Bez Dziada się nie da | Maja Kleczewska

Nie tylko dlatego, że chciałaś opowiedzieć o Polsce, o strajkach, tylko być może gdzieś też profetycznie, nawet sama nie mając świadomości, opowiadasz też już o kolejnym etapie naszej rzeczywistości. Konflikt się zaczął właściwie w 2014 roku, czyli to przejęcie Krymu. Czy walki w Donbasie też... Pracowałam z aktorem z Ukrainy, który brał udział w tych walkach w Donbasie w 2014-2015, więc ja czułam, że ta wojna trwa. Nikt się oczywiście nie spodziewał tego, że nagle polecą bombę na Kijów i że Rosja ogłosi, że po prostu w 6-7 dni ona po prostu całą Ukrainę przejmie. To było nie do pomyślenia, ale to napięcie i to, że agresja Putina jest tak jawna i że

Dużo łatwiej jest to zdefiniować, że jesteśmy w takim obszarze, że to jest psychopatia jakaś. Jakieś zaburzenia, które powinno się leczyć i że jesteśmy wtedy jakby uspokojeni, że nas to nie dotyczy. Tymczasem ta masowa, współudział w tej przemocy, co pokazuje Littel, to jest wstrząsające po prostu i to jest paraliżujące i też potwornie niewygodne. Ale z tym mamy do czynienia w tej wojnie, w tej napaści Rosji na Ukrainę. Przecież tam jadą walczyć ze strony rosyjskiej, tak zwani zwykli ludzie, nie bestie, a potem jest bucza.

W teatrze też jakoś to jest tak zawsze artystycznie bardzo powiedziałbym Teatralnie, ale żeby tak z piersi to zaśpiewać, w 100% wierząc w ten tekst, to nie widziałem tego nigdy. Bo kontekst to daje i też mam takie poczucie, że Mickiewicz właściwie pisał Dziady w takiej kondycji, w takiej sytuacji, jaka jest teraz w Ukrainie. Że ja przez te Dziady ukraińskie lepiej rozumiem ten tekst. Przez to, jak oni to zagrali, jak oni to interpretują, w jakiej są sytuacji, jaka to jest skala rozpaczy, bezradności, kryzysu i co wtedy przychodzi do głowy, jakie słowa, jakie zdania, o czym się myśli. Księdza Piotra trochę na zasadzie analogii, u nas jest to powiedzmy arcybiskup krakowski tam, w związku z tym, że część tego przedstawienia poświęciłaś też krytyce rosyjskiej, nie tylko samej Rosji, no bo jakby tutaj to nie ma co krytykować, to jest po prostu jasne,

Ale też temu zaangażowaniu Zachodu, który jednak daje głosy Rosjanom. No i ta postać księdza Piotra jest tutaj przekształcona w postać Cyryla. On mówi po rosyjsku, to nie był problem. Wielki. No właśnie, jak z tymi językami. Oni się absolutnie nie chcieli zgodzić, żeby Cyryl, czyli tak zwany ksiądz Piotr łamany na Cyryl i senator, żeby mówili po rosyjsku. Powiedzieli, że to jest w ogóle niemożliwe. Jeszcze się nie zgadzają. Ja by zaproponowałam, żeby to potraktować rosyjski jako język obcy i zrobić po prostu napisy. Nie, że tłumaczymy to na ukraiński, ale że to są Rosjanie po prostu. Że Cyryl, który się jednak chyba przyjaźni z Putinem, no w każdym razie się często z nim fotografuje i spotyka, nie potępił inwazji Rosji na Ukrainę ani razu.

Ten kościół rosyjski dalej jest obecny w Ukrainie i też się podejrzewa, że on jest w celu inwigilacji tego społeczeństwa. Teraz jest też taki kłopot, ja mam wrażenie, bo ja chciałam, żeby ten spektakl jeździł na zachód Europy, bo on nie jest ani dla Ukraińców, bo Ukraińcy to wiedzą, Polacy też to wiedzą. Ja myślałam, że on jest właśnie dla Francuzów, dla Niemców. To jest taki spektakl, że oni mogą właśnie się przyjrzeć wojnie na nowo, ale też zobaczyć i Rosję i zobaczyć siebie.

Ale mamy z tym taki kłopot, że na przykład jest festiwal w Düsseldorfie, ale ten festiwal to jest festiwal spektakli ukraińskich. Nie jest zainteresowany tymi dziadami, dlatego że oni mówią, że to jest zbyt krytyczne wobec Rosji. To jest niepopularne. Bo oni mówią, że to jest, że to można się domyślać, że może to jest Cerebriennikow, ta postać, że to jest krytyka Cerebriennikowa, która odbiera w Cannes. Tak, no bo to Sensenatora odbywa się w Cannes i mamy po prostu Młodego reżysera w czapeczce, który odbiera nagrody. Był taki krytyk rosyjski na Boskiej Komedii w Krakowie i napisał bardzo krytyczną recenzję.

Z Rosjanin i on nie widzi powodu, dlaczego my tak uderzamy w Rosję, że to jest po prostu, że jesteśmy rusofobami. No pięknie powiedział ostatnio Radek Sikorski. My nie jesteśmy rusofobami, bo to jest irracjonalne. To jest racjonalny strach jakby. Mamy podstawy, żeby czuć niepokój. Tylko mówię o tym, że po prostu, że Zachód, jest tak dużo przedstawicieli kultury z Rosji. Netrebko śpiewa w Berlinie, jakoś nikomu to też nie przeszkadza. Już w tej chwili chyba wszędzie śpiewa, od La Scali przez... Tak, w Europie, nie w Met. No tak, jeszcze w Met, jeszcze w Met, nie. Nie myślę, że długo nie jednak, że Nowy Jork się trzyma, ale pozostałe daty operowe w Europie, bo się tymi przejmują właśnie La Scala, czy Berlin, czy Hamburg.