Mentionsy Mentionsy
POP Science
POP Science

Mózg w słoiku i dziwne eksperymenty myślowe - POP Science #58

09.02.2024 ·2 godz 56 min

Co łączy starożytną grecką legendę z najnowszymi odkryciami w dziedzinie filozofii umysłu? Odpowiedź przynosi najnowszy odcinek naszej serii POP Science! Dr hab. Leszek Błaszkiewicz powraca do studia, a razem z nim gościnnie Marcin Przybyłek, autor znany z twórczości science fiction. W tym epizodzie zgłębimy fascynujące eksperymenty myślowe, które testują granice naszego pojmowania rzeczywistości. Rozważamy, co by się stało, gdyby nasz mózg znalazł się w słoiku i był podłączony do symulatora. Czy nadal bylibyśmy "my"? Czy to, co nazywamy rzeczywistością, jest rzeczywiste? Z kolei legenda okrętu Tezeusza pomoże nam zrozumieć, czy tożsamość jest czymś stałym, czy raczej ciągłym procesem. Do tego wszystkiego dodamy odniesienia do literatury i popkultury, by pokazać, jak te trudne zagadnienia są obecne w codziennym życiu. Z Marcinem Przybyłkiem zastanowimy się również, jak science fiction kształtuje nasze rozumienie tych skomplikowanych kwestii. Nie przegap tego epizodu, który łączy naukę, filozofię i kulturę w jedno spójne i ekscytujące doświadczenie!

Super. Ale jak go chce na przykład na półce ustawić, sobie zrobić... Pół metra przybyłka. Tak. To stawiam go na początku? Na początku, tak. Super. To jest zerówka. Dobrze pomyślane. Tak, tak, tak. Podoba mi się to. No i pomyślałem sobie, że opowiem o tych eksperymentach myślowych, które mnie najbardziej zainspirowały. Właśnie, po pierwsze do pisania o geindeku, a po drugie w ogóle mnie zainspirowały. No i jak już jesteśmy przy tych dziennikach gwiazdowych, To pierwszy eksperyment myślowy, taki piekielnie ważny, to jest mózg w naczyniu. Mózg w naczyniu, czyli Hilary Putnam teoretycznie rzecz biorąc w 1981 roku w książce Reason, Truth and History, tutaj mam ściągę, przedstawił problem, ale ten sam problem wcześniej właśnie Lem przedstawił w 1961 roku w opowiadaniu pierwszym cyklu ze wspomnień Iona Tychego, więc był pierwszy,

Lem, nasz myśliciel, był pierwszy od Hilarego Putnama, mimo wszystko na świecie nikt nie wie o Lemie, o tym, że on był pierwszy, tylko zawsze się powołuje na Putnama, jeśli chodzi o ten eksperyment. Na czym on polega? Może on bardziej to jakoś ustrukturyzował w eksperyment po prostu myślowy? Wiesz co, po prostu napisał książkę w języku angielskim. I mi się wydaje, że to była podstawa, ale mimo że był przedtem, mimo że był tłumaczony na angielski... Ale nikt tego też w jakiś bardzo szczególny sposób nie naciska, żeby przedstawić Lema właśnie w tym aspekcie. W aspekcie tego eksperymentu myślowego, dlatego że tam, o ile dobrze pamiętam, to jest część jego opowiadania, tego właśnie o przygodach Iona Tichego.

Natomiast tutaj, z tego co rozumiem, bo nie znam tej książki, to książka była poświęcona stricte temu eksperymentowi, tak? Czy ten eksperyment też jest wpleciony? To był jeden z rozdziałów, z tego co zrozumiałem. Tak samo jak jeden z rozdziałów książki, tutaj jest opowieść o skrzyniach profesora Corkora. No i przejdźmy już do tego eksperymentu. To poczekaj, zanim przejdziemy do tego eksperymentu, to ja moim zdaniem powinniśmy zacząć tutaj dbać o swoje i zacząć cisnąć, żeby to nie był eksperyment Hilarego Putnama, tylko Lema Putnama. Tak. I to w tej kolejności. W tej kolejności, Lema Putnama. Także pomóżcie nam, nie? Będziemy od dzisiaj walczyć o naszego Stanisława. Jeśli dobrze wyliczyłem, to jest 20 lat różnicy między jednym i drugim. 1961 i 1981. No więc właśnie. Z czym to ludzi? O czym my mówimy? Co to jest?

