Mentionsy Mentionsy
Kryminatorium w RMF FM
Kryminatorium w RMF FM

Misja specjalna: Cel: Berlin

30.05.2023 ·12 min 22 s · 7 rozdziałów
1:31 · Organizacja Zagralin 1

To oddział sabotażu i dywersji w odwecie za niemieckie okrucieństwa i morderstwa dokonane na Polakach. Mówił dowódca Kosy, podpułkownik Józef Szejewski, pseudonim Philips. To właśnie Philips wybrał na dowódcę Zagralinu kapitana Bernarda Drzyzgę, znanego pod pseudonimem Kazimierz. Zastępcą Drzyzgi był Józef Lewandowski, Jur. Jur urodził się w Berlinie, a mieszkał w Bydgoszczy. Miał niemieckie obywatelstwo, co w tym wypadku było ważnym atutem. Pracował jako przedstawiciel niemieckich firm budowlanych. Ten zawód dawał mu kolejne korzyści. Po pierwsze, mógł bez przeszkód jeździć po całej Rzeszy i terenach okupowanych. Po drugie, miał dostęp do materiałów wybuchowych. Drzyzga spotkał Lewandowskiego przypadkowo w Częstochowie. Okazało się, że szwagier Jura był znajomym Drzyzgi.

2:40 · Osoby kluczowe w Zagralinie 1

Lewandowski mówił po niemiecku z berlińskim akcentem. W stosunku do Niemców był arogancki. Każdego traktował z góry. Takiego właśnie człowieka potrzebowałem do mojej pracy w Zagralinie. Pisał we wspomnieniach Drzysga. Już podczas pierwszej rozmowy okazało się, że Jura nie trzeba specjalnie namawiać. Bez zbędnych dyskusji zgodził się wpaść w tryby konspiracji. I pociągnął za sobą swoich zaufanych ludzi z Bydgoszczy. Janusza Łuczkowskiego, Leona Hartwiga i Jana Lewandowskiego. To właśnie ta trójka pod nadzorem zaradnego Jura dokonała zamachu bombowego na stacji S-Bahnhof w Berlinie. To była komórka bydgoska. Istniała jednak jeszcze komórka w Kaliszu i przez pewien czas w Rydze. Dowództwo znajdowało się oczywiście w Warszawie. W Zagralinie służyło 18 osób, ale we wspomnieniach Drzysga pisze o 22 osobach oraz 10 współpracownikach w Bydgoszczy i Kaliszu.

3:43 · Zamach na stacji S-Bahnhof 1

I tu otwierało się pole do działania dla kapitana Drzyzgi i jego ludzi z Zagralinu. Tymczasem po akcji, żeby nie powiedzieć po zamachu z 24 lutego 1943 roku, Zagralin zaczął przygotowywać się do kolejnego uderzenia. Znów za cel obrano sobie stolicę Wielkich Niemiec. Czy możesz sobie wyobrazić psychologiczne znaczenie odwetu w sercu Reichu? Mówił Drzysga do Jura. Sami Niemcy się przekonają, że już nie są bezpieczni nawet pod własnym dachem. Przygotowanie skończono z końcem marca. 8 kwietnia o godzinie 10.00 czwórka konspiratorów, Jur, Drzysga i dwie kobiety, wsiadło do pociągu w Warszawie. Jechali osobno w wagonach Nurfür Deutsche. Mieli bardzo dobre dokumenty, toteż kontrola na stacji granicznej w Kutnie przebiegała nadspodziewanie pobieżnie.

5:16 · Aktywność Zagralinu 4

Kiedy skończył, zamknął walizkę, spuścił wodę i wyszedł. Chwilę później był już na peronie. Usiadł na ławce obok dwóch niemieckich oficerów. Walizkę postawił obok. Minutę przed siódmą wstał i poszedł w kierunku wejścia. Leon i obie Haliny wtopiły się już w tłum Berlińczyków. Drzyska szedł w kierunku bramy brandenburskiej. Dwa pociągi właśnie wjeżdżały na peron. Maszyniści włączyli hamulce. Zapiszczały koła. Na peron buchnęły kłęby pary. Trzasnęły otwierane drzwi w wagonach. Popatrzyłem na zegarek i zacząłem liczyć. Trzy sekundy, dwie, jedna i odwróciłem się w kierunku stacji, żeby zobaczyć skutek. Najpierw zobaczył jasno-pomarańczowy błysk, potem kula ognia uderzyła w dach dworca.

Dopiero teraz usłyszał huk wybuchu. Drzyska nie czekał, wiedział co będzie dalej. Krzyki rannych i wycie syren ambulansów. Szedł więc dalej szybkim krokiem wzdłuż Sigessale. Do Warszawy wrócili drogą okrężną przez Wrocław, Katowice i Kraków. W Berlinie został tylko Jur. Wieczorem 10 kwietnia poszedł na dworzec zobaczyć efekty własnej roboty. Szklany taks się zapadł, peron był poważnie uszkodzony. Gestapo szalało. Aresztowano kilkunastu Niemców. Dopiero po kilku godzinach udało się zaprowadzić jako taki porządek. Prasa informowała tylko o kilkunastu rannych osobach. Według ustaleń wywiadu Kosy 30 zginęło 14 osób, a 60 odniosło rany. Po tej akcji wściekły Adolf Hitler zobowiązał Reichsfuhrera SS Heinricha Himmlera do zaangażowania się w śledztwo.

Himmler wyznaczył 10 tysięcy marek nagrody za wskazanie sprawców zamachu. Ta finansowa motywacja niewiele pomogła. Okazało się, że nikt nic nie widział. Natomiast śledztwo wykazało, że bomba, a właściwie bomby były ukryte w ośmiu walizkach, co oczywiście było nieprawdą. Bombę zbudowano z dwóch kilogramów trotylu, dwustu gramów plastiku i dwóch kilogramów gwoździ jednocalowych. Jur znakomicie umiał się kamuflować. Potwierdził to zresztą już dwa tygodnie później, 23 kwietnia na dworcu głównym we Wrocławiu. Akcja przebiegała podobnie jak w Berlinie. Do Wrocławia dojechali w trójkę Drzyzga, Jur i Halina. Tym razem Jur nastawił zapalnik na 5.41. Walizkę jak zwykle zostawił na peronie przy ławce, po czym wyszedł ze stacji. Wybuch zniszczył wagony i peron, na którym znajdowali się jadący na urlop żołnierze Wehrmachtu.

Według meldunków AK zginęło czterech żołnierzy, a kilkunastu trafiło do szpitala z ranami. Niemcy przyznali się jedynie do czterech ciężko rannych i kilkunastu lekko rannych. Słysząc wybuch, przyznał Drzysga, spodziewałem się strat o wiele większych. Za udane akcje Drzysga i Jur dostali Virtuti Militari. Leon Krzyż Walecznych, a obie Haliny Krzyże Zasługi. Wybuchowe akcje za Gralinu nie zakończyły się jednak we Wrocławiu. Tym razem przyszła kolej na wschód. 12 maja pod Rygą wysadzono tory, kiedy przejeżdżał pociąg z amunicją i sprzętem wojskowym. W ciągu kolejnych dwóch miesięcy zaatakowano trzy niemieckie pociągi na Litwie i dwa na Łotwie. 24 maja zniszczono transport żywności pod Bydgoszczą. Obrzucono granatami restaurację w Rydze.

8:51 · Koniec Zagralinu 1

Bernard Drzysga został zastępcą dowódcy Kedywu w okręgu AK Łódź, a Józef Lewandowski trafił do kierownictwa dywersji. O wykorzystaniu jego umiejętności decydował sam szef Kedywu, pułkownik Emil Fildor Wnil. Wybuchy polskich bomb na dworcach III Rzeszy już się nie powtórzyły. Misja specjalna w RMF FM. Na tropie największych tajemnic historii.

Pokazano wszystkie 8 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.