07. O głupocie

Otóż elity są pełne hipokryzji, zakłamane, pyszne, brutalne. Retorycznym celem apostoła jest odwrócenie hierarchii wartości intelektualnych. W jego rozumieniu doczesna racjonalność, ukierunkowana na status, na władzę, na bogactwo, w obliczu transcendencji i tego, co oferuje swoim wyznawcom Jezus Chrystus, jest fundamentalnym fałszem, blagą pozbawioną znaczenia. Wschodnie chrześcijaństwo będzie z tego czerpać bardzo dużo, co później zobaczymy w figurze tak zwanych jurodliwych, czyli bożych głupców. W Rycie Rzymskim szaleństwo lub też głupota w imieniu Chrystusa nie znajdą uznania.

Wprost przeciwnie, ale tu musielibyśmy zagłębić się w tomizm, a tego w tym odcinku nie chcemy. Obecność rodliwych w Rycie Wschodnim natomiast ma swój początek w V wieku w Bizancjum, a apogeum tego zjawiska przypada na XIV wiek w Rosji. I można powiedzieć, że boży głupcy stają się integralnym elementem tamtejszej religijności. To często asceci, którzy intencjonalnie symulują swój obłęd, upośledzenie umysłowe. Lub też po prostu osoby, które decydują się na prowokacyjne łamanie wszelkich norm obyczajowych, uzasadniając to łącznością z Bogiem. Jurodiwi porzucali majątek, chodzili nago w mrozie, przemawiali niezrozumiałymi kalamburami, zagadkami, ale też niekiedy dopuszczali się publicznych ataków na szanownych obywateli, a nawet na władzę.

Za każdym razem mamy tu do czynienia z aktem przypominającym ascetyczny teatr, ukierunkowanym na podwójny cel, na wywołanie szoku, ale też na skonfrontowanie widzów z działaniami uderzającymi w ich własne ego, w dumę, szczególnie te, która wypływa z czynników materialnych. Historycznie i socjologicznie Boży Głupiec odgrywał rolę lustra, w którym przeglądało się społeczeństwo obrośnięte wieloma przywarami. Był, znów odwołam się do starożytności, jak Sokrates, który samego siebie w dialogach Platona określał jako gzanękającego zadowolonych z siebie Atyńczyków. Jurodywiej jest niespełna rozumu.