Mentionsy Mentionsy
Kryminatorium w RMF FM
Kryminatorium w RMF FM

Misja specjalna: Cel: Berlin

30.05.2023 ·12 min 22 s · 7 rozdziałów
1:31 · Organizacja Zagralin 2

Sprawców nie złapano. A nie złapano ich dlatego, że już zdążyli wyjechać z Berlina. Następnego dnia po zamachu 25 lutego 1943 roku w Berlinie było spokojnie. Tylko rozmowy przechodniów i zniszczony peron przypominały o tragedii. Niemcy nie mylili się. Rzeczywiście zamach przygotowali Polacy. Natomiast śledczy w Berlinie nadal nie wiedzieli, do jakiej organizacji należeli. Odpowiedzi na to pytanie musieli szukać w Warszawie. Nazwali go Zagralin. Istniał krótko, zaledwie 8 miesięcy od grudnia 1942 do lipca 1943 roku. Był wydzielonym zespołem wchodzącym w skład organizacji specjalnych akcji bojowych, kryptonim OSA-KOSA-30. Zagralin działał na terenie III Rzeszy i terenach do niej przyłączonych.

To oddział sabotażu i dywersji w odwecie za niemieckie okrucieństwa i morderstwa dokonane na Polakach. Mówił dowódca Kosy, podpułkownik Józef Szejewski, pseudonim Philips. To właśnie Philips wybrał na dowódcę Zagralinu kapitana Bernarda Drzyzgę, znanego pod pseudonimem Kazimierz. Zastępcą Drzyzgi był Józef Lewandowski, Jur. Jur urodził się w Berlinie, a mieszkał w Bydgoszczy. Miał niemieckie obywatelstwo, co w tym wypadku było ważnym atutem. Pracował jako przedstawiciel niemieckich firm budowlanych. Ten zawód dawał mu kolejne korzyści. Po pierwsze, mógł bez przeszkód jeździć po całej Rzeszy i terenach okupowanych. Po drugie, miał dostęp do materiałów wybuchowych. Drzyzga spotkał Lewandowskiego przypadkowo w Częstochowie. Okazało się, że szwagier Jura był znajomym Drzyzgi.

3:43 · Zamach na stacji S-Bahnhof 1

W skład tej nielicznej, ale bardzo operatywnej komórki wchodzili żołnierze świetnie znający język niemiecki oraz stosunki panujące w głębi Rzeszy. Odważni, zdecydowani na wszystko, należycie przeszkoleni w zakresie posługiwania się materiałami wybuchowymi. Pisał Aleksander Kunicki, oficer wywiadu AK znany pod pseudonimem Rajski. Zagralin, a szerzej KOSA-30, bo taki kryptonim miała Organizacja Specjalnych Akcji Bojowych od grudnia 1942 roku, była pomysłem generała Stefana Roweckiego. Togrod decydował, gdzie i kiedy zostanie wykorzystany oddział. Zadanie KOSY, pisał Kunicki, polegało na przeprowadzaniu odwetowych akcji terrorystyczno-likwidacyjnych wymierzonych przeciw niemieckiemu okupantowi. Drugim ważnym zadaniem Kosy 30 były akcje dywersyjno-sabotażowe, głównie na kolei.

5:16 · Aktywność Zagralinu 1

Dopiero teraz usłyszał huk wybuchu. Drzyska nie czekał, wiedział co będzie dalej. Krzyki rannych i wycie syren ambulansów. Szedł więc dalej szybkim krokiem wzdłuż Sigessale. Do Warszawy wrócili drogą okrężną przez Wrocław, Katowice i Kraków. W Berlinie został tylko Jur. Wieczorem 10 kwietnia poszedł na dworzec zobaczyć efekty własnej roboty. Szklany taks się zapadł, peron był poważnie uszkodzony. Gestapo szalało. Aresztowano kilkunastu Niemców. Dopiero po kilku godzinach udało się zaprowadzić jako taki porządek. Prasa informowała tylko o kilkunastu rannych osobach. Według ustaleń wywiadu Kosy 30 zginęło 14 osób, a 60 odniosło rany. Po tej akcji wściekły Adolf Hitler zobowiązał Reichsfuhrera SS Heinricha Himmlera do zaangażowania się w śledztwo.

8:51 · Koniec Zagralinu 1

A potem, w dniu 5 czerwca 1943 roku, gestapo wtargnęło do kościoła pod wezwaniem świętego Aleksandra na placu Trzech Krzyży w Warszawie. W kościele zaczynał się właśnie ślub oficera Kosy 30. Gestapo aresztowało 89 osób, w tym blisko 25 żołnierzy Kosy 30. W następnym miesiącu, 12 lipca, gestapo uderzyło ponownie. Aresztowano szefa sztabu KOSY, pisał Kunicki. Było to wydarzenie tej miary, że natychmiast zawiadomiono Bora Komorowskiego i zarządzono alarm. Jakiekolwiek działania KOSY zostały zawieszone. Czekano na decyzję Komendy Głównej AK, co robić dalej. Bezczynnie czekali też żołnierze Zagralinu, mimo że aresztowania gestapo nie dotknęły ich bezpośrednio. W końcu zapadła decyzja. Zdecydowano się na rozwiązanie Zagralinu i całej KOSY 30.

Pokazano wszystkie 5 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.