07. O głupocie

Wprost przeciwnie, ale tu musielibyśmy zagłębić się w tomizm, a tego w tym odcinku nie chcemy. Obecność rodliwych w Rycie Wschodnim natomiast ma swój początek w V wieku w Bizancjum, a apogeum tego zjawiska przypada na XIV wiek w Rosji. I można powiedzieć, że boży głupcy stają się integralnym elementem tamtejszej religijności. To często asceci, którzy intencjonalnie symulują swój obłęd, upośledzenie umysłowe. Lub też po prostu osoby, które decydują się na prowokacyjne łamanie wszelkich norm obyczajowych, uzasadniając to łącznością z Bogiem. Jurodiwi porzucali majątek, chodzili nago w mrozie, przemawiali niezrozumiałymi kalamburami, zagadkami, ale też niekiedy dopuszczali się publicznych ataków na szanownych obywateli, a nawet na władzę.

Kurkin cytuje przy tym Maksymę św. Dymitra z Rostowa, teologa i dramaturga ukraińskiego pochodzenia, który uważał, że głupota to męczeństwo, które człowiek samemu sobie narzuca. Nikolka jest u Puszkina wieszczem, który jako pierwszy wskazuje na zbrodnię, której dopuścił się car Borys. Wieszczem szczerym, dzięki swojej głupocie, paradoksalnie wolnym od zbiorowego szaleństwa, w którym pogrąża się Rosja. Jest też nadzieją na wyzwolenie, na otłuszczenie, na odnowę, która nigdy nie nadchodzi, bo władza, do której dojście zlane jest krwią, jest przecież przeklęta. Na poziom mistrzowski, jeśli chodzi o psychologię, wnosi figurę jurodiwego Fiodor Dostojewski.