Andrzej Nowak o

żeby zastanowić się nad tym, jakie są szanse dojścia do głosu innej Rosji, bo o takiej też nie wolno zapominać. Są Rosjanie, jest ich niewielu, ale zawsze chcę o nich pamiętać, tacy jak Władimir Bukowski, jak Natalia Gorbaniewska. No i ludzie z memoriału. I ludzie z memoriału współcześnie, tak, o których nie powinniśmy nigdy zapominać. No i te marzenia, czy takie przewidywania, chociażby wpisania Rosję w tę koncepcję Fukuyamy końca historii, że oto Rosja dołączy, ta Rosja już postkomunistyczna włączy się w ten zachodni model, czy przyjmie zachodni model rozwoju. No nie spełnia się. Cóż, powiedziałbym, że Fukuyama, niezależnie od tego, że na pewno trafiają mu się inteligentne uwagi, jest autorem tak skompromitowanym przez swoje fałszywe, fundamentalnie fałszywe proroctwo o końcu historii przez duże H, bo zawsze to podkreślał, że chodzi mu o tę historię przez duże H, historię starcia ideologii.

Starcia religii. No widać, że na pewno się nie wyczerpały te zasoby konfliktów i niewątpliwie Rosja jest tego potwierdzeniem. Rosja wraca świadomie w polemice z tezą Fukuyamy do koncepcji rewanżu historii. Taką książkę opublikował jedna Jeden z ważniejszych ideologów współczesnej Rosji, którego przypominam, bo wydaje mi się dużo ważniejszy i dużo ciekawszy od stanowczo przecenianego Dugina. Autor, którego mam na myśli to Aleksander Panarin, twórca książki właśnie o takim tytule Rewanż historii. To był prawdziwy podręcznik powiedziałbym z 1997 roku tego, co Putin ma dokonać i czego dokonywał w następnych 25 latach. Rewanż się spełni? Spełnia się? Myślę, że rewanż historii się spełnia, ale historia weźmie także swój rewanż na Rosji.