07. O głupocie

Jesteśmy wolnymi ludźmi. Pytanie tylko, czy jest to prawo, z którego korzystanie przysparza nam chwały? Wraz z pojawieniem się na dziejowej scenie chrześcijaństwa, głupota w pewnym sensie stała się celowo używanym narzędziem retorycznym. Apostoł Paweł w swoim pierwszym liście do Koryntian twierdzi, że mądrość tego świata jest głupstwem u Boga. Brzmi paradoksalnie? Jeśli wyznawcy nowej wiary, wiary w Chrystusa, są głupcami w odbiorze otoczenia, to nie pozostaje nam nic innego niż pochylić się nad tym, na co Paweł zwraca uwagę, a co nie jest wcale motywem nowym, bo powraca tu echo starożytnych Greków.

Wprost przeciwnie, ale tu musielibyśmy zagłębić się w tomizm, a tego w tym odcinku nie chcemy. Obecność rodliwych w Rycie Wschodnim natomiast ma swój początek w V wieku w Bizancjum, a apogeum tego zjawiska przypada na XIV wiek w Rosji. I można powiedzieć, że boży głupcy stają się integralnym elementem tamtejszej religijności. To często asceci, którzy intencjonalnie symulują swój obłęd, upośledzenie umysłowe. Lub też po prostu osoby, które decydują się na prowokacyjne łamanie wszelkich norm obyczajowych, uzasadniając to łącznością z Bogiem. Jurodiwi porzucali majątek, chodzili nago w mrozie, przemawiali niezrozumiałymi kalamburami, zagadkami, ale też niekiedy dopuszczali się publicznych ataków na szanownych obywateli, a nawet na władzę.

Dzięki Bogu w czasach Adorna i Horkheimera nie istniał Netflix. Przez większą część XX wieku w państwach uprzemysłowionych obserwowano zjawisko, które znamy jako efekt Flina. Można je w skrócie wytłumaczyć jako stały, systematyczny wzrost wyników znormalizowanych testów na inteligencję, który rośnie w tempie około 3 punktów na dekadę. Oczywiście wyniki te były powodem do radości i przez lata interpretowano je jako dowód na sukces ludzkości. Sukces systemów oświaty, medycyny, rozwoju opieki nad dziećmi, działaj na rzecz eliminacji trujących substancji ze środowiska i jedzenia.