36: Czy LFP to jedyna opcja?

GreenEdge Best in BESS. Odcinek 36. Czy LFP to jedyna opcja?. Cześć! Witam Was w 36. odcinku podcastu GreenEdge Best in BESS. Ostatnio opublikowaliśmy na naszej stronie artykuł o ogniwach sodowo-jonowych. O tym, co w tej technologii jest już realne, a co wciąż tylko na slajdach producentów. Ten artykuł urodził się z jednego bardzo konkretnego pytania, które w ostatnich miesiącach słyszymy coraz częściej. Czy LFP to naprawdę jedyna sensowna opcja? Czy może już czas zacząć poważnie rozglądać się gdzie indziej? Dzisiaj postaramy się podejść do tego pytania uczciwie, no bo łatwo jest odpowiedzieć na nie w jedną albo w drugą stronę, oczywiście w zależności od tego, komu akurat zależy na sprzedaniu Wam czegoś konkretnego, jak to zresztą zwykle bywa.

Natomiast my technologii nie sprzedajemy, więc mówimy jak jest. I zanim przejdziemy do samej technologii, chcę powiedzieć skąd w ogóle wziął się pomysł na ten odcinek i w ogóle przegląd dostępnych technologii. W ostatnim czasie mieliśmy kilka bardzo ciekawych rozmów o ogniwach sodowo-jonowych i to z różnych stron stołu. Ze strony wykonawcy, ze strony produkcyjnej oraz assemblingowej, czyli takiej, która składa systemy z gotowych komponentów, no i ze strony inwestorskiej, która zadaje sobie dokładnie to samo pytanie. Czy ogniwo sodowo-jonowe to może być realnie lepsza alternatywa niż LFP, które w chwili obecnej zdecydowanie króluje na tym rynku? Z jednej strony może to być alternatywa dla producentów. Coś, co ich wyróżni, da im dobrą kartę przetargową do rozmów z inwestorami.

Z drugiej strony, czy ten produkt faktycznie różni się tak bardzo od LFP, żeby można z niego uczynić osobną gałąź tego rynku? Do tego możemy dołożyć próbę zeuropeizowania produkcji ogniw czy systemów BESS, która na chwilę obecną nie wygląda zbyt ciekawie i chyba ciężko mówić o sukcesach naszego produktu. Znowuż próba zmuszenia inwestorów poprzez kolejne dyrektywy, paszporty czy inne wymagania póki co zawsze kończy się tak samo. Producenci są w stanie je obejść w taki czy inny sposób lub wręcz dostosować swoją produkcję do tych wymogów. Na za wzrost kosztów produkcji oczywiście płaci inwestor. No i do tego powoli zbliżamy się do Q4, czyli czwartego kwartału tego roku i już słyszymy informacje od kilku poważnych producentów, którzy nie podpisali zbyt wielu kontraktów do tej pory, o poważnej ofensywie cenowej przed końcem roku.

No i przywołał przy tym historię producentów ładowarek do samochodów elektrycznych. Ilu z nich w ogóle przetrwało na rynku te 5 ostatnich lat i jakie były obietnice zwrotu z instalacji tego typu? Dzisiaj już przeszło to do porządku dziennego, ale jeszcze ze 3 lata temu pamiętam, że sami weryfikowaliśmy postawienie ładowarek z instalacjami typu off-grid przy każdym mopie. To spostrzeżenie pasuje do sodu idealnie. Producenci ogniw sodowych, o których będę dzisiaj mówił, w większości sami są na rynku krócej niż wynosi deklarowany okres gwarancji ich produktów lub traktuje te ogniwa jako zabezpieczenie na wypadek nieprzewidzianych sytuacji z ogniwami LFP, np. nagłym załamaniem rynku i wzrostem cen litu, którym ciągle straszą chińscy producenci magazynów baterii. Więc zanim zaczniemy patrzeć na kolejne imponujące liczby z kart katalogowych,

Warto zadać sobie to samo pytanie, które zadał nam nasz słuchacz. Czy naprawdę podchodzimy do tej technologii realistycznie? Czy tylko zakładamy z góry, że intencje producentów są dobre, bo tak jest nam wygodniej? No i mówimy tutaj zarówno o LFP, jak i NION. Nie mam dzisiaj na to gotowej odpowiedzi i szczerze mówiąc chyba nikt jej dzisiaj nie ma, ale spróbujmy spojrzeć na to pytanie z kilku stron, bo będę Wam pokazywał kolejne imponujące liczby, kolejne deklaracje producentów i kolejne premiery produktowe i każdą z nich warto przefiltrować właśnie przez tę wątpliwość, a nie tylko przez to jak dobrze brzmi na slajdzie. I dokładnie tak jak ze wszystkim w tej branży, nie ma jasnej odpowiedzi czy coś jest dobre czy nie, czy coś się opłaca czy nie. Każdy produkt, każde rozwiązanie ma zalety, ale ma też wady.

