Uczta Estery | s04 e05

Otulina o sztuce to podcast, w którym przybliżam Wam tajniki sztuki dawnej. Nazywam się Aleksandra Janiszewska-Kardona i zapraszam Was na fascynującą podróż. Tak jak Wam obiecywałam, marzec jest miesiącem historii kobiecych w sztuce i dzisiaj też historia. która opowiada o niezwykłej bohaterce Starego Testamentu. Oczywiście w kontekście obrazu. Jest to obraz z Muzeum Narodowego w Warszawie. Uczta Estery albo Haman przed Esterą. Obraz, który na co dzień można oglądać na Galerii Sztuki Dawnej. Ale teraz gości on w Jewish Museum w Nowym Jorku na wystawie poświęconej księdze Estery.

Znajduje się w haremie Asferusa, gdzie jest przygotowywana do tego, ażeby przed nim się ukazać. I kiedy to następuje, no to zdobywa jego serce i zostaje wybrana na królową. I w tych wszystkich pięknych baśniach to jest ten moment, kiedy padają słowa i żyli długo i szczęśliwie, ale dla Estery i dla Księgi Estery jest to dopiero zawiązanie akcji. Ponieważ dzieją się kolejne wydarzenia związane z zagrożeniem dla narodu żydowskiego. Mamy dwóch graczy, Hamana i Mardocheusza, A Asferus można powiedzieć, że jest takim wzorem sprawiedliwego władcy, który będzie rozsądzał na kolejnych etapach tej historii.

Haman, który również należy do dworza Asferusa, wyjątkowo nie lubi Mardocheusza, ponieważ ten nie pokłonił mu się, tak jak wszyscy inni się kłaniali Hamanowi, kiedy ten otrzymał awans. W związku z czym można powiedzieć, że Haman poprzysięga zemstę całemu narodowi żydowskiemu. Ten brak pokłonu związany był z przysięgą Żydów, że nie będą oddawali czci nikomu innemu niż Bogu. Więc Haman stwierdza, że to jest zagrożenie w ogóle dla autorytetu całego państwa, bo też zagraża stawianiu na pierwszym miejscu autorytetu króla. W związku z czym w rozmowie z Asferusem nakłania go, ażeby ten wydał edykt

Ona zadaje mężowi pytanie, czy daruje jej życie i życie jej ludu. W tym momencie następuje zaskoczenie, ponieważ nigdy wcześniej nie zdradziła, że należy do narodu żydowskiego. Asferus oczywiście obiecuje jej, że jak najbardziej anuluje awedykty, I wzburzony na to, że dał się podejść Hamanowi, wychodzi do ogrodu, ażeby ochłonąć. Bo jak możecie się już trochę zorientować, Asferus jest wyjątkowo porywczy, a tutaj w tym wypadku idzie, żeby troszeczkę zwentylować te swoje emocje. I wtedy Haman przystępuje do Estery, wiedząc już, że jest zagrożony i błaga ją o to, ażeby wstawiła się za jego życie.

I na tę scenę wraca Asferus, który krzyczy do Hamana, czy jeszcze chcesz na moich oczach zgwałcić królową. No i to już jest koniec Hamana. Dalsza historia jest bardzo radykalna. Jak to w Starym Testamencie, Haman zostaje powieszony, a wraz z nim też są wszyscy jego synowie zabici, więc bardzo drastycznie. Natomiast naród żydowski zostaje niejako ocalony, ułaskawiony. A Estera z Mardocheuszem piszą listy do diaspor rozsianych po całym terenie mocarstwa, aby świętować ten dzień, żeby go upamiętnić. I ten dzień świętowany jest do tej pory w tradycji żydowskiej.

Jest to święto Purim, które tak się składa, że przypada w tym roku na 13 i 14 marca. Jest to święto przypominające trochę karnawał, ponieważ je się wtedy dużo słodyczy, koniecznie trzeba pić dużo alkoholu i trzeba się bawić, bo jest to święto ku czci tego, że naród żydowski został ocalony, został wybawiony. Lastman wybrał moment, kiedy Haman rzuca się do kolan Estery. Widać to po jego załamanych rękach, po jego spojrzeniu, a Estera odpycha go od siebie, odchyla głowę, nie chce mieć z nim nic do czynienia.

I na tę właśnie scenę wchodzi Asferus, który rozkłada ręce w takim akcie gniewu, co też znowu ten Haman wyczynia, No a wokół w cieniu kłębią się dworzanie, którzy za chwilę pojmą też Hammana no i wyprowadzą go i dalej będzie czekał go ten jego ostateczny los. Lastman ciekawie buduje samą scenę. Buduje to trochę jak scenę teatralną. Mamy wszystkie postaci ustawione tak, że widzimy je frontalnie. Nawet Haman jest tak wykręcony, lekko, tak żebyśmy jak najlepiej widzieli jego gesty i mimikę. Nie jest to przypadkowe.

Dzięki temu cała scena staje się tym czytelniejsza, tym bardziej zrozumiała, I tym wyrazistsza jest gra, tu biorę to w cudzysłów, między Esterą a Hamanem, którzy są głównymi bohaterami, głównymi aktorami tej konkretnej sceny, której dramatyzm można zrozumieć tylