Astor Piazzolla

Sponsorem programu jest producent insektycydu Benevia 100 OD do ochrony warzyw, w tym ziemniaka przed stonką. To jest Enigma w RMF Classic. Sekrety życiorysów ludzi, którzy tworzyli XX wiek. Przemysław Semczuk. Przez całe życie nie mógł znaleźć sobie miejsca. Kilkakrotnie przenosił się z Argentyny do USA. W ojczyźnie nazwano go zabójcą tanga. Dopiero po latach zrozumiano, że stworzył nowy gatunek, rozsławiając argentyńskie tango na całym świecie. Poznajmy Astora Piazzolla. 11 marca 1921 roku około 2 w nocy w domu przy Rivadavia 2527 w Mar del Plata, niewielkim argentyńskim miasteczku leżącym u wybrzeża Atlantyku, w rodzinie włoskich imigrantów rodzi się chłopiec.

Rodzice? Asunta i Vincente dają mu na imię Astor na cześć przyjaciela ojca Astora Bolognini, a na drugie Pantaleon po dziadku rybaku z Apuli, który przed niemal pół wieku przybył do Argentyny. Chłopiec od urodzenia ma szpotawą prawą nogę i już w wieku dwóch lat przechodzi serię operacji chirurgicznych w Sanatorio Martimo del Barrio de la Perla. Nóżkę udaje się wyprostować, ale jest krótsza o 2 cm od lewej, co powoduje utykanie. Mar del Plata to wakacyjny kurort, w którym osiedliło się wielu imigrantów z Włoch i Hiszpanii. Pełno tu drogich hoteli i pensjonatów dla bogatych Argentyńczyków z Buenos Aires. Rodzina Piazzolli należy do klasy średniej. Vicente, nazywany Nonino, prowadzi niewielki sklep i warsztat naprawy rowerów.

Ale 24 czerwca 1935 roku media podają wstrząsającą wiadomość. Na lotnisku Oleja Herrera w Medellin w Kolumbii doszło do zderzenia dwóch samolotów. W jednym podróżował Carlos Gardel wraz ze swoim zespołem. Astor Piazzolla będzie przez resztę życia żartować, że gdyby ojciec się zgodził, zamiast na bandoneonie, pewnie grałby na anielskiej harfie. W 1937 roku umiera Pantaleone Piazzolla, dziadek Astora. Pozostawia po sobie spadek, który staje się pretekstem do ponownego porzucenia Nowego Jorku. Na pokładzie Frachtowca Krzyż Południa Piazzolli wraz z nowym członkiem rodziny, psem Shortim, nieodłącznym przyjacielem nastolatka wracają do Argentyny. Vicente za sprzedaną ziemię kupuje kamienicę przy ulicy Alberti.

Na parterze otwiera sklep rowerowy Casa Piazzolli oraz bar i restaurację pod nazwą Nowy York. Astor bynajmniej nie ma zamiaru zajmować się rodzinnym biznesem. Korzysta jednak z okazji i restauracja ojca jest pierwszą sceną, na której występuje wraz z niewidomymi braćmi. W jego wspomnieniach czytamy Poccolo grał na fortepianie, a Rolando na kontrabasie. Byli znacznie starsi. I obaj byli niewidomi. Uwielbiali mnie, a ja ich. Poccolo był prawdziwym mistrzem w graniu tango Francesco De Caro. Miał styl, który później odkryłem u Jamie Gossisa. Obaj niewidomi byli światowi. Każde pieniądze, jakie mieli, wydawali na whisky. Ale zajmują szczególne miejsce w moim sercu. Granie z nimi utworów braci De Caro, Mafi i Laurenza było jak znak ostrzegawczy.

Po przyjeździe do Buenos Aires Astor odnajduje Anibala Troilo. Zaledwie siedem lat od niego starszy bandneonista właśnie założył własną orkiestrę Tipica grającą muzykę taneczną w najlepszych lokalach stolicy Argentyny. Zespół składa się z pianisty, skrzypka, kontrabasisty, perkusisty i trzech bandneonistów. Piazzolla otrzymuje angaż tymczasowo zastępując chorego Toto Rodrígueza. Ale po jego powrocie Troilo decyduje się zatrzymać Piazzollę, która okazuje się dobrym aranżerem i w razie potrzeby potrafi akompaniować na fortepianie. Piazzolla nie poprzestaje jednak na wieczornych występach. Stale się uczy. Za radą Artura Rubinsteina, którego poznaje w Buenos Aires, pobiera lekcję u Alberta Ginastery, wybitnego argentyńskiego kompozytora muzyki klasycznej.