Zacznijmy więc od genezy, bo to jest coś, o czym mało kto mówi, kiedy ktoś tam prezentuje Wam sód jako nowość. Technologia sodowo-jonowa nie jest nowa, zresztą tak jak LFP czy w ogóle sama fotowoltaika. Pierwsze prace laboratoryjne sięgają początku lat 80. XX wieku, dokładnie tego samego okresu, w którym rozwijano technologię litowo-jonową. Różnica jest taka, że komercjalizacja leadu ruszyła już w 1991, a badania nad SODem przez kolejne trzy dekady pozostawały w cieniu z bardzo prostego powodu. Lead po prostu działał lepiej i było o niego łatwiej niż dziś. To nie jest historia o tym, że ktoś przeoczył genialny pomysł. To raczej historia o tym, że w tamtym czasie inna technologia wygrała uczciwie, na konkretnych parametrach.

No i akurat to rozumiem lepiej niż jakikolwiek slajd konferencyjny. To nie jest entuzjazm technologiczny, to jest zarządzanie ryzykiem. No i to ma sens. Drugi czynnik to praca w niskich temperaturach, gdzie ogniwa sodowe rzeczywiście mają przewagę nad LFP, do czego jeszcze wrócimy. No i teraz, no może nie teraz, tak naprawdę 22 czerwca tego roku, wydarzenie, które właściwie zapoczątkowało falę pytań, które dziś do nas trafiają. Monachium, Cattle czy CATL, jak kto woli, czyli największy producent baterii na świecie, zaprezentował Tenersodium, system magazynowania energii, który firma sama nazwała Pierwszym na świecie realnie zweryfikowanym w warunkach polowych magazynem sodowo-jonowym. Warto od razu zaznaczyć, to jest określenie producenta na produkcie, który dopiero zacznie trafiać do klientów.

Czy po prostu policzył ile trzeba obiecać, żeby wygrać porównanie z LFP na papierze? No a druga sprawa, że tak jak już ustaliliśmy w ostatnich odcinkach, same hasła o ilości cykli czy degradacji pojemności nie mówią o gwarancji, tylko o tym, kiedy ta gwarancja, która niewiele gwarantuje, się po prostu kończy. Warto też zrozumieć, że mówiąc dziś o ogniwach sodowych, nie mówimy o jednej jednolitej technologii, tylko o rodzinie konkurujących ze sobą chemii katodowych. Tlenki warstwowe, czyli technologia najbliższa komercjalizacji na dużą skalę, stosowana m.in. przez CATL. Analogi błękitu pruskiego, wykorzystywane przez Natron Energy i Altris. Związki polianionowe, w tym pirofosforan żelazowo-sodowy, który BYD i HINA wskazują jako optymalną ścieżkę dla magazynów sieciowych ze względu na stabilność termiczną i długą żywotność cykliczną.

To nie jest jedna technologia, tylko rodzina rozwiązań o różnym profilu gęstości energii, kosztu i intensywności surowcowej. Podobnie zresztą jak wcześniej LFP, NMC i NCA konkurowały ze sobą w świecie litu. No i teraz liczba, którą warto zapamiętać zanim pójdziemy dalej, bo w kontekście efektownej premiery w Monachium łatwo ją zgubić. Międzynarodowa Agencja Energii ocenia, że w 2025 roku globalna produkcja ogniw sodowych stanowiła poniżej 1% produkcji ogniw litowo-jonowych. Nie 10, nie 5, poniżej 1%. To wciąż technologia niszowa w skali globalnego rynku baterii, nawet jeśli w Chinach rośnie bardzo szybko. No ale co w Chinach nie rośnie szybko? Ta mała wioska ma 10 milionów ludzi, więc o czym my tutaj w ogóle mówimy?

Sama IEA formułuje to ostrożnie i moim zdaniem bardziej użytecznie. Obecne ceny litu, mimo wzrostu w ostatnim roku, wciąż nie są na tyle wysokie, by ogniwa sodowe mogły podbić ceną LFP w większości zastosowań. Innymi słowy, teoretyczna przewaga surowcowa sodu. Węglan sodu kosztuje o rząd wielkości mniej niż węglan litu. Na razie nie przekłada się w ogóle na cenę gotowego ogniwa. Dlaczego? Bo głównym wąskim gardłem nie jest sam sód, tylko anoda z twardego węgla. Jedyny obecnie komercyjnie dojrzały materiał onodowy dla ogniw sodowych, bo grafit stosowany w ogniwach litowych słabo współpracuje z większym jodem sodu. Twardy węgiel odpowiada dziś nawet za 35-45% kosztu materiałowego ogniwa.

Chińscy producenci przechodzą właśnie z prekursorów biomasowych, czyli łupin kokosowych o ograniczonej i niepewnej podaży na węgiel kamienny jako tańsze skalowalne źródło, co już sprowadziło cenę poniżej około 400 dolarów za tonę, a celem ma być zejście poniżej 2900 dolarów. To realny postęp, ale pokazuje też, że koszt ogniwa sodowego zależy dziś od dojrzałości zupełnie innego łańcucha dostaw niż ten, który kojarzy się z tanią solą kuchenną z marketingowych slajdów. To tak a propos zielonej produkcji. Jeśli ktoś nie wychwycił tego zielonego haczyka, to poproszę sobie cofnąć te parę sekund i odsłuchać jeszcze raz. No i teraz rzecz, o której też warto pamiętać, bo łatwo ją przeoczyć. Patrząc wyłącznie na cenę litu, LFP nie stoi w miejscu czekając aż SUD go dogoni.

Według Bloomberga ceny pakietów litowo-jonowych dla magazynów stacjonarnych spadły w 2025 roku o 45% rok do roku. Do około 70 dolarów za kWh, czyli najszybszy spadek spośród wszystkich segmentów rynku baterii. I to głównie za sprawą właśnie LFP. Zatem SUD goni więc dziś cel, który w momencie jego osiągnięcia wcale nie będzie celem, a ceny samych BESSów, które mają rosnąć niemiłosiernie, no nie do końca urosną w związku z samymi cenami surowców. No ale oczywiście jest jeszcze coś takiego jak polityka, no ale to nie ten program. Skoro już jesteśmy przy różnicach, przejdźmy przez trzy rzeczy, które faktycznie mają znaczenie dla inwestora, a nie tylko dla marketingu. Pierwsza to gęstość energii.

Najlepsze deklarowane wyniki ogniw sodowych sięgają dziś około 175 Wh na kilogram, wobec około 205 dla LFP, ale oczywiście to wyniki najlepszych produktów na rynku, a nie średnia. W praktyce spotyka się ogniwa sodowe rzędu 95, no być może do 160 Wh na kilogram, co w tym samym formacie kontenerowym, w którym LFP mieści 5 MWh, oznacza dziś u niektórych dostawców zaledwie 2,5 MWh. W praktyce dwa razy większa działka pod tę samą pojemność magazynu. Konkretny, policzalny koszt gruntu i infrastruktury, o którym łatwo zapomnieć, Patrząc wyłącznie na cenę za kWh ogniwa. Tak, dwa razy więcej objętości. A co nam to daje? No to, że w tej chwili wszyscy celują w jeden hektar lub poniżej, żeby uniknąć decyzji środowiskowej.

A LFP, uznawane za najbezpieczniejszą chemię litową, może emitować znaczne ilości fluorowodoru, co podważa tę reputację. Uczciwa odpowiedź brzmi, ogniwa sodowe i LFP mają różne, częściowo komplementarne profile ryzyka pożarowego, a to nie oznacza, że jedna technologia jest bezpieczniejsza od drugiej w każdych warunkach. I trzecia rzecz, czyli hasło, które usłyszycie na każdym spotkaniu sprzedażowym. Braklitu, kobaltu i niklu. To jest tylko częściowo prawdziwe. IEA zwraca uwagę, że chemie najbliższe komercjalizacji na dużą skalę, czyli tlenki warstwowe stosowane przez katla, nadal wykorzystują nikiel i mangan, których przetwórstwo pozostaje mocno skoncentrowane geograficznie. Chemie o faktycznie niższej intensywności surowców krytycznych istnieją, ale nie są dziś liderami komercjalizacji.

No i tu wracamy do czegoś, co w tym podcaście powtarzam od dawna przy okazji zupełnie innych technologii. Chińskie liczby inwestycyjne mają dziś taką skalę, że w europejskich warunkach po prostu się nie zdarzają i raczej długo się nie zdarzą. To jest po prostu kosmos. Miliardy yuanów na jeden kompleks produkcyjny, gigawatogodziny mocy wytwórczej rocznie, fabryka obok fabryki w tej samej strefie ekonomicznej. To jest coś, czego u nas nie zbudujemy ani w tej, ani w następnej dekadzie, niezależnie od tego, jak bardzo ktoś by chciał. No i to prowadzi mnie do pytania, które zadaję sobie coraz częściej patrząc na te fale chińskich inwestycji sodowych, dokładnie tak samo jak zadawałem je sobie kilka lat temu patrząc na fale inwestycji w LFP. Czy to są realnie skalkulowane, ukierunkowane na konkretny popyt projekty?

Tak, żeby integrator mógł mieszać obie chemie w jednym systemie bez przebudowy całej architektury. To wszystko brzmi jak realny postęp i częściowo pewnie to jest jakiś tam postęp, ale konkretna liczba, którą warto zapamiętać. W 2025 roku LFP odpowiadało za około 90% globalnych wdrożeń magazynów energii, podczas gdy zdolność produkcyjna ogniw sodowych wciąż była nieco powyżej 1% zdolności produkcyjnej litowo-jonowej, więc tak naprawdę nie wiem, czy mamy o czym mówić. Ale jeśli chodzi o ceny na poziomie ogniwa w Chinach, No to ogniwa sodowe kosztują dziś w przedziale 60 do 75 dolarów. Wobec tych 45 do 60 dla LFP wciąż realna 20-30% premia cenowa na korzyść LFP.

Wniosek z tej części jest prosty. Gdy ktoś pokazuje Wam kolejny chiński rekord albo listę firm sodowo-jonowych podbijających świat, warto zapytać nie tylko ile z nich faktycznie wysyła dziś towar do klienta, Ale też czy stoi za tym realny, policzalny popyt, czy raczej moc produkcyjna, która po prostu musi gdzieś trafić, no bo ktoś już za nią zapłacił. No i to prowadzi nas do ostatniej części tego odcinka. Jak realnie może wyglądać kolejnych 5 lat? I zamiast rysować Wam kolejne wykresy, chcę to rozbić na konkretne warunki, które muszą się spełnić, żeby SUD faktycznie zaczął konkurować z LFP w naszych projektach, a nie tylko na targach w Monachium. Warunek pierwszy. Koszt anody, o którym już mówiliśmy przy okazji cen ogniwa. Przypomnę tylko jedną rzecz, bo to najważniejsza liczba w całym tym równaniu.

Tempo w jakim sód stanie się realnie tańszy zależy dziś głównie od tego jak szybko chińscy producenci opanują tańsze prekursory węgla kamiennego zamiast biomasy, a nie od samej ceny sodu. To jest to wąskie gardło, które decyduje o tym tempie. Warunek drugi to oczywiście czy tacy potentaci jak Cattle czy BYD faktycznie osiągną deklarowaną skalę produkcji w tym terminie do którego się zobowiązali. Obie firmy celują w uruchomienie linii rzędu 30 i więcej GWh rocznie w okolicach 227-228. No i to właśnie ten moment większość analiz branżowych wskazuje jako potencjalny punkt zbliżenia się do parytetu kosztowego z LFP. Podkreślam słowo potencjalne, bo te same źródła w 223 i 224 Warunek trzeci, moim zdaniem najczęściej pomijany w tych wszystkich entuzjastycznych prognozach.

LFP też się nie zatrzymuje i też nie czeka, aż ten sud go dogoni. Według Bloomberga ceny pakietów litowo-jonowych dla magazynów spadły o te 45%. No to jest ogromny spadek, więc nawet jeśli SUD dogoni dzisiejszy LFP dokładnie w terminie, no to za dwa lata tak naprawdę ten cel będzie zupełnie gdzie indziej, on już zdąży odjechać. To jeden z powodów, dla których do prognoz parytetu kosztowego warto podchodzić z delikatną rezerwą, niezależnie od tego, jak spójnie brzmią w różnych źródłach. Warunek czwarty, najbardziej przyziemny, ale w naszej pracy najważniejszy, czyli akceptacja ubezpieczycieli i banków, no i operatorów oczywiście. Możecie mieć najlepsze parametry techniczne na świecie, ale jeśli bank finansujący projekt nie ma jeszcze modelu ryzyka dla tej konkretnej chemii, a ubezpieczyciel nie ma tabeli składek opartej na realnej historii szkodowości, to formalna dojrzałość technologiczna nie przekłada się na bankowalność projektu.

A nie na rachunku producenta, który znajdzie sposób, żeby się do nich dopasować jednym albo drugim sposobem. No i każdy z tych głosów ma swój interes. Każdy pcha w swoją stronę i żaden z nich nie kłamie wprost. Po prostu każdy pokazuje tę część obrazu, która akurat jemu pasuje. Dokładnie to widzieliście dzisiaj na własne oczy na przykładzie jednego niepozornego zdania o rekordowym magazynie energii, które w zależności od źródła może oznaczać zupełnie coś innego. No i to jest sedno problemu, z którym dzisiaj mierzy się każdy, kto planuje projekt magazynowania energii. To nie jest rynek, na którym istnieje jedno rozwiązanie pasujące do wszystkich. LFP dla jednego projektu, SUD dla innego, a czasem jedno i drugie w tym samym systemie w zależności od klimatu, profilu pracy, dostępnej powierzchni, horyzontu finansowania i tego, kto ostatecznie będzie ubezpieczał i finansował całość.