Liberalny kaznodzieja Geremek

Jego kierownikiem zostaje Bronisław Geremek. 30-letni dr Geremek zostaje kierownikiem Ośrodka Kultury Polskiej w Paryżu. Jest oczywiste, że to nie byłoby możliwe bez traktowania go przez władze komunistyczne jako osoby bardzo zaufanej. I tu się rodzi pytanie o... związki Bronisława Geremka ze służbami specjalnymi, bo jest oczywiste, że w realiach Polski początku lat 60. taki ośrodek był idealną przykrywką dla potencjalnie działań wywiadu PRL-owskiego. W tej sprawie nie mamy jasnej odpowiedzi, ponieważ cała dokumentacja Departamentu I, a więc wywiadu MSW z tego okresu dotycząca tego ośrodka, dotycząca Bronisława Geremka została zniszczona.

W związku z tym nie możemy kategorycznie stwierdzić, że Geremek w tym czasie współpracował z wywiadem, natomiast w mojej osobistej ocenie nie sposób sobie wyobrazić, żeby... tego typu placówką mógł kierować ktoś, kto nie współpracował z wywiadem. Niemniej jednak, jak powiem, dokumenty w tej sprawie zostały zniszczone i to, co ciekawe, zostały zniszczone w latach 80. wedle tych zapisów, które zachowały się w Instytucie Pamięci Narodowej. Co istotne, wiadomo, że następca Geremka w funkcji tego kierownika owego Ośrodka Kultury Polskiej po 65 roku był kontaktem służbowym wywiadu PRL.

Po 1968 roku Geremek zaczyna coraz bardziej wchodzić w kręgi inteligencji warszawskiej o nastawieniu już bardziej opozycyjnym wobec władz komunistycznych. Tutaj między innymi bierze udział w takim seminarium profesorów Brusa, Kowalika, Pomiana, którzy spotykają się co jakiś czas dyskutując właśnie o... kryzysie ustroju PRL-owskiego. Niemniej jednak ciągle Geremek nie jest przez władzę bardzo źle notowany, bo jeszcze w 72 roku udaje mu się zdobyć habilitację. Tym razem jest to praca znów dotycząca francuskiego średniowiecza Paryża, ale konkretnie marginesu społecznego w Paryżu, a więc także i prostytutek.

paryskich w średniowieczu. To też jest przedmiotem później licznych żartów i dociekań, ale ta książka akurat wydana we Francji, a później we Włoszech robi furorę. Geremek dostaje za swoją rozprawę habilitacyjną liczne nagrody, ale właśnie gdzie? W Europie Zachodniej. Tam zdecydowanie bardziej jest postrzegany i doceniany jako wybitny historyk. W Polsce władze patrzą na niego coraz krytycznie i nie jest przypadkiem, że mimo że habilitację robi w roku 72, to aż do końca PRL-u, mimo kolejnych publikacji i dokonań naukowych, nie otrzyma nigdy do roku 89 stopnia profesora. będzie nieustannie docentem Bronisławem Geremkiem. A więc ten stopień dziś już nieistniejący między doktorem a profesorem, tu wyjaśniam, niezorientowanym.

Cóż to było w docent. Od połowy lat 70. Geremek coraz wyraźniej... deklaruje swoją krytyczną ocenę rzeczywistości PRL-owskiej. Wyrazem tego jest podpisanie w grudniu 75 roku listu siedmiu do Edwarda Gierka. To jest list do Gierka w związku z siódmym zjazdem PZPR. w którym asygnatariusze domagają się reform ustrojowych. W 1977 roku z kolei Giaremek podpisuje list w obronie uwięzionych członków Komitetu Obrony Robotników. I wreszcie w styczniu 1978 roku, można powiedzieć, przystępuje już formalnie do pewnej aktywności opozycyjnej, mianowicie staje się współzałożycielem tzw.

Towarzystwa Kursów Naukowych. To jest taka niezależna od władz opozycyjna inicjatywa edukacyjna, a więc organizowanie wykładów na różne niewygodne dla władz tematy i z historii, i z ekonomii, i z socjologii w różnych warszawskich mieszkaniach. To jest jakby część infrastruktury opozycji przedsierpniowej, Towarzystwo Kursów Naukowych. No i wreszcie przychodzi sierpień 80. roku. To jest moment, w którym Geremek, można powiedzieć, wchodzi do wielkiej polityki. Mianowicie zaczyna się od tego, że jest jednym z sygnatariuszy, ale też i organizatorów tak zwanego apelu 64 intelektualistów. który wzywa władze PRL-i strajkujących stoczniowców do porozumienia, ale w ślad za tym apelem Geremek razem z Tadeuszem Mazowieckim i całą szeregiem innych warszawskich intelektualistów udaje się do stoczni gdańskiej.

