Andrzej Nowak o

Po paru Na stu miesiącach zachłyśnięcia się tym już nie musimy martwić się tym, że trzeba utrzymać nasze bazy na Kubie, w Jemenie Południowym czy w Angolii, bo przecież taki był rozmach tego imperium Zabreżniewa. Nagle odczuło to jako utratę. No dlaczego? Byliśmy światowym imperium, a teraz przestali się nas bać? Tak być nie może. Ten fenomen właśnie jest w centrum książki. Do Rosji też jako ofiary, ofiary Zachodu, skrzywdzonej przez Zachód. Myślę, że o tym też opowiemy, ale chciałabym wrócić do początków XX wieku, do momentu, kiedy po raz pierwszy wydawałoby się, że pożegnamy to imperium. Bo mówiąc o imperium rosyjskim, możemy zaczynać bardzo wcześnie i cofać się ileś wieków i możemy przywołać tutaj czasy

Iwan Groźny, Spisek Bojarów czy tegoż Eisensteina, Aleksander Nefski. Wszystkie sławiące wojnę z Zachodem, świat zachodni jako śledlisko spisków, które chcą zniszczyć wielką Rosję i potężną władzę carów, która ma obowiązek zniszczyć wszelką opozycję wewnątrz w imię przygotowania się do decydującej rozprawy ze światem zachodnim, dybiącym zawsze na wielkość Rosji. Te i wiele innych przykładów także dzieł kulturalnych, jakie powstawały w Rosji w tym czasie, historii tworzonych na użytek takiej właśnie wizji przedstawiam jako pewnego rodzaju matrycę, która kształtuje wyobraźnię polityczną dzisiejszej Rosji. Do tych filmów, które pan przywołał, które rzeczywiście weszły w krwioobieg kulturalny ludzi Rosji, no to jeszcze należałoby dorzucić Suworowa, Pudowkina.

To pokazuje zmianę tych proporcji. Dzisiaj Pakistan jest krajem dwukrotnie ludniejszym od Rosji. Mnożenie wspomnę o Chinach czy Indiach, które są krajami, każdy z nich dziesięciokrotnie ludniejszym od Rosji. Rosja dlatego właśnie uderza na zachód, bo tam nie ma oporu, tam są słabsi. Na wschód Rosja nie ma czego szukać, bo nie ma już mowy o odnowieniu kolonialnego charakteru imperium rosyjskiego w Azji. Rosja może szukać zasobów tylko na zachodzie i szuka ich tam, gdzie może to robić pod płaszczykiem właśnie programu narodowego, czyli powrotu do ruskiego miru. Idziemy do Kijowa, idziemy do Mińska, bo to są nasze rosyjskie miasta. To jest to hasło, z którym Putin trafia do milionów swoich rodaków, którzy też uważają, że Kijów to jest matka grodów rosyjskich, że Krym zawsze powinien należeć do Rosji, zapominając o tym, że tam byli jacyś Tatarzy kiedyś.

To też powinno być nasze, jako taki zewnętrzny pas bezpieczeństwa dla Rosji. Czyli imperium, czyli powrót do imperium, do imperium carskiego i do spadkobiercy imperium carskiego, jakim było imperium sowieckie. Imperium ma charakter ekspansjonistyczny, to z definicji imperium wynika, więc nic dziwnego patrząc na takie, a nie inne zachowania Rosji. Więc skąd w Rosji bierze się takie poczucie bycia ofiarą, bo W pewnym momencie zresztą pan też o tym pisze, że Rosja postawiła się w roli ofiary i też kraju oszukanego przez Zachód, czyli biedna Rosja, biedne rosyjskie imperium. No jest to bardzo głęboko wpisane w tradycję kultury rosyjskiej, tak bym powiedział, bo wystarczy sięgnąć do tradycji jeszcze moskiewskiej, która utwierdziła przez szereg dzieł, zarówno literackich, artystycznych, jak i ideologicznych koncepcji na czele z koncepcją Moskwy III Rzymu, przekonanie, że oto cały świat

Bardzo trafna uwaga. No, ale kiedy przeczytałem jego wiersz napisany w reakcji na ogłoszenie przez Ukrainę niepodległości, to doznałem rzeczywistego wstrząsu, bo wiersz jest tak skrajnie brutalny, wulgarny. Słowo chamski jest stanowczo za delikatnym w odniesieniu do treści tego wiersza. On nie nadaje się do cytowania. To są takie łagrowe, powiedziałbym seksualne skojarzenia najbardziej brutalne Ukrainy z męską prostytutką. No oczywiście męską prostytutką dla Zachodu, dla Hansów i dla Lachów, dla Polaków i Niemców, którzy czynią z Ukrainy właśnie tę prostytutkę, żeby tylko osłabić Rosję. Taka jest wyobraźnia najwybitniejszego poety liberalnej Rosji, bo niewątpliwie tylko z liberalizmem kojarzył się jako ideą Josif Brodski w swojej twórczości.

Nie opisał Sołżenicyn w swoich dziełach, przede wszystkim w archipelagu Gułag, ale nie czuł żadnej wątpliwości, że Putin jest po dobrej stronie, bo Putin, chociaż podpułkownik KGB, ale odbudowuje naszą wielkość i dlatego sława Putinu. To niemal ostatnie słowa Sołżenicyna. Mówię to bez żadnej ironii. Jeśli przeczytać ostatni wielki wywiad Sołżenicyna, który przeprowadziła z nim gazeta Die Welt, to właśnie do tego się on sprowadza. Putin jest dobry, bo Putin restauruje wielkość Rosji, a Zachód dybie na naszą wielkość, Zachód chce nas zniszczyć, a ja chcę obronić tę wielkość i Putin robi to w praktyce. No i choć nie ma powrotu, jak mówią w Rosji, nie ma powrotu do Związku Sowieckiego, no ale taki powrót do imperialnej, carskiej Rosji już jak najbardziej, o czym świadczy chociażby przywrócenie przecież godła carskiego, tego dwugłowego orła.