Strefy czasowe wojny

Natomiast jeżeli nawet chcemy ją wyodrębnić jako całkowicie osobny konflikt, to ona ma swoje strefy czasowe. Strefy czasowe wojny. I paradoksalnie pogląd, że wojna zaczyna się w Chinach w 1937 roku jest w mojej opinii najbardziej fałszywy. Absolutnie się nie zaczyna. Chiny nie były pierwsze w walce. Mimo, że pojechali tam ochotnicy, mimo, że państwa o tak odmiennych systemach gospodarczych i politycznych jak Związek Radziecki i Stany Zjednoczone w ten czy inny sposób razem wspierały rząd Chiang Kai-shek'a, Mimo, że broń Chińczykom sprzedawał cały świat, zobaczymy tam Heinkle, Polikarpowy, Curtisy, no co tam nie lata, co tam nie strzela, niemieckie czołgi Panzer I w chińskich rękach, tak? Cały świat sprzedaje broń Chińczykom do walki z Japończykami.

Chciał być jak padlinożerca, a nie jak odważny lew rzucający się na ofiarę. Stalin był kumptatorem. Stalin w latach 30. przygotowywał Związek Radziecki do wojny, ale Związek Radziecki nie był. Był państwem, które drugą wojnę światową wywołało. Był państwem, które na tą wojnę czekało, ale jej nie wywołało. Był państwem, które robiło co mogło, żeby tzw. blok państw demokratycznych i państw zaborczych rzucił się sobie wzajemnie do gazy. To oczywiście tak, ale nie chciał inicjować wojny, angażując się w tą wojnę od samego początku. Jako strona zaangażowana. Niemniej Związek Radziecki to totalitarne, okrutne mocarstwo, które przez całe lata 30. prowadziło wielkie zbrojenia wojskowe i wielkie przekształcenia państwa i to państwo było przekształcane w jeden wielki obóz wojskowy.

Przemysłowo-wojskowy. Totalitarny, okrutny, przemysłowo-wojskowy obóz. Ale potrzebny był katalizator. Nowa wojna światowa mogła wybuchnąć tylko pod tym, z perspektywy radzieckiej, tylko pod tym warunkiem, że państwa tak zwane kapitalistyczne rzuciłyby się sobie do gardeł. Ale to była koncepcja wielkiej strategii o zasięgu makro. W latach 30. Związek Radziecki mógł mieć tak dalekosiężne plany, ale miał też mniej dalekosiężne plany. W latach dwudziestych Rosjanie i Niemcy sprzymierzyli się w wzajemnym bloku antypolskim. Dlatego mówię Europa Środkowa Wschodnia, Niemcy i ZSRR, a po środku jesteśmy my. Niemcy i ZSRR miały wspólny antypolski de facto sojusz, tak to możemy określić. Polska była jednocześnie wrogiem Moskwy i Berlina.

I póki istniała niemiecka demokracja, póki była republika, to republikanie i żołnierze Reichswehry bardzo chętnie dogadywali się z bolszewicką Rosją, bo mieli wspólne interesy, wspólnego wroga Polska. Ale wspólna wojna niemiecko-radziecka przeciwko Polsce nie mogłaby wywołać II wojny światowej. Albo prawdopodobieństwo takie było niezwykle małe ze względu na oczywiście rozbrojenie Niemiec. Niemcy musiały uzyskać ponownie podmiotowość wojskową, aby mogło dojść do II wojny światowej. I nie chodzi mi tutaj o modną swego czasu teorię tak zwanego Lodołamacza. Że oto mający nadludzkie moce Józef Stalin wykreował niemiecki militaryzm i pchnął świat do II wojny światowej. Nie. Niemiecki militaryzm wykreował się sam i sam się pchnął do II wojny światowej.

