Mentionsy Mentionsy
POP Science
POP Science

Mózg w słoiku i dziwne eksperymenty myślowe - POP Science #58

09.02.2024 ·2 godz 56 min

Co łączy starożytną grecką legendę z najnowszymi odkryciami w dziedzinie filozofii umysłu? Odpowiedź przynosi najnowszy odcinek naszej serii POP Science! Dr hab. Leszek Błaszkiewicz powraca do studia, a razem z nim gościnnie Marcin Przybyłek, autor znany z twórczości science fiction. W tym epizodzie zgłębimy fascynujące eksperymenty myślowe, które testują granice naszego pojmowania rzeczywistości. Rozważamy, co by się stało, gdyby nasz mózg znalazł się w słoiku i był podłączony do symulatora. Czy nadal bylibyśmy "my"? Czy to, co nazywamy rzeczywistością, jest rzeczywiste? Z kolei legenda okrętu Tezeusza pomoże nam zrozumieć, czy tożsamość jest czymś stałym, czy raczej ciągłym procesem. Do tego wszystkiego dodamy odniesienia do literatury i popkultury, by pokazać, jak te trudne zagadnienia są obecne w codziennym życiu. Z Marcinem Przybyłkiem zastanowimy się również, jak science fiction kształtuje nasze rozumienie tych skomplikowanych kwestii. Nie przegap tego epizodu, który łączy naukę, filozofię i kulturę w jedno spójne i ekscytujące doświadczenie!

Tak, bo to jest kluczowe. Jak miałbym patrzeć na laboratorium przez resztę życia przez słój, to też nie byłoby kuszące. Tylko jest pytanie takie, czy zostawilibyśmy żonę i dzieci, by poznać kreatorów naszego życia, których pewnie byśmy nawet nie lubili, bo byśmy na nich patrzyli jak na manipulatorów, którzy zrobili nam Kuku. I opcje. Nasza żona i dzieci to NPC. Nasza żona i dzieci to inne mózgi w naczyniu. Moi drodzy, dzisiaj spotykamy się znowu w potrójnym gronie i będziemy rozmawiać o eksperymentach myślowych. Na przykład znany i oklepany eksperyment myślowy, jakim był kot Schrödingera. Na pewno znacie, nie będziemy się teraz w niego zagłębiać.

To są takie eksperymenty, które się nie wydarzyły, ale można sobie o nich myśleć i na tym podstawie No cóż, dojść do pewnych zacnych mniej lub bardziej wniosków. Dzisiaj z nami Marcin Sergiusz Przybyłek, Leszek Piotr Błaszkiewicz i Piotr Paweł Kosek. Oficjalnie przedstawiliśmy się i będziemy sobie rozmawiać właśnie o bardzo ciekawych eksperymentach myślowych, które... Ale nie o kocie Schrödingera. Nie o kocie Schrödingera. Zresztą jak chcecie o tym posłuchać, jest oddzielny odcinek, więc możecie sobie posłuchać. Marcin, Ty przywiozłeś ze sobą bardzo ciekawe i takie niecodzienne eksperymenty myślowe, o których się tak często nie słyszy, a są dość wywrotowe, jeżeli chodzi o myślenie. A to ciekawe, że tak mówisz, bo one mi się już tak opatrzyły, że czasami mam wrażenie, że opowiadam o banałach, wiesz, że wydaje mi się, że każdy to wie, że każdy słyszał o kręcie Teseusza czy o eksperymencie typu mózg w naczyniu i tak sobie myślę, czy w ogóle jest o czym mówić.

On mówi, proszę podejść do półki, tam jest jedna z książek niejakiego Lema, proszę wziąć i przeczytać. I teraz proszę powiedzieć, czy jest taki system komputerowy, który byłby w stanie to wymyślić? Wiem, wiemy, jest. Lem się w ten sposób bronił, w taki dosyć wesoły sposób, natomiast rzeczywiście to jest niesamowite. Więc to jest eksperyment myślowy. Eksperymenty myślowe mają tę przewagę nad prawdziwym życiem, że w nich można założyć pewne rzeczy a priori, czyli na przykład, że ten system nie ma wad. Oczywiście można by zapytać, czy to jest możliwe, żeby nie miał wad i czy np. w tej symulacji nie pojawiłyby się glitche, bugi, słynne déjà vu z Matrixa, kiedy Neo widzi kota, który przebiega dwa razy przez tę samą szczelinę itd.

