Fritz Lang

Przy okazji wyreżyserował też swoją historię. Poznajmy Fritza Langa. W styczniu 1933 roku kanclerzem Rzeszy Niemieckiej zostaje Adolf Hitler. Po pożarze Reichstagu rozpoczyna się przejmowanie przez nazistów władzy absolutnej. Hitler wie, że ogromne znaczenie ma propaganda, a tę zapewnia prasa oraz kino. Dlatego pod koniec marca nowy minister propagandy, Josef Goebbels, zaprasza do siebie czołowego reżysera, Fritza Langa. Tematem spotkania jest jego nowy film, Testament doktora Mabuse. To kontynuacja nakręconego 10 lat wcześniej jeszcze niemego filmu Dr. Mabuse Hazardzista. Tytułowy bohater przestępca powraca tym razem w roli szaleńca piszącego w celi zakładu dla obłąkanych plan zbrodni.

Ale plan ten za sprawą garstki jego wspólników jest na bieżąco realizowany. Goebbels dostrzega w filmie coś niepokojącego. Führer swój polityczny testament, książkę Mein Kampf, napisał w celi więziennej i zrealizował przy udziale garstki wiernych towarzyszy. Dlatego testament doktora Mabuse, choć zdaniem Goebbelsa jest dobrym filmem, nie może trafić do kin. Ale nie oznacza to wyroku dla reżysera. Zarówno Goebbels, jak i Hitler są miłośnikami kina. Fritz Lang nakręcił już wiele doskonałych filmów, a wśród nich epos Nibelungowie, którego scenariusz napisał wraz z żoną, scenarzystką Theon von Harbaugh, na podstawie starogermańskiego, epickiego poematu, rozsławionego wcześniej przez Richarda Wagnera.

Ale prawdziwą sławę ich duetowi przynosi wyreżyserowany przez Langa Doktor ma buzę. Film ma dwie części. Pierwsza, Doktor ma buzę, hazardzista, obraz epoki, wchodzi na ekrany kin 27 kwietnia 1922 roku. Miesiąc później widzowie mogą poznać doktora Mabuse Hazardzista Inferno. Gra ludzi naszych czasów. Dwuczęściowe, a nawet wieloczęściowe filmy nie są niczym nowym. Lang ma na koncie już nakręcony dla Pommera kryminał de Spinen, Pająki. Ale dopiero doktor Mabuse przynosi mu rozpoznawalności sławę. Odtąd jego nazwisko na afiszu będzie przyciągać widzów. Jeszcze w trakcie zdjęć do doktora Mabuse, Thea von Harbaugh rozwodzi się z mężem.

Gwieżdże ją zabójca, Hans Beckert, w tej roli Peter Lorre. Nie widzimy go jednak, a melodia zapowiada niebezpieczeństwo. Lang wykorzystuje jeszcze jeden sprawny trik. Zabójcę ściga zarówno policja kryminalna, jak i świat przestępczy, dla którego stał się zagrożeniem, bo sprowadził gniew policji. Sceny narad policyjnych przeplatają się ze scenami spotkań przywódców przestępczego świata. Zdanie wypowiadane przez komisarza policji jest kończone w kolejnym ujęciu przez herszta bandytów. Lang uzyskuje w ten sposób płynność narracji i doskonałe tempo. M jest kinowym hitem i jego producent, studio Nerofilm, postanawia kontynuować opowieść o doktorze Mabuse. Lang pracuje nad nią na przełomie 1932 i 1933 roku, gdy NSDAP przejmuje władzę.

I mówi, że od dwóch tygodni prowadzi rozmowy z przedstawicielami branży filmowej. Jego zdaniem niemiecki film jest w kryzysie, ale nie ekonomicznym, a duchowym. Niemiecka kinematografia ma zostać przekształcona zgodnie z nową ideologią. Następnego dnia niezmontowany do końca Doktor Mabuse trafia na pokaz w Cenzurze, w którym uczestniczy Goebbels. Jego zdaniem film zawiera praktyczną instrukcję popełniania przestępstwa i nie wyraża zgody na jego wyświetlanie. Co ciekawe, Goebbels zachowuje kopię i będzie ją wyświetlać na prywatnych pokazach dla znajomych. Przy jednej z takich okazji zapisze w swoim dzienniku, że uderzyła go nuda przedstawienia, szorstkość konstrukcji i nieadekwatność gry aktorskiej. Mimo to Doktor Mabuse zostaje pokazany publicznie, tyle że w Budapeszcie, gdzie 21 kwietnia ma premierę w kinie Royal Apollo.

Niemczech realizował każdy scenariusz, miał pełną swobodę w obsadzaniu aktorów i nikt nie liczył mu kosztów produkcji. W Ameryce musi szukać sponsorów i producentów, których przekona do scenariusza, a podczas pracy musi robić to, na co mu pozwolą. Gdy Lang zamierza przejść na emeryturę, niemiecki producent Arthur Brauner proponuje mu nakręcenie remake'u dwóch filmów, do których w latach dwudziestych napisał scenariusz z Theon von Harbaugh, ale wyreżyserował je Joe May. Lang zgadza się. Tygrys, Esznapur i Indyjski grobowiec są udane i Brauner chce, by Lang nakręcił jeszcze nową wersję Testamentu doktora Mabuse. Langowi podoba się ten pomysł, ale woli sfilmować kontynuację historii szalonego przestępcy. Wraz z Heinzem Wuttingiem piszą scenariusz do tysiąca oczu doktora Mabuse.

Jest to orwellowska wizja, w której profesor Jordan kieruje siecią obserwacji, a przez nią wydarzeniami, urządzając się w zbudowanym przez nazistów hotelu Luxor. Po 1960 roku stan zdrowia Langa gwałtownie się pogarsza. Już podczas realizacji filmu jest niemal ślepy. Tym samym Doktor Mapuse jest jego ostatnim filmem. Ale tu następuje zwrot akcjniczym w dobrym scenariuszu. Lang zostaje odkryty przez młodą generację francuskich filmowców, dla których jest wzorem do naśladowania. W 1963 roku Jean-Luc Godard obsadza Langa w roli Langa w filmie L'Homme Prus, Pogarda. Okazuje się, że nie tylko francuskie kino inspiruje się filmami Langa. Scenograf Ken Adam, który tworzył klimat bondowskiego uniwersum, przyznaje otwarcie, że czerpie z Metropolis i innych jego filmów.

Zauważalne jest też podobieństwo między tajnymi organizacjami kreowanymi przez Fleminga w przygodach Bonda a postacią doktora Mabuse. Natomiast samo Metropolis zostaje docenione na krótko przed śmiercią reżysera. Krytycy uznają je za jeden z najważniejszych filmów w historii kinematografii. Pozostaje jeszcze ostatecznie wyjaśnić, czy Lang po spotkaniu z Goebbelsem uciekł z Niemiec. Filmoznawca prof. Andrzej Gwóźdź, który bada kino niemieckie okresu Republiki Weimarskiej, uważa, że wersja przedstawiona przez Langa nie może być traktowana bezkrytycznie. Spotkanie Goebbelsa z filmowcami jest dobrze udokumentowane. Są też relacje uczestników, którzy zapamiętali, że Lang był na nim obecny. Są również dokumenty potwierdzające, że Niemcy opuścił pod koniec lipca.