W lipcu 1943 roku Dedę rodzi córkę Dianę Ayrin, a w 1945 roku syna Daniela Hugo. W tym czasie psuje się atmosfera w zespole Troilo. Powodem narastających napięć jest coraz wyższy poziom wykształcenia muzycznego Piazzolli. Jest wymagający. Chce by inni muzycy nie opierali się wyłącznie na intuicji i nie grali z pamięci, a studiowali nuty. Co nie jest wcale takie proste, bo w większości są samoukami. Ich szkołą muzyczną była ulica, bary i zabawy taneczne, na których doskonalili umiejętności. Poza tym Astor chce wprowadzać nowe aranżacje inspirowane muzyką Gershwina. Troilo wciąż go upomina, że gra za dużo nut, co dezorientuje tancerzy. I skarży się Dede. On zmienia mój zespół w orkiestrę symfoniczną.

Z tego powodu w 1944 roku drogi Piazzolla i Troilo się rozchodzą, a Astor zakłada własny zespół. Gra, ale z biegiem czasu coraz więcej komponuje. Po niemal 10 latach w 1953 roku ma dość tanga. Zgłasza swój utwór zatytułowany Buenos Aires w prestiżowym międzynarodowym konkursie kompozytorskim organizowanym przez francuski rząd i zdobywa stypendium. Po przyjeździe do Paryża trafia do profesor kompozycji i partytury Nadi Boulanger, która prowadzi paryską Akademię Fontainebleau. Boulanger jest światowej sławy, pedagogiem kształciła już setki studentów. Zapoznaje się z kompozycjami Piazzolli i ocenia je dobrze. Są poprawne, solidne, ale pozbawione charakteru. Prosi go, by zagrał na bandoneonie.

Piazzolla robi to niechętnie, jest zmęczony tym instrumentem, a przede wszystkim tangiem. Dlatego na początek gra kilka własnych kompozycji inspirowanych muzyką klasyczną. One również nie robią wrażenia. Dopiero gdy Boulanger słyszy jego tango triumfale, gratuluje mu mówiąc, że to jest właśnie jego przeznaczenie. Przez rok Nadia Boulanger uczy Piazzolle kompozycji klasycznej i kontrapunktu. W tym czasie Astor komponuje serię tang inspirowanych muzyką saksofonisty jazzowego Jerry'ego Mulligena i nagrywa je z orkiestrą smyczkową Opery Paryskiej. Robi przy tym coś, co zupełnie zmienia sposób grania na bandoneonie. Bandoneon w przeciwieństwie do akordeonu nie ma szelek, dlatego muzycy grają na siedząco, opierając instrument o kolano.

Piazzolla zaczyna grać na stojąco, stawiając prawą nogę na krześle. To zmienia sposób postrzegania solisty na tle orkiestry. Po zakończonym stypendium Astor chce zostać w Europie, ale Dede upiera się, że dzieci muszą wrócić do szkoły. Zresztą ona również chce wracać. W Argentynie ma wsparcie rodziny, a w Paryżu jest sama. Wracają. Ale Astor jest już innym muzykiem. Przede wszystkim nie boi się walczyć o własny styl. Zrywa z tradycją i w jego nowym oktecie pojawia się gitara elektryczna. W swoich nowatorskich aranżacjach łączy klasyczne tango z jazzem i ostrymi, improwizowanymi riffami. Tego nie da się tańczyć. To muzyka do słuchania. Argentyna jest oburzona. Tango jest muzyką narodową.