Tygrys nie wie, że jest pomarańczowy. To jest dla mnie fascynujące. A skąd wiesz? A skąd wiesz, że on nie wie? Wiemy, wiemy. Ile znasz tygrysów osobiście? To jest bardzo dobre pytanie, bo tak naprawdę, żeby wiedzieć, to na pewno musielibyśmy zostać tygrysem i o tym opowiada kolejny, to czwarty nasz eksperyment myślowy, o którym będziemy mówić. Należy przypuszczać, że tygrys nie wie, Z punktu widzenia takiego, że oko tygrysy jest skonstruowane tak samo jak oko antylop, na które ten tygrys poluje. Antylopy widzą głównie kolor zielony i kolor niebieski. Nie widzą innych. Tygrys skradając się do nich pośród traw, będąc stworzeniem pomarańczowym, jest przez te antylopy nie widziany jako pomarańczowy, tylko jako zielony, ponieważ one nie widzą koloru pomarańczowego.

Dokładnie tak. I teraz warto podkreślić, że wyznawcy hinduizmu mówili nie o Matrixie, tylko o naszej rzeczywistości. Co się jakoś łączy z tym mózgiem w naczyniu. No, z kolei John Locke, on stworzył pojęcie view of perception, czyli zasłona percepcji, twierdząc, że spostrzeganie rzeczywistości nie jest bezpośrednie, czyli mamy jeszcze pana Locke'ego. Czyli problem jest złożony. I teraz przechodzimy do Nicka Bostroma, skoro już jesteśmy przy tym mózgu w naczyniu, bo on stworzył inny eksperyment myślowy, Ale połączony jakby intelektualnie można wyciągnąć jedno z drugiego.

Tak, to co powiedział Piotr, wyparcie, to jest nazwa jednego z ponad 30 mechanizmów obrony osobowości albo mechanizmów obrony ego, które mają na celu właśnie ochronę nas przed naporem rzeczywistości, która jest dosyć okrutna i dosyć paskudna, więc one chronią, właśnie wypieranie, czyli To jest mechanizm, za pomocą którego nieświadomie wypieramy pewne treści niechciane o nas samych i o rzeczywistości do podświadomości, bo my o nich zapominamy, to znaczy są w naszej pamięci. Słuchaj, to tutaj tak mogę coś spopularyzować, bo pewnie większość ludzi po pewnym wieku ma coś takiego, że czasami wiesz, kładziesz się spać i nagle takie myśli o śmierci Cię nachodzą. To jest normalne, jakby każdy zdrowy mózg tak ma po pewnym czasie.

Tak, siedem sekund będą. Zakręt kogoś to się nazywa. Zakręt obręczy, ale... Coś takiego. Myślę, że to chodziło o hipokamp. Hipokamp, ale bardzo jakiś szczególny obszar, zakręt coś tam. Tak. To jest też niesamowite, że nie pamiętasz, co było chwilę temu. I on zapisywał w swoim notesie, to jest pierwsze zdanie, które świadomie pisze, a za chwilę, po siedmiu sekundach, bo on pamiętał siedem sekund, znowu zapisywał, to jest pierwsze zdanie, jakie świadomie pisze. Przychodziła do niego pielęgniarka, która opiekowała się nim od paru lat i on mówił, jest pani pierwszym człowiekiem, którego zobaczyłem na Ziemi. Tak. I ciągle to wykrzykiwał. Słuchajcie, wracamy do tych eksperymentów, dobrze? Więc Nick Bostrom, on stwierdził, że potem jak skopiujemy, znaczy wytworzymy jeden mózg,

W komputerze, drugi mózg w komputerze, czyli świadome osoby, to w pewnym momencie wytworzymy być może stado, tak jak ja opisuję tutaj w czasie silnych istot takie stado, właśnie dokładnie w ten sposób. I być może wytworzymy w pewnym momencie przy do ostatecznej dużej mocy obliczynowej komputerów cały wszechświat symulowany, łącznie z istotami żywymi. Czyli idąc za myślą Bostroma, Możemy powiedzieć tak, albo że my kiedyś za lat 20, 30, 40 będziemy mieli tak potężne komputery, że będziemy w stanie wytworzyć symulację wszechświata działającą od poziomu cząstek elementarnych, no myślę, że to nie będzie za 30 lat, jeszcze trochę przed nami, i istot żywych tam mieszkających łącznie z istotami samoświadomymi,

Oni są tam tylko probabilistycznie. Dopiero kiedy gracz tam poleci nad ten glob i się zbliży, to gra policzy prawdopodobieństwo, że spotka takiego quante, takiego npca w danym miejscu, bo te globy są olbrzymie i dopiero wtedy, kiedy gra wyliczy, że prawdopodobieństwo to jest 100%, to wtedy my na widokręgu zaczynamy widzieć statek tego quante, zbliżamy się i tam rzeczywiście jest ten npc, który wierci dziurę w skalę. Więc w ten sposób gra oszczędza bardzo zasoby, która jest symulacją kosmosu. Więc ja podejrzewam, że jeśli my stworzylibyśmy, tak jak chciałby Pan Nick Bostrom, symulację kosmosu, symulację Wszechświata, to na tej samej zasadzie nie liczylibyśmy wszystkiego, tylko stworzylibyśmy kilka pól, na przykład pole elektronu, gdzie każdy elektron jest identyczny.