To jest punkt wyjścia do II wojny światowej. Europa Środkowo-Wschodnia, pierwsza strefa czasowa, Hitler dochodzi do władzy, zaczyna wielkie zbrojenia i mówi z początku, że on chce pokoju, ale tak naprawdę dąży do wojny. Już nie tylko Związek Radziecki zbroi się, zbroją się także Niemcy. Pojawia się więc właśnie pierwsza strefa czasowa wojny, bo dwa totalitarne, okrutne systemy polityczne przygotowują się do wojny, chociaż każdy na swój sposób. Hitler chce rozsadzić Europę, chce podbić Europę, chce ją sobie podporządkować. Stalin ma nadzieję, że te koncepcje Hitlera doprowadzą do wojny z państwami zachodnimi. Ale państwa zachodnie nie są jeszcze w strefie czasowej wojny. Francja i Wielka Brytania nie są jeszcze w strefie czasowej wojny. Potrzebują punktu bezpowrotu, potrzebują czegoś co nimi wstrząśnie, czegoś co zmieni ich nastawienie do Niemiec.

I zawrze z już słabnącą Finlandią de facto pokój. Nie zniszczy Finlandii, odpuści jej. Żeby wojna z Finlandią, a więc wojna lokalna, nie zamieniła się z jego perspektywy w udział Związku Radzieckiego w II wojnie światowej przedwczesnej. Nie możemy się oburzać. Jak to? Ci radzieccy historycy, co oni opowiadali? Że oni biorą udział w II wojnie światowej od 22 czerwca 1941 roku? To co oni? Nie strzelali się z Japończykami w Mongolii w sierpniu 1939? Nie najechali na nas we wrześniu 1939? Nie napadli na Finlandię w listopadzie 1939? Ano napadli. Ale co? Jeżeli się strzelają z Japończykami latem 1939 roku, to oni są w wojnie z Japonią, czy nie są? Napadli na nas. Czy my w ogóle im wypowiedzieliśmy wojnę w tym roku 1939? A nawet gdybyśmy wypowiedzieli, to i tak nie miało to żadnego znaczenia.

Nie. Czy zdecydowaliśmy o tym, czy my mieliśmy coś do gadania, że Lwów będzie Polski albo będzie w ZCCR? Nie mieliśmy. Ale do czego ja zmierzam? Otóż zmierzam do tego, że ta pierwsza strefa czasowa wojny otwiera się w Europie Środkowo-Wschodniej i Niemcy realizują pierwszy etap II Wojny Światowej. Uzbroili się, są państwem położonym centralnie w Europie i postawa Niemiec jest punktem odniesienia wobec każdego mocarstwa w Europie. Znaczy każde mocarstwo, nie mówiąc już o małych państwach i średnich, ono musi się odnieść do tego, co robią Niemcy. Bo to, że Stalin się zbroił w latach 30., to mało przeszkadzało albo niewiele przeszkadzało np. niektórym Francuzom. Po drodze była Polska, po drodze były Niemcy, więc zbrojenia Związku Radzieckiego były źródłem niepokoju w gabinetach i w sztabach armii francuskiej, podobnie jak w Londynie, ale Związek Radziecki nie stanowił egzystencjalnego zagrożenia dla Francji i Wielkiej Brytanii, nie stanowił egzystencjalnego zagrożenia dla Włoch, nie stanowił egzystencjalnego zagrożenia dla Stanów Zjednoczonych.

W związku z tym to co robił Związek Radziecki nie otwierało strefy czasowej wojny, a to co robiły Niemcy tak. Bo to co robiły Niemcy wymuszało na Anglikach i Francuzach konkretne przeciwdziałanie. I ta wojna w Europie ona się zaczyna w sposób niewypowiedziany w marcu 1936 roku, kiedy Hitler wkracza do nadrenii. I to jest początek wielkich zbrojeń wszystkich w Europie. Do Stalina i do Hitlera dołączają Francuzi i Anglicy, no tak jak potrafią, ale dołączają. Zaczyna się proces zbrojeń prowadzących do wojny. Ona nie jest z góry uwarunkowana, w tym sensie, że musi wybuchnąć, ale skoro już powieszono i nabito tą strzelbę, tu nawiązuję do Czechowa, w pierwszym akcie, no to kiedyś ona w czasie tego przedstawienia wystrzeli. Albo sama, albo w czyichś rękach. I Niemcy chcą wojny z Czechosłowacją w roku 1938.

A dlaczego nie można uznać, że właśnie wojna w Chinach to jest początek II Wojny Światowej? Bo przecież ten konflikt był częścią II Wojny Światowej no i skończył się razem z nią. To co dzieje się w Chinach, to jest jakby na razie wojna lokalna. Tak jak Europa przeżywa spazmy wojny domowej w Hiszpanii, tak świat patrzy, angażuje się tak jak w Hiszpanii, angażuje się w Chinach. Ale nie angażuje się bezpośrednio w rozumieniu, to nie jest wojna Związku Radzieckiego, Francji, Wielkiej Brytanii, Holandii czy USA przeciwko Japonii. Japonia toczy wojnę z Chinami. Ale Japonia, podobnie jak Hitler, ona wchodzi w pewien proces przygotowań do wojny, w rozumieniu wypowiada traktaty rozbrojeniowe, Napadła na Chiny. No jest państwem agresywnym, tak jest nazywana. Włosi za Abisynię, Japończycy za Chiny, Niemcy za Austrię, za Czechosłowację.

No dostają określenie, to są słowa Stalina, że to są państwa agresywne. Przecież Związek Radziecki to nie, ale to są państwa agresywne, faszystowskie i w ogóle złe. No bo są złe, znaczy... Wszelkie prawa zastrzeżone. Czy Związek Radziecki do 1939 roku prowadził taką ekspansję jak Japończycy, Niemcy czy Włosi? Podbijał jakieś państwa? Nie, prowadził wojnę wewnętrzną przeciwko własnym obywatelom, ale nie napadał innych w latach do 1939 roku.

Ja tego poglądu podzielić nie mogę. Dlatego nieco publicystycznie podkreślam, że Japonia nie miała żadnej strategii w II wojnie światowej, bo ona wchodzi do tej wojny w czwartej ostatniej strefie czasowej na rozpędzoną Amerykę, która już ma plan wojny z Niemcami, która już jest w procesie mobilizacji. I na taką rozpędzoną Amerykę i na Wielką Brytanię w procesie wojny od dwóch lat, na takich przeciwników wchodzą Japończycy. Efekt znamy. Ale tak czy inaczej w grudniu 1941 roku cały świat zostaje już objęty jednym, połączonym strukturalnie konfliktem. Drugą wojną światową, gdzie mamy bloki. W jednym przypadku jest pewien rozdźwięk. Związek Radziecki i Japonia nie toczą wzajemnie wojny. Aż do sierpnia 1945 roku Związek Radziecki jest państwem, które z Japończykami nie wojuje otwarcie.

Związek Radziecki, który potykał się militarnie z Japończykami w 1938, 1939, ten sam Związek Radziecki, który wspierał opór Chin, a który tak czy inaczej wspiera rozwój komunistów w Chinach, ten Związek Radziecki jeszcze nie angażuje się w tej konfrontacji, a to jest echo właśnie tego, co działo się w latach 30. Związek Radziecki dopiero wejdzie do wojny z Japonią, W tym ostatnim akordzie czwartej strefy czasowej wojny. Ale Związek Radziecki jest państwem Japonii wrogim. Japonia, pokładając nadzieję w Związku Radzieckim jako państwie, które ewentualnie mogłoby pośredniczyć w negocjacjach ze zwycięską wojnie na Pacyfiku Ameryką, elity Japonii przez swoje oderwanie od rzeczywistości raz jeszcze potwierdzają tezę, że Japonia nie miała strategii, bo Japonia nie miała elit.

W tym sensie nie miała elit. Jak Amerykanie napisali w swoim raporcie, dlaczego zrzucili bomby atomowe, napisali, jakby Japonia miała jeden ośrodek władzy, to by się pewnie poddała wcześniej. Ale że nie miała jednego ośrodka władzy, nie miała głowy, no to się poddała dopiero wówczas, kiedy została pozbawiona wszelkich możliwych sposobów dalszego toczenia wojny. Ale wojna, druga wojna światowa, ona rodzi się w Europie. I to, co dzieje się w Europie, determinuje zachowania wszystkich. Póki jest Europa, Związek Radziecki nie będzie toczył wojny z Japonią. To do wojny w Europie mobilizują się Amerykanie w 1941 roku. Germany first, zaskoczą ich Japończycy, zmuszą ich do wojny na dwa fronty, ale przy takim mocarstwie Ameryka da radę i wygra wojnę światową na dwa fronty. Ale to co się dzieje w Europie, to co robią Niemcy, determinuje zachowania wszystkich innych mocarstw.

Włosi nie chcieli iść na drugą wojnę światową. W 1939 roku powiedzieli, nie walczą. Hitler szedł jak burza na Paryż, myśleli, że się dołączą jak szakal do lwa. Zawiedli się srodze, przystąpili do wojny niegotowi. Francuzi i Anglicy, zbrojąc się od 1936 roku, też przystąpili do wojny w 1939 niegotowi, aby pokonać Hitlera. Rok 1941 pokazał, że 10 lat wielkich zbrojeń w Związku Radzieckim ledwie pozwoliło przetrwać atak Hitlera. A zatem Niemcy jako państwo i Hitler jako przywódca swoją agresywną, skrajnie agresywną polityką międzynarodową realizowaną poprzez działania zbrojne, to państwo narzuca w jakimś zakresie historię II wojny światowej. Dlatego nie ma jakiegokolwiek problemu, nikt nie twierdzi albo prawie nikt nie twierdzi wśród historyków, że wojna domowa w Hiszpanii 1936-1939 była częścią II wojny światowej.

Chociaż mogło się przeciągnąć do roku 1946, gdyby Japończycy desperacko jednak stawiali opór. I zwróćmy uwagę, że w Azji II wojna światowa się kończy, ale wojna się nie kończy. W Azji zaczynają się wojny narodowo-wyzwoleńcze, ktoś powie antykolonialne, No i oczywiście toczy się dalej to, co toczyło się wcześniej, wojna domowa w Chinach. Ten konflikt w Azji wciąż się tli, dlatego jest procesem jakby równoległym, jakby obok Wielkiej Wojny, obok II Wojny Światowej, ale II Wojna Światowa wpływa na ten konflikt. Zmieniają się strony, zmieniają się figury nam szachownicy, bo w 1945 roku nie ma już Japończyków w rozumieniu, przestają wpływać na wydarzenia w Chinach, Wpływali na te wydarzenia w Chinach przez 45 lat wcześniej non stop i oni odpadają, ale presja radziecka się pojawia.

Efekt II wojny światowej w Europie? Wzrost potęgi Związku Radzieckiego w Azji. I to zakończy się w roku 1949 zwycięstwem komunistów w Chinach, a potem będziemy mieli wojnę w Korei. która znowu jest przecież echem wojny domowej w Chinach i wzmocnienia Związku Radzieckiego dzięki II wojny światowej w Azji. No ale nikt dzisiaj nie próbuje twierdzić, że wojna w Korei 1950-1953 była częścią II wojny światowej. Po prostu Azja ma swoją własną historię, na którą wydarzenia w centrach świata, a wtedy Europa i Ameryka to były centra świata, wpływają w sposób fundamentalny. Więc mamy w roku 1937 lokalną mimo wszystko wojnę japońsko-chińską, Ale kiedy wybucha II wojna światowa w Europie, to Azja reaktywnie odpowiada, reaguje, próbuje dołączyć do tego, co się dzieje w Europie i dołącza.