Piazzolla zyskuje przydomek zabójcy tanga. Jest już rozpoznawalny. Wymyślają mu przechodnie na ulicy, dochodzi do awantur z kierowcami autobusów, a raz taksówkarz wyrzuca go ze swojego samochodu. Ludzie nie chcą przychodzić na koncerty, a kierownicy muzyczni stacji radiowych nie puszczają jego nagrań. A to oznacza brak pieniędzy. Mówi, że jest zniechęcony Argentyną, a gdy jest zniechęcony, odchodzi. Dosłownie. Zabiera żonę i dzieci i wyjeżdżają do Nowego Jorku. Chodzi tam znalezienie pracy nie jest łatwe i z trudem utrzymuje rodzinę. To przekłada się na relację z żoną, która w końcu zabiera dzieci i wraca do Buenos Aires. W końcu udaje mu się znaleźć angaż, tyle że nie w Nowym Jorku, a w Revitanga Club Flamboyant w San Juan w Portoryko.

Piazzolla rzuca się w wir pracy. Komponuje bez wytchnienia, a w 1970 roku wyjeżdża do Paryża. Teraz na brak zleceń nie może już narzekać. Gra bez przerwy i jedynym, czego mu brakuje, jest czas. W 1972 roku ponownie jest w Buenos Aires i zakłada kolejny zespół. Rok później doznaje zawału serca. Po rekonwalescencji przenosi się do Włoch, gdzie podpisuje kontrakt z wydawcą muzycznym Aldo Pagani i w Mediolanie nagrywa libertango. To połączenie słów, libardad, wolność i tango, co ma symbolizować swobodę artystyczną. Wyrazem tej swobody jest elektryczny bas, perkusja, organy Hammonda, gitara, flety, smyczki i jazzowi muzycy sesyjni towarzyszący Bandeleonowi Piazzolli.

Utwór ma dobry rytm, powtarzalny motyw i trwa 3 minuty, co czyni go atrakcyjnym dla stacji radiowych. Na płycie o tym samym tytule pojawia się też tango Adios Nonino. La Nation pisze, że album zawiera nową estetykę dźwiękową i kompozytorską oraz jest bardziej rytmiczny, przystępny i bezpośredni. Album Libertango w Argentynie zostaje przyjęty z ostrożnością, ale w Europie i Ameryce Północnej jest sukcesem. Studio Curci Pagani proponuje mu 15-letni kontrakt na nagranie wszystkiego, co dotychczas skomponował. W 1975 roku Piazzolla zakłada oktet elektroniczny, z którym występuje w Buenos Aires i w paryskiej Olimpii. Wciąż jednak szuka czegoś nowego, a efektem jest kolejny zespół, tym razem Quintet, z którym będzie występował przez kolejne 11 lat.

W okresie argentyńskiej dyktatury wojskowej w latach 1976-1983 Piazzolla mieszka we Włoszech, ale wielokrotnie wraca do Argentyny na koncerty i nagrania. W maju 1982 roku w trakcie wojny o Falklandy wraz z wokalistą Robertem Gojenche dają koncert w Teatro Regina w Buenos Aires. Kilka dni później otrzymuję zaproszenie na lunch z dyktatorem Jorge Rafaellem Videlą. Dziennikarz Natalio Gorina pyta go, dlaczego je przyjął. Jakie zaproszenie? Przysłali kilku facetów w czarnych garniturach i list z moim nazwiskiem, w którym napisano, że Videla spodziewa się mnie pewnego dnia w określonym miejscu. Gdzieś mam książkę ze zdjęciami wszystkich gości. Eladii Blasquez, Daniela Tinayre, Olgi Ferri, kompozytora Juana Carlosa, Tauriello, malarzy, aktorów.

W 1988 roku po uzyskaniu rozwodu Astor bierze ślub z piosenkarką i prezenterką telewizyjną Laurą Escaladę. To mój świat, miłość, której szukałem, mówi Natalio Gorinowi. Wcześniej żyłem skacząc z kwiatka na kwiatek, jak mówi tango. Teraz już mi to nie jest potrzebne. Dwa lata później, 4 sierpnia 1990 roku, Astor Piazzolla doznaje udaru mózgu i zapada w śpiączkę. Wkrótce zostaje przewieziony do Argentyny, gdzie w szpitalu w Buenos Aires, nie odzyskując przytomności, umiera 4 lipca 1992 roku, pozostawiając po sobie ponad 200 albumów. Słuchaliście podcastu Enigma w RMF Classic. Sekrety życiorysów ludzi, którzy tworzyli XX wiek.