Jak jest w istocie? Czy my rzeczywiście jesteśmy mózgiem w słoju, który jest faszerowany właśnie informacją mniej lub bardziej selektywnie dla niego wyliczaną? Ale słuchaj, to jeszcze może być tak, że jesteśmy mózgiem w słoju, który to słój jest w symulacji. Innej cywilizacji. O tym mówi Nick Bostrom, że istnieje kilka poziomów symulacji. To, co widzą nasze mózgi, może być symulacją na zasadzie eksperymentu myślowego mózg w słoiku, a to, co jest dookoła, może być wynikiem symulacji jakiejś innej cywilizacji, która symuluje nasz wszechświat dla zabawy, bo może i tak dalej.

Transcendentna. Słuchajcie, idziemy dalej do trzeciego eksperymentu myślowego, czyli maszyny przeżyć Roberta Nozicka. A to nie jest drugi? W zasadzie pomyślałem sobie, że niby drugi, ale w zasadzie trzeci, bo Nick Bostrom stworzył eksperyment myślowy o symulowaniu we wszechświecie. No tak, to trzeci. Więc Nozick, Robert Nozick, maszyna przeżyć, 1974 rok. I tutaj chyba rzeczywiście 74. Czyli tym razem stoimy, my stoimy, jako ludzie z krwi i ciała, przed słojem, przed skrzynią, przed sarkofagiem i dzięki temu urządzeniu, na które patrzymy z zewnątrz, możemy, wiemy o tym, dowiadujemy się od jakiegoś naukowca, który tam obok stoi, że możemy przeżyć najwspanialsze życie, jakie może nam się wydarzyć.

Jest takie powiedzenie, że szczęście jest to krótka chwila w nieszczęściu. No i musisz mieć to nieszczęście, żeby to szczęście wykryć. Tak samo jest ta analogia ze słodyczą. Jeżeli ciągle jesz słodycz, no to nie odczujesz słodyczy. Tak, no przykłady. Jack London, lider Nirwany, Wokalista Linkin Parku, The Doors, wszystko ludzie sławni, bogaci, którzy popełnili samobójstwa, czyli jakby sama zasobność nie spowodowała u nich szczęścia. Ale wróćmy do tego eksperymentu Nozicka, bo Nozick Stawia dwa pytania. Po pierwsze, czy podłączyłbyś się do takiej maszyny, czyli czy stałbyś się tym mózgiem w naczyniu, który przeżywa życie pełne szczęścia i powodzeń?

Czemu czerpiemy wtedy, kiedy przeżywamy coś w wyobraźni? Na przykład, kiedy ja piszę swoje książki, to tak jak mówiłeś, śmieję się czasami, czasami płaczę, czasami bardzo głęboko coś przeżywam, czasem przeżywam smutek i tak dalej. To nie jest udawane. To jest udawane, ale to jest prawdziwe. Dla mózgu jest udawane? Nie. No właśnie, może ten poziom impulsu jest nie tak wysoki i mocny jak przy rzeczywistej sytuacji, bo tu dochodzą jeszcze hormony, które wzmacniają to, adrenalina pewnie jakaś tam w większym stopniu niż jak robisz to w tym bezpiecznym hotelu, ale sportowcy używają dokładnie tego. Dobrzy sportowcy w głowie przerabiają na przykład właśnie treningi dodatkowo, bo to wyrabia w nich pewne nawyki. Absolutnie. Ja mam pytanie, bo

POP Science 58. Oni mają sobie z jak największą szczegółowością wyobrazić pozytywny dla nich wynik, że nie wiem, piłkarz biegnie, strzela tę bramkę, że właśnie skoczek, skacze, ma sobie bieżnie wszystko wyobrazić, po prostu te wszystkie odczucia odtworzyć, to co czuje zawsze na treningach i że mu się udaje, że robi to. Potem jest akt, czyli on biegnie i załóżmy, że nawet mu się nie uda, to zaraz po tym

Na czym polegał eksperyment? Grupa badanych, jedna, została zapisana bez żadnych wysiłków, bez żadnego problemu do pewnego klubu, czy tam, jak to się nazywa, no wiecie, te organizacje studenckie na Zachodzie, jakieś takie, no kluby. Klub studencki. Ten klub był stworzony tylko na potrzeby tego eksperymentu, o czym badani nie wiedzieli. Ale to był jakiś taki ekskluzywny klub. Ekskluzywny klub, tak. Więcej z nich zostali zapisani po prostu tak na dzień dobry, imię, nazwisko i tak dalej, jesteś członkiem klubu. Druga grupa, zanim dostąpiła zaszczytu wstąpienia do tego klubu, musiała przejść przez szereg upokarzających, trudnych, inicjacyjnych zadań typu noszenie jakichś dziwnych czapek, bieganie.

To jest dosyć paskudne. Zasada inicjacji jest dosyć paskudna, dlatego że czasami przeceniamy coś tylko dlatego, że było trudne, a nie doceniamy czegoś tylko dlatego, że łatwo to zdobyliśmy. Ale rozumiem, że jednostka odpowiednio samoświadoma, nie wiem, działająca na rzecz samorozwoju i tak dalej jest w stanie trochę to skorygować jakoś i nie poddawać się temu aż tak bardzo, nie? Jest w stanie i powinna być w stanie. Bo zwróćcie uwagę, że są nawet instytucje, które zinstytucjonalizowały i wprowadziły nawet pewne procedury, za pomocą których my inwestujemy w te instytucje i później jest nam się trudno z nich wyrwać, bo właśnie jest ta zasada inicjacji i inwestycji. Więc powinniśmy być tego świadomi, że czasami, jeśli nasza ukochana osoba daje nam do śniadania łóżko, nie łóżko, tylko...

Załóżmy, że jest technologia, która pozwala nam być fizyczną osobą. Tak, bo to jest kluczowe. Jak miałbym patrzeć na laboratorium przez resztę życia przez słój, tylko nie byłoby kuszące. Tylko jest pytanie takie, czy zostawilibyśmy żonę i dzieci, by poznać kreatorów naszego życia, których pewnie byśmy nawet nie lubili, bo byśmy na nich patrzyli jak na manipulatorów, którzy zrobili nam Kuku. I opcje. Nasza żona i dzieci to NPC. Nasza żona i dzieci to inne mózgi w naczyniu. Ciekawe. No to też pytanie jest o to, jakie one decyzje by podjęły, jeżeli by się uwolniły albo zostały uwolnione. Ale wiesz co, to mi przypomina jeden z odcinków Ricka i Mortiego. Tam była taka sytuacja, że polecieli do jakiegoś tam międzywymiarowego salonu gier. I właśnie Morty, ten dzieciak, podpiął się do czegoś takiego i to była symulacja życia, wiecie, on sobie tam żył, to były takie migawki pokazane z całego życia, że jest w szkole, potem studia, potem spotyka jakąś tam kobietę, właśnie zakładają rodzinę, a kończyło się to tak, że na łożu śmierci właśnie leży, ta cała rodzina płacze, żegnają go i tak dalej.

Dalej. Franz Kafka przedkładał sny ponad jawę. Opracowywał je, kultywował, systematyzował i kontrolował. Do snów przeniósł swoją kwaterę główną. Jego sny siłą i przenikliwością przekraczały jawę. Może to sprawa przyszłości, że rozbudowywać się będzie sny i stany podobne i tworzyć z nich główny wymiar rzeczywistości. Jak w incepcji. I to pisze psychiatra, który teoretycznie powinien mówić Urojenia są B, halucynacje są B, jest tu i teraz, skoncentruj się na tu i teraz. A on mówił, nie, ludzie twórczy, ludzie właśnie przystosowani do idei potrzebują buforu w postaci światów wymyślonych. I tutaj znowu pan Nozik dostaje strzał, bo okazuje się, że te światy wymyślone może nie na zawsze, ale cząstkowo są przydatne, żebyśmy w ogóle nie powariowali.

Wszyscy zgodzili się co do jednej wersji. Prawdopodobnie, to jest moja sugestia, że tak zwane silne osobowości narzuciły swoje zdanie, inne się do nich podłączyły i tak dalej. Powiedzmy sobie, wszyscy powiedzieli, że w lewo. Tak się skończyła pierwsza część tego eksperymentu. Następnie po roku zaproszono indywidualnie, bez wiedzy o tym, że innych też zaproszono, z powrotem uczestników tego eksperymentu, znowu do tego czarnego pomieszczenia. I zadano to samo pytanie. I wszyscy, wszyscy odpowiedzieli w lewo, bez wahania. Następnie znowu zaproszono ich do tego samego pomieszczenia, w którym się spotkali rok wcześniej, ale tym razem zaproszono też zupełnie nową osobę, zupełnie nową, do czarnego pomieszczenia, która to osoba została zapytana w którą stronę i powiedzmy sobie powiedziała w dół.

Pokazano wszystkie 19 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.