07. O głupocie

Nie można więc zrobić mu krzywdy. Ma swego rodzaju immunitet wynikający z głupoty, z jego oderwania od doczesnej rzeczywistości. Dlatego może uderzać we władców, będąc błaznem i wyrocznią zarazem. Unika konsekwencji, które gdyby na tego rodzaju występy pozwolił sobie jakikolwiek bojar, byłyby niesamowicie dotkliwe. Archetyp Jurodiwego bardzo często pojawia się również w rosyjskiej literaturze, szczególnie tej XIX-wiecznej. W słynnym dramacie Borys Godunow-Puszkina pojawia się postać Nikolki, który, jak argumentuje w swoim eseju naukowym prof. Borys Kurkin, jest centralną postacią tragedii i w pewnym sensie spiritus movens opisanych w niej wydarzeń.

Kurkin cytuje przy tym Maksymę św. Dymitra z Rostowa, teologa i dramaturga ukraińskiego pochodzenia, który uważał, że głupota to męczeństwo, które człowiek samemu sobie narzuca. Nikolka jest u Puszkina wieszczem, który jako pierwszy wskazuje na zbrodnię, której dopuścił się car Borys. Wieszczem szczerym, dzięki swojej głupocie, paradoksalnie wolnym od zbiorowego szaleństwa, w którym pogrąża się Rosja. Jest też nadzieją na wyzwolenie, na otłuszczenie, na odnowę, która nigdy nie nadchodzi, bo władza, do której dojście zlane jest krwią, jest przecież przeklęta. Na poziom mistrzowski, jeśli chodzi o psychologię, wnosi figurę jurodiwego Fiodor Dostojewski.