Dlaczego? No bo Geremek nie wierzy, że... Tak naprawdę Solidarność może przetrwać eskalując swoje żądania, że władze prędzej czy później użyją siły, że być może nastąpi sowiecka interwencja zbrojna. To powoduje, że Geremek zajmuje tak właśnie bardzo umiarkowane stanowisko. Nie zmienia to faktu, że władze tego umiarkowania Geremka nie doceniają. Po wprowadzeniu stanu wojennego zostaje, podobnie jak wielu innych czołowych działaczy Solidarności, areszt internowany i kolejny rok spędza aż do grudnia 1982 roku w kilku kolejnych ośrodkach internowania. W tym też czasie władze uderzają w niego bardzo mocno. Na początku stanu wojennego w Żołnierzu Wolności, ale także to był główny organ Sił Zbrojnych PRL, ale także w kilku innych miejscach pojawia się tak zwany wywiad Bronisława Geremka udzielony Hannie Kral, dziennikarce polityki.

Po latach Urban tłumaczył się, że został zdezinformowany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, służbę bezpieczeństwa, które mu dostarczyły takich spreparowanych informacji. Wrok po tej historii ze szpiegostwem, można powiedzieć, okazuje się być czołową postacią dla otwarcia procesu negocjacji między władzami, a tą częścią opozycji, która się skupia wokół Wałęsy, bo trzeba tu powiedzieć jasno, że Geremek jest, wspomniałem, ministrem spraw zagranicznych Solidarności, ale z ramienia kogo? Przede wszystkim Lecha Wałęsy. Geremek jest jednym z głównych doradców Wałęsy, zwłaszcza w sprawach międzynarodowych. No i z tej racji można powiedzieć jest traktowany przez władze PRL jako prominentny przedstawiciel tej części Solidarności, a była to największa część podziemnej Solidarności, która uznawała przywództwo Lecha Wałęsy.

No i właśnie w tej roli w lutym 1988 roku Geremek udziela wywiadu nowo powstałemu miesięcznikowi konfrontację. To jest taki tajemniczy tytuł prasowy. stworzony pod patronatem sekretarza KC Stanisława Cioska, który ma być tak naprawdę platformą zbliżenia władzy z częścią opozycji i w tymże właśnie miesięczniku konfrontacje ukazuje się w lutym 88 roku wywiad z Bronisławem Geremkiem, w którym pada jego propozycja zawarcia paktu antykryzysowego między władzami a opozycją. I można powiedzieć, że to jest jeden z takich pierwszych kroków ze strony opozycyjnej, które zmierzają w kierunku porozumienia z władzami PRL.

Oczywiście ekipa Jaruzelskiego musi do tego dojrzeć, ale w kolejnych miesiącach pozycja Geremka w otoczeniu Wałęsy rośnie coraz bardziej. Można powiedzieć, takim podsumowaniem tego jest wydarzenie z grudnia 1988 roku, kiedy uformował się Komitet Obywatelski przy Lechu Wałęsie i obradą tego Komitetu Obywatelskiego i tym pierwszym i wszystkim kolejnym przez następne dwa lata miał przewodniczyć właśnie Bronisław Geremek. On nie został nigdy powołany formalnie na przewodniczącego tego komitetu, ale de facto stał się z nim za sprawą woli Lecha Wałęsy. Niemniej jednak te najważniejsze rozmowy w pierwszej fazie między władzami PRL a obozem solidarnościowym prowadził najpierw profesor Andrzej Stelmachowski, później Tadeusz Mazowiecki, ale kiedy zaczęły się już obrady Okrągłego Stołu w lutym 1989 roku, to Bronisław Geremek został przewodniczącym jednego z trzech najważniejszych zespołów Okrągłego Stołu, a można powiedzieć, że najważniejszego z nich, bo zespołu do spraw reform politycznych.

Nawiasem mówiąc... Współprzewodniczącym z ramienia władz PRL był profesor Janusz Rejkowski, dawny znajomy geremka ze Związku Młodzieży Polskiej, a więc z czasów jeszcze stalinowskich. Tutaj panowie mogli odnowić swoją znajomość i te relacje między nimi były, jak się wydaje, jednym z najważniejszych mechanizmów osiągania kompromisu. A jak wyglądały te negocjacje w Magdalence? Z udziałem Bronisława Garemka pokazuje nam króciutki fragmencik filmu na ten temat. Zobaczmy go. Legalizacja NBP-tu leży w intencjach władzy. Trzeba to powiedzieć jasno, prosto. Nie przedłużać tej sytuacji takiej. I jakby nieważne, bo argumenty wszystkie, jakie tutaj badają, biedne.