Strefy czasowe wojny

A Chińczycy mogą powiedzieć, że dla nich wojna rozpoczęła się jeszcze wcześniej, czyli w lipcu 37 roku, kiedy napadła na nich Japonia. No więc, czy tak naprawdę da się ustalić, jaką datę możemy uważać za początek II wojny światowej? Kiedy patrzymy na historię, to szukamy jasno wytyczonych granic czasowych. Szukamy jasno sprecyzowanych dat, które nam coś zaczynają i coś nam kończą. Dlatego lubimy mówić, że II wojna światowa zaczęła się 1 września 1939 roku, a na przykład w Europie skończyła się 8 maja 1945 roku i z tego na przykład rodzi się kłótnia. A 8, a może 9 maja się skończyła? A kiedy się w ogóle zaczęła? 1 września, jak Niemcy na nas napadli? Czy może 3 września, jak Wielka Brytania i Francja wypowiedziała wojnę Niemcom?

W kolejnych dniach Francja i Anglia wypowiedziały Niemcom wojnę, a kiedy wypowiedziały Niemcom wojnę, no to stopniowo także i dominia brytyjskie zaczęły wypowiadać Niemcom wojnę. Tak, Kanada, Australia, Nowa Zelandia i to tak poszło. Już w roku 1939 we wrześniu mieliśmy wojnę światową. Bo jak weźmiemy Globus i zobaczymy, jakie państwa, gdzie leżące, wypowiedziały wojnę Niemcom, no to duża część świata znalazła się we wrześniu 1939 roku w stranie wojny. Józef Piłsudski powiedział, że jak nas napadną, to podpalcie świat. I my możemy się zrzymać na zachód, że to była dziwna wojna, ale to była wojna. Ta wojna się zaczęła. Zaczęła się na morzach, zaczęła się w fabrykach, zaczęła się w procesach mobilizacji. I kiedy patrzymy na drugą wojnę światową, to po pierwsze w wymiarze czasu, jako proces, powinniśmy, nie musimy, ale powinniśmy się zgodzić z opinią, że druga wojna światowa jest kontynuacją pierwszej.

To jest punkt wyjścia do II wojny światowej. Europa Środkowo-Wschodnia, pierwsza strefa czasowa, Hitler dochodzi do władzy, zaczyna wielkie zbrojenia i mówi z początku, że on chce pokoju, ale tak naprawdę dąży do wojny. Już nie tylko Związek Radziecki zbroi się, zbroją się także Niemcy. Pojawia się więc właśnie pierwsza strefa czasowa wojny, bo dwa totalitarne, okrutne systemy polityczne przygotowują się do wojny, chociaż każdy na swój sposób. Hitler chce rozsadzić Europę, chce podbić Europę, chce ją sobie podporządkować. Stalin ma nadzieję, że te koncepcje Hitlera doprowadzą do wojny z państwami zachodnimi. Ale państwa zachodnie nie są jeszcze w strefie czasowej wojny. Francja i Wielka Brytania nie są jeszcze w strefie czasowej wojny. Potrzebują punktu bezpowrotu, potrzebują czegoś co nimi wstrząśnie, czegoś co zmieni ich nastawienie do Niemiec.

A więc stopniowo zaczynają z mapy Europy znikać państwa. Najpierw Austria, potem Czechy, a na końcu we wrześniu 1939 roku my. I to jest pierwsza strefa czasowa wojny, będąca efektem przygotowań do wojny państwa niemieckiego, które jak już się przygotowało, to zaczęło podbijać, tylko że na początku się wszyscy albo poddają, albo są zmuszeni się do poddawania, stąd Poland first to fight. Myśmy się nie poddali, więc nas rozjechali walcem. I 17 września jeszcze dostaliśmy Armię Czerwoną, bo Stalin też przecież dąży do tej wojny, ale na razie stoi z boku. Dla niego podbój Kresów to jest specjalna operacja wojskowa, to nie jest wojna. On nie bierze udziału w wojnie. Hitler walczy z Wielką Brytanią i Francją, a Stalin nie. Dlatego kiedy Brytyjczycy i Francuzi wpadli na pomysł, że może wylądują w Skandynawii w marcu 1940 roku, Stalin podkuli ogon.

Nie. Czy zdecydowaliśmy o tym, czy my mieliśmy coś do gadania, że Lwów będzie Polski albo będzie w ZCCR? Nie mieliśmy. Ale do czego ja zmierzam? Otóż zmierzam do tego, że ta pierwsza strefa czasowa wojny otwiera się w Europie Środkowo-Wschodniej i Niemcy realizują pierwszy etap II Wojny Światowej. Uzbroili się, są państwem położonym centralnie w Europie i postawa Niemiec jest punktem odniesienia wobec każdego mocarstwa w Europie. Znaczy każde mocarstwo, nie mówiąc już o małych państwach i średnich, ono musi się odnieść do tego, co robią Niemcy. Bo to, że Stalin się zbroił w latach 30., to mało przeszkadzało albo niewiele przeszkadzało np. niektórym Francuzom. Po drodze była Polska, po drodze były Niemcy, więc zbrojenia Związku Radzieckiego były źródłem niepokoju w gabinetach i w sztabach armii francuskiej, podobnie jak w Londynie, ale Związek Radziecki nie stanowił egzystencjalnego zagrożenia dla Francji i Wielkiej Brytanii, nie stanowił egzystencjalnego zagrożenia dla Włoch, nie stanowił egzystencjalnego zagrożenia dla Stanów Zjednoczonych.

A dlaczego nie można uznać, że właśnie wojna w Chinach to jest początek II Wojny Światowej? Bo przecież ten konflikt był częścią II Wojny Światowej no i skończył się razem z nią. To co dzieje się w Chinach, to jest jakby na razie wojna lokalna. Tak jak Europa przeżywa spazmy wojny domowej w Hiszpanii, tak świat patrzy, angażuje się tak jak w Hiszpanii, angażuje się w Chinach. Ale nie angażuje się bezpośrednio w rozumieniu, to nie jest wojna Związku Radzieckiego, Francji, Wielkiej Brytanii, Holandii czy USA przeciwko Japonii. Japonia toczy wojnę z Chinami. Ale Japonia, podobnie jak Hitler, ona wchodzi w pewien proces przygotowań do wojny, w rozumieniu wypowiada traktaty rozbrojeniowe, Napadła na Chiny. No jest państwem agresywnym, tak jest nazywana. Włosi za Abisynię, Japończycy za Chiny, Niemcy za Austrię, za Czechosłowację.

Ale powiedziałem, pierwsza strefa czasowa Zbrojenia Niemiec i konieczność opowiedzenia się wszystkich wobec zbrojeń niemieckich uruchamiają pewien proces. Po zajęciu nad Renii w Wielkiej Brytanii i Francji rozpoczynają się procesy zwiększonych zbrojeń. W Polsce marszałek Śmigły Rydz próbuje uruchomić jakieś zbrojenia. Nic mu z tego nie wyjdzie do 1939 roku. Próbował. Nie wyszło. I wojna w Chinach. W 1937 roku nie jest początkiem II wojny światowej, dlatego że jak obserwujemy, znamy, dogłębnie poznajemy, analizujemy, interesujemy się procesami politycznymi, gospodarczymi, wojskowymi, to widzimy, że Stany Zjednoczone, one reagują bardzo powoli. To znaczy Ameryka nie reaguje w sposób skrajnie agresywny na japońską agresję w Chinach.

Nie reaguje tym, czym reaguje Francja i Wielka Brytania na wkroczenie Wehrmachtu do Nadrenii. Bo wkroczenie do Nadrenii Niemców wywołuje przyśpieszenie procesu zbrojeniowego w Europie Zachodniej. Powoli jedna strefa czasowa przechodzi w drugą, ale ona ma kierunek ze wschodu na zachód. Nagle pojęcie wojny obejmuje już nie tylko Europę Środkowo-Wschodnią, ale także Europę Zachodnią. W procesach, w decyzjach. Jak czytałem wspomnienia amerykańskiego ambasadora w Niemczech, to tam jest taka fraza, że on mówi do prezydenta Roosevelta, że w Europie się zbroją, będzie wojna, no i czy my nie powinniśmy też, prawda, zacząć się zbroić? A prezydent mu odpowiada, jeszcze nie pora. Po co my teraz będziemy się zbroić, jak to co teraz zrobimy, w sensie wyprodukujemy na przykład samoloty, one za 10 lat będą przestarzały.

Albo walczy właśnie niemiecki Graf Spee z grupą krążowników brytyjskich u wybrzeży południowej Ameryki. Ale wojna jest w Europie. Amerykanie nadal się nie zmobilizowali. Wojna w Chinach trwa już dwa lata. Teraz wybucha wojna w Europie. W procesie mobilizacji jest ZSRR, Niemcy, Francja, Włochy i Wielka Brytania. Japończycy, którzy toczą wojnę w Chinach, nie są w pełnym procesie mobilizacji, bo traktują wojnę w Chinach jako wojnę lokalną mimo wszystko. Super ważną, ale lokalną. I dopiero wybuch wojny w Europie skłania ich do wykorzystania, jak sądzą naiwnie, wojny w Europie do własnych celów. Czyli widzimy znowu, że to co dzieje się na Dalekim Wschodzie jest reaktywne, wtórne w stosunku do tego co dzieje się w Europie. I to jest dla Japonii w historii II wojny światowej jedna wielka katastrofa, bo ich klęska w II wojnie światowej wynikała z tego co się dzieje w Europie.

Rok 1941, Zachód Zjednoczony, oczywiście Francja, Wichy to osobny temat, ale Zachód staje ramię w ramię, Anglosasi stają ramię w ramię do wojny z Niemcami. Amerykanie zamrażają Niemcom ich aktywa w Ameryce, im i ich sojusznikom, różnego rodzaju embarga. Ameryka wysyła wojska do Europy, Islandia jest częścią Europy i stopniowo Roosevelt szykuje się w ramach Lend-Lease'u, zasila bronią każdego, kto walczy z hitlerami. I Ameryka w 1941 roku znajduje się już w swojej strefie czasowej wojny. Trzecia strefa czasowa się otworzyła. Najpierw była Europa Środkowo-Wschodnia, potem była Europa Zachodnia, czyli najpierw, jak wiemy, we wrześniu 1939 płonęła Warszawa, w czerwcu 1940 roku Niemcy zajęli Paryż, a jesienią 1941 roku na Atlantyku niemieckie U-Boty i amerykańskie niszczyciele wzajemnie do siebie strzelają.

Jak oni walczą i walczą i Niemcy zaczynają wygrywać, Ameryka się budzi, szykuje się do wojny. Francja pada, Japończycy zyskują śmiałość, zaczynają robić niemądre rzeczy. Ameryka najpierw wchodzi do wojny, a potem Japonia. To znaczy Ameryka, która nie strzela, ale strzela. Wchodzi do II wojny światowej przed Japonią, a Japonia wchodzi ostatnia. Japonia jest tym wszystkim właśnie najbardziej tragiczna. Wchodzi do wojny jako ostatnia, ale nie jest dobrze przygotowana. Bo ten proces jest dla niej za szybki. Proces zbrojeń, proces wydarzeń na świecie jest dla niej za szybki. Plan generała, a wtedy jeszcze nie generała, Uydemajera z 1941 roku, że oni do 1943 roku w Ameryce zbudują sobie armię i marynarkę nawet na 200 dywizji i 10 milionów ludzi jest przecież decyzją Ameryki o wejściu do wojny.