Faraonka PR-u, Hatszepsut

Dziś jest to turystyczna atrakcja, ale jakieś 200 lat temu wszystko jest tam dla białych zwiedzających Nowe. No i na ścianie w tej świątyni widzi kartusze dwóch władców. Kartusz to jest ta taka owalna ramka w piśmie hieroglificznym, która to ramka zawsze otacza imię Faraona. No i pierwszy kartusz rozpoznaje. On należy do znanego już wtedy historykom Thothmesa III. Ale drugi należy do Faraona, o którym francuski egiptolog w ogóle nie słyszał. Co więcej, jego postać zajmuje miejsce przed Thothmesem, co oznacza, że była ważniejsza niż on.

Jego pochodzenie nie jest w pełni jasne, ale wiemy, że nie był bezpośrednim następcą swojego poprzednika, Amenhotepa I, no bo tenże Amenhotep zmarł, był bezpotomnie. Jako że jego rodzice byli rodzeństwem, egipscy faraonowie tak często poślubiali swoje siostry, że wręcz można się zastanawiać, jakim cudem ta cywilizacja w ogóle przetrwała i to jeszcze tak długo. Więc prawdopodobnie owa bezpłodność była no właśnie skutkiem pobocznym tak bliskiego pokrewieństwa. W każdym razie po jego śmierci władzę objął generał Thothmes, dowódca sprawdzony w walkach z Hyksosami. To było takie plemię, które przez jakieś 100 lat zajmowało Deltanilu i które dopiero właśnie on zdołał zwyciężyć i wyprzeć.

Thothmes z kolei poślubił księżniczkę Amhose, która prawdopodobnie była siostrą lub córką jego poprzednika. No i właśnie to małżeństwo połączyło go z dynastią i zapewniło prawo do tronu. I to z tego małżeństwa urodziła się Hatshepsut. Syna nie mieli albo nie przeżył dzieciństwa, co wtedy było dość powszechne. Szacuje się, że jakaś połowa dzieci umierała przed ukończeniem piątego roku życia. Co też nie znaczy, że Thothmes w ogóle nie miał synów, no bo wszak do przywilejów Faraona należało posiadanie kilku żon. No i właśnie jedna z tych pomniejszych żon urodziła mu następcę, Thothmesa II.

A Thothmes I był energicznym władcą, który skupił się na umacnianiu potęgi Egiptu. Prowadził zwycięskie kampanie w Nubii, w Syrii, gromadził łupy. Był takim wojowniczym królem, który miał sukcesy. Długo jednak nie porządził raptem dekadę z hakiem, ale zadbał w tym czasie nie tylko o poszerzenie granic państwa, ale też o edukację i przede wszystkim pozycję swojej głównej córki. Jako mała dziewczynka Hatshepsut prawdopodobnie została mianowana najwyższą kapłanką Egiptu, czyli tak zwaną boską małżonką Amona. Amon był wtedy najpotężniejszym bogiem w całym egipskim panteonie.

I to pewnie wtedy nauczyła się wykorzystywać ją do budowania własnej pozycji. Hatshepsut miała jakieś 13 lat, gdy jej ojciec zmarł i pewnie niewiele więcej, gdy została żoną swojego przyrodniego brata, Thothmesa II. Ponownie, był to ruch czysto dynastyczny, bo w żyłach Hatshepsut po matce płynęła krew kilku pokoleń Faraonów, no a jej mąż był tylko synem generała, który przejął władzę i jego pomniejszej małżonki. Dlatego jeśli Hatszepsut faktycznie była tą najwyższą kapłanką, no to w posagu wnosiła też autorytet religii. Thothmes II nie wdał się w ojca, prawdopodobnie był słabego zdrowia i zmarł młodo.

I znów Egipt stanął w obliczu kryzysu sukcesyjnego, dlatego że właśnie ze swoją główną żoną, Hatshepsut, Thothmes zdołał spłodzić wyłącznie córkę, której dali imię Neferurę. Miał pewnie gromadę synów z pomniejszymi żonami i konkubinami, no ale problem polegał na tym, którego wybrać. No i właściwie dlaczego czekać, aż następca tronu, obecnie w pieluchach, podrośnie? Czy jakiś energiczny arystokrata nie mógłby, no nie wiem, zrobić w haremie małej rzezi, następnie przejąć władzę i ogłosić się faraonem? W końcu historia zwycięzców nie osądza. No i tu, cała na biało, wchodzi nam Hatszepsut.

Totmes II wstąpił do nieba i zjednoczył się z bogami. Jego siostra, małżonka Amona Hatshepsut, zaspokajała potrzeby kraju. Była czczona, a Egipt był jej posłuszny. Pani dekretów i słów skuteczne były jej rady. Tu wylicza te takie rytualne pochwały urzędnik, by na końcu przejść do najważniejszego. Jej wysokość chwaliła mnie i kochała. Znała moją wartość w pałacu. Dała mi majątek i uczyniła mnie wielkim. No i ostatecznie następcę tronu z grona tych męskich książątek wybrała wyrocznia, czyli oczywiście sam Amon.

I jakoś tak przypadkiem Amon wybrał syna pomniejszej żony, Iset. Iset nie miała bogatych i potężnych rodziców, nie miała na dworze stronnictwa. Podsumowując, zupełnie nie zagrażała faktycznej władczyni Hatszepsut. I do czasu, gdy Thothmes III osiągnie pełnoletność, krajem będzie, oczywiście w jego imieniu, przynajmniej na początku, rządzić nie jego matka, ale macocha. Hatshepsut uczyniła wielkim nie tylko wspomnianego już i na niego. Sądząc po grobowcach arystokracji z czasów jej panowania, wielu lojalistom powodziło się lepiej niż dobrze.

I co ciekawe, posągi, często takie naprawdę gigantyczne, z takimi właśnie inskrypcjami, że to Amon dał jej władzę. Pojawiły się na kilka lat przed tym, zanim Hatszepsut ogłosiła się faraonem. Czyli przygotowywała się do tego kroku powoli, świadomie i ostrożnie. Po trzecie, ojciec. Hatszepsut, w tych swoich właśnie rzeźbach, reliefach i tak dalej, zawsze podkreślała, że jest córką Thothmesa i przedstawiała się jako jego prawowita następczyni. Tu cytat. Jestem łaskawym królem, prawodawcą, który osądza czyny. Jestem dzikim rogatym bykiem, sokołem szybującym nad ziemią, szakalem.

Ta Świątynia Miliona Lat była wręcz kluczowym narzędziem propagandowym Hatszepsut. Dzisiejsi przywódcy, czy to przed wyborami, czy na emeryturze, wydają autobiografię. Hatszepsut działała, trzeba jej to przyznać, z większym rozmachem. Swoje życie, w tej wersji, którą chciała pokazać poddanym, kazała wyryć i namalować na ścianach świątyni. No i te płaskorzeźby pokazują na przykład boskie pochodzenie Hatshepsut. No bo to Amon pod postacią Thothmesa miał ją spłodzić. Pokazują jej koronację, zaznaczając, że do tej właśnie roli przeznaczył ją ojciec. Pokazują jej udział w ceremoniach religijnych i wreszcie z detalami pokazują wyprawę do krainy Punt.

Nie ma dowodów, żeby Thothmes jakoś się szczególnie żarł z macochą czy próbował ją zdetronizować. Ona z kolei mądrze pozwalała mu się wykazać machając włócznią, zwłaszcza, że Thothmes okazał się być bardzo utalentowanym dowódcą i też od pewnego momentu zaczęła dodawać jego postać na ścianach świątyni obok swojej. Hatshepsut dożyła 50 lat z hakiem mniej więcej, co wówczas było wiekiem mocno zaawansowanym. Jej grobowiec odkrył na początku lat 20. ubiegłego wieku Howard Carter, no ale Sarkowak Faraonki był pusty. Dwie kobiece mumie znaleziono jednak w grobowcu jej piastunki.

Była również otyła i miała objawy chorób skóry. Zatem postęp. Thothmes III pochował macochę z honorami w jej świątyni grabowcu, co ponownie wskazywałoby, że nie było między nimi wtedy konfliktu. Sam panował jeszcze przez ponad 30 lat i jest dziś uznawany za jednego z najlepszych i najpotężniejszych faraonów. Czyli Hatshepsut to jest, sorry, oczywiście Bóg Amon dobrze wybrał tego dwulatka. Ale też jakieś 20 lat po jej śmierci, Thothmes III zaczął Hatshepsut totalnie wymazywać.

W jej własnej świątyni jej imię i wizerunki były wykuwane albo zastępowane imionami Thothmesa III, Thothmesa II czy też innych władców. W Karnaku, gdzie Hatszepsut wniosła swoje obeliski i kaplice, też podpisywano je innymi imionami. A część jej posągów wręcz po prostu rozbito i potem je archeolodzy mozolnie rekonstruowali. Też w oficjalnych dokumentach i kronikach z czasów Thothmesa III w ogóle Hatszepsut pomijano. Taki Faraon nie istniał, nie było jej, była tylko żoną, a Thothmes III był bezpośrednim następcą Thothmesa II. No i skąd ta orgia zniszczenia?

Różne są wyjaśnienia. Na przykład takie, że Thothmes był takim męskim mężczyzną, faraonem, wojownikiem. No i być może chciał w ten sposób ustalić totalnie męską linię sukcesji. A może też wybić z głowy innym kobietom, w tym własnej siostrze-żonie, podobne pomysły, że tu kobieta mogłaby mieć realną władzę. No ale na szczęście, jak wiemy, karma to suka. No bo jak zapytać dowolną osobę z ulicy, jakiego władcę Egiptu w ogóle kojarzy, zapewne najwięcej odpowie, no nie, nie Hatshepsut, ale prawie, bo stawiam na Kleopatrę. Ale to już zupełnie inna historia.