Mentionsy Mentionsy
Kryminatorium w RMF FM
Kryminatorium w RMF FM

Misja specjalna: Cel: Berlin

30.05.2023 ·12 min 22 s · 7 rozdziałów
1:31 · Organizacja Zagralin 2

Sprawców nie złapano. A nie złapano ich dlatego, że już zdążyli wyjechać z Berlina. Następnego dnia po zamachu 25 lutego 1943 roku w Berlinie było spokojnie. Tylko rozmowy przechodniów i zniszczony peron przypominały o tragedii. Niemcy nie mylili się. Rzeczywiście zamach przygotowali Polacy. Natomiast śledczy w Berlinie nadal nie wiedzieli, do jakiej organizacji należeli. Odpowiedzi na to pytanie musieli szukać w Warszawie. Nazwali go Zagralin. Istniał krótko, zaledwie 8 miesięcy od grudnia 1942 do lipca 1943 roku. Był wydzielonym zespołem wchodzącym w skład organizacji specjalnych akcji bojowych, kryptonim OSA-KOSA-30. Zagralin działał na terenie III Rzeszy i terenach do niej przyłączonych.

To oddział sabotażu i dywersji w odwecie za niemieckie okrucieństwa i morderstwa dokonane na Polakach. Mówił dowódca Kosy, podpułkownik Józef Szejewski, pseudonim Philips. To właśnie Philips wybrał na dowódcę Zagralinu kapitana Bernarda Drzyzgę, znanego pod pseudonimem Kazimierz. Zastępcą Drzyzgi był Józef Lewandowski, Jur. Jur urodził się w Berlinie, a mieszkał w Bydgoszczy. Miał niemieckie obywatelstwo, co w tym wypadku było ważnym atutem. Pracował jako przedstawiciel niemieckich firm budowlanych. Ten zawód dawał mu kolejne korzyści. Po pierwsze, mógł bez przeszkód jeździć po całej Rzeszy i terenach okupowanych. Po drugie, miał dostęp do materiałów wybuchowych. Drzyzga spotkał Lewandowskiego przypadkowo w Częstochowie. Okazało się, że szwagier Jura był znajomym Drzyzgi.

2:40 · Osoby kluczowe w Zagralinie 1

Lewandowski mówił po niemiecku z berlińskim akcentem. W stosunku do Niemców był arogancki. Każdego traktował z góry. Takiego właśnie człowieka potrzebowałem do mojej pracy w Zagralinie. Pisał we wspomnieniach Drzysga. Już podczas pierwszej rozmowy okazało się, że Jura nie trzeba specjalnie namawiać. Bez zbędnych dyskusji zgodził się wpaść w tryby konspiracji. I pociągnął za sobą swoich zaufanych ludzi z Bydgoszczy. Janusza Łuczkowskiego, Leona Hartwiga i Jana Lewandowskiego. To właśnie ta trójka pod nadzorem zaradnego Jura dokonała zamachu bombowego na stacji S-Bahnhof w Berlinie. To była komórka bydgoska. Istniała jednak jeszcze komórka w Kaliszu i przez pewien czas w Rydze. Dowództwo znajdowało się oczywiście w Warszawie. W Zagralinie służyło 18 osób, ale we wspomnieniach Drzysga pisze o 22 osobach oraz 10 współpracownikach w Bydgoszczy i Kaliszu.

3:43 · Zamach na stacji S-Bahnhof 2

W skład tej nielicznej, ale bardzo operatywnej komórki wchodzili żołnierze świetnie znający język niemiecki oraz stosunki panujące w głębi Rzeszy. Odważni, zdecydowani na wszystko, należycie przeszkoleni w zakresie posługiwania się materiałami wybuchowymi. Pisał Aleksander Kunicki, oficer wywiadu AK znany pod pseudonimem Rajski. Zagralin, a szerzej KOSA-30, bo taki kryptonim miała Organizacja Specjalnych Akcji Bojowych od grudnia 1942 roku, była pomysłem generała Stefana Roweckiego. Togrod decydował, gdzie i kiedy zostanie wykorzystany oddział. Zadanie KOSY, pisał Kunicki, polegało na przeprowadzaniu odwetowych akcji terrorystyczno-likwidacyjnych wymierzonych przeciw niemieckiemu okupantowi. Drugim ważnym zadaniem Kosy 30 były akcje dywersyjno-sabotażowe, głównie na kolei.

I tu otwierało się pole do działania dla kapitana Drzyzgi i jego ludzi z Zagralinu. Tymczasem po akcji, żeby nie powiedzieć po zamachu z 24 lutego 1943 roku, Zagralin zaczął przygotowywać się do kolejnego uderzenia. Znów za cel obrano sobie stolicę Wielkich Niemiec. Czy możesz sobie wyobrazić psychologiczne znaczenie odwetu w sercu Reichu? Mówił Drzysga do Jura. Sami Niemcy się przekonają, że już nie są bezpieczni nawet pod własnym dachem. Przygotowanie skończono z końcem marca. 8 kwietnia o godzinie 10.00 czwórka konspiratorów, Jur, Drzysga i dwie kobiety, wsiadło do pociągu w Warszawie. Jechali osobno w wagonach Nurfür Deutsche. Mieli bardzo dobre dokumenty, toteż kontrola na stacji granicznej w Kutnie przebiegała nadspodziewanie pobieżnie.

8:51 · Koniec Zagralinu 2

Wywiad AK donosił, że zabito lub raniono około stu Niemców, głównie z SS i żandarmerii. W końcu Zagralin postanowił uderzyć w samego Adolfa Hitlera. Od oficera SS dowiedziałem się, że za dwa dni ma przyjechać do Bydgoszczy pociągiem specjalnym Hitler. Gestapo, policja i SS przygotowywały się starannie na tę wizytę. Niemcy postanowili zabezpieczyć 3-kilometrowy odcinek trasy przed samą Bydgoszczą. Lewandowski, bo to on dowodził akcją, wybrał na miejsce zamachu Zagajnik, jakieś 8 kilometrów od Bydgoszczy. W Zagajniku tory skręcały, pociąg musiał zwolnić, a to pozwalało na przeprowadzenie detonacji we właściwym czasie. Właśnie na tym zakręcie, w dwóch miejscach, podłożyliśmy silny materiał wybuchowy. Pociągu z Hitlerem oczekiwano przed dziesiątą późnym wieczorem, ale dziesiąta minęła, a wokół panowała cisza.

A potem, w dniu 5 czerwca 1943 roku, gestapo wtargnęło do kościoła pod wezwaniem świętego Aleksandra na placu Trzech Krzyży w Warszawie. W kościele zaczynał się właśnie ślub oficera Kosy 30. Gestapo aresztowało 89 osób, w tym blisko 25 żołnierzy Kosy 30. W następnym miesiącu, 12 lipca, gestapo uderzyło ponownie. Aresztowano szefa sztabu KOSY, pisał Kunicki. Było to wydarzenie tej miary, że natychmiast zawiadomiono Bora Komorowskiego i zarządzono alarm. Jakiekolwiek działania KOSY zostały zawieszone. Czekano na decyzję Komendy Głównej AK, co robić dalej. Bezczynnie czekali też żołnierze Zagralinu, mimo że aresztowania gestapo nie dotknęły ich bezpośrednio. W końcu zapadła decyzja. Zdecydowano się na rozwiązanie Zagralinu i całej KOSY 30.

Pokazano wszystkie 7 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.