Tak samo Leszek może mieć takie wrażenie, tak samo ja mogę mieć takie wrażenie. Albo możecie być też takimi mózgami. Ale wiesz, przypomina mi się, bo to jest, czy pewnie do tego dojdziemy, ja bym nie chciał też jakby wyprzedzać za bardzo, ta kreacja całej rzeczywistości dla tego mózgu. Ta kreacja też wymaga bardzo dużo od systemów komputerowych, czy od tych administratorów jakby tego całego systemu. I skoro do Lema tutaj nawiązujesz, no bo to jest w zasadzie eksperyment... Myślowy. Jak się nazywa ten eksperyment, powtórzmy? Lema Putnama. Lema Putnama, oczywiście. Lem kiedyś odpowiedział, bo też mu zadano pytanie, czy on właśnie, czy on wie, że jest w takim pudle, czy ten świat, który go otacza nie może być takim światem wykreowanym dla niego jako istoty właśnie w ten sposób stworzonej i kontrolowanej.

Podbił jeszcze ten temat tego mózgu w naczyniu, bo to nie jest oczywiście ani Len tego nie wymyślił, ani Putnam tak naprawdę, tylko też w pierwszym, ale czterdziestym pierwszym, ale tysiąc sześćset czterdziestym pierwszym roku napisał w medytacjach o pierwszej filozofii, Kartezjusz, co następuje, tutaj będzie cytat. Czyli Kartezjusza, Lema, Putnama. Tak. To nie koniec. Cytuję. Przyjmę więc, że nie najlepszy Bóg, źródło prawdy, lecz jakiś duch złośliwy, a zarazem najpotężniejszy i przebiegły, wszystkie swe siły wytężył w tym kierunku, by mnie zwodzić. Będę uważał, że niebo, powietrze, ziemia, barwy, kształty, dźwięki i wszystkie inne rzeczy zewnętrzne są tylko zwodniczą grą snów, przy pomocy których zastawił on sidła na mą łatwowierność.

Stwierdził, że jedyną podstawą, na której można się oprzeć, to jest To jest doznanie wewnętrzne, to myślenie i znowu nie był jedynym, bo po nim tym razem, po Kartezjuszu był Edmund Husserl i jego Fenomenologia. Fenomenologia to jest fenomenalna dziedzina filozofii, którą można by streścić w bardzo prostym jednym zdaniu, że jedyne co jest naprawdę to jest nasza myśl, nasze odczucia, nasza psychika, a wszystko co jest na zewnątrz jest problematyczne, bo to może być nazwane również matriksem. Czyli już mamy Kartezjusza, Husserla, Lema, Butnama i filozofów greckich, bo oni też o tym mówili.

I znów mi ta myśl uciekła. A jeśli dookoła jest symulacja? Rozumiesz? No tak, ale to już jakby dodajemy kolejny aspekt, natomiast przyjmijmy za sytuację to, że jakby wie, że na zewnątrz jest ten normalny świat, a tu jest ta symulacja, w której może ewentualnie doświadczać tego wszystkiego, nie? Dobra, muszę to sprecyzować, bo to jest wielowątkowe. Okej, okej, to ja zaproponuję osobistą modyfikację eksperymentu Nozicka i Putnamalema. Żyjemy w słoju, nie wiedząc o tym, że to jest słoj, pięćdziesiąt lat. Po pięćdziesięciu latach, to Leszek i ja już możemy się sami identyfikować, ja mam pięćdziesiąt cztery lata, a Leszek, a ty? Nie pytaj się... Rok mniej. Rok mniej. Leszka mniej. Jesteś ode mnie młodszy? Tak. Ale numer. Nie wyglądasz. Dobrze, po przeżyciu pięćdziesięciu lat dowiadujemy się, że wszystko było...

Pokazano wszystkie 7 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.