czy wiecie kto podsłuchiwał ich w tym momencie w krzakach?

A my tymczasem przejdziemy do podsumowania. Słuchajcie, rozdziału całego, trzy odcinki naszego podcastu poświęciliśmy temu rozdziałowi. No i co mamy? No mamy przede wszystkim podobieństwa do książki Hobbit, prawda? Jest ich sporo, znaleźli miecze, znaleźli broń, której wcześniej nie mieli. Jest motyw, prawda, kucyków, które odgrywają kluczową rolę, podobnie jak w pewnym momencie w książce Hobbit. No i podobieństwo Toma Baddila do Beorna, prawda, który udziela im pomocy niespodziewanej w pewnym momencie ich przygody. Tak, w samej postaci może niekoniecznie, ale właśnie w tej sytuacji. Tak, sytuacji. I tego, jakie tam wydarzenia właśnie są w domu, to mała pomodylia i tak dalej. Więc trochę tych podobieństw jest. Kolejny jakby taki motyw, który jest bardzo wyraźny, to przykład, jak łatwo hobbici stają się bezdroscy i jak łatwo pakują się w kłopoty.

No bo tutaj... Tak. A pamiętajmy, że później w drugiej księdze, w czasie pobytu w Rivendell, Gandalf nazwie tą przygodę najgroźniejszą z całej wędrówki do Rivendell na tym etapie, prawda? Także to bardzo wymowne słowa. No, hobbit nie zdawali sobie sprawy, jak wiele ryzykują. Mogli zginąć. Potem oczywiście dowiedzieli się, jak już byli w tej sytuacji, ale wcześniej trochę bez troska podeszli do sprawy. Tak, ale kluczowa jest tutaj decyzja Froda o tym, że pozostanie z przyjaciółmi. Decyzja, która... Tak jak już byli tam pod tym urokiem. Tak, tak, tak. Frodo ich uratował i trzeba to powiedzieć bardzo wyraźnie. Frodo ich uratował, został z nimi, mimo że był kuszony, żeby uciec stamtąd, założyć pierścień i zniknąć, a jednak pozostał z przyjaciółmi, prawda?

Poznajemy też wiele nowych faktów z historii, prawda? Z trzeciej ery Tolkien wrzuca nam hasła, które później rozbuduje w dodatkach do trzeciego tomu. No i to bardzo fajnie tworzy głębię historii, to jest bardzo ciekawy element, system prowadzenia narracji, prawda? I ostatecznie zostają uleczeni z zaklęcia, a Kurhan uwolniony. Czar zostaje złamany, zaklęcie, więc tutaj zostaje dokonane dużo dobrego, prawda? Tak, dokładnie. Przygody są, tak jak mówiliśmy, to są właściwie takie pierwsze trudne przygody Hobbitów, prawda? Bardzo mroczny rozdział, prawda? Tak, bardzo mroczny rozdział, taki pierwszy we Władcy, ale ostatecznie kończy się dobrze. Tom obprowadza ich do gościńca, tam też żegna się z Hobbitami, no i z nami niestety też, jako tutaj już bohater, będziemy jeszcze o nim słyszeć, ale już nie będzie bezpośrednio uczestniczył w historii.

Podsumujemy całego Toma Bombadila ze Sławkiem Miklasem, będzie naszym gościem specjalnym. Natomiast tydzień później mamy odcinek 90 i tam jest jeszcze bardziej specjalny odcinek, ponieważ 90, wszystkie dziesiąte są u nas specjalne, a tym razem do naszej gospody za wita Nick Broom, autor książki Tolkien w XXI wieku. I słuchajcie, będzie to pierwszy w historii odcinek, gdzie moja rola będzie praktycznie żadna. Ograniczona do minimum. Natomiast do Hobbitów wrócimy w dziewięćdziesiątym pierwszym odcinku, czyli w zasadzie za trzy tygodnie od teraz. No i jak mówił Gandalf, niech wiatr niesie wasze skrzydła tam, gdzie słońce żegluje i gdzie przechadza się księżyc.

Pokazano wszystkie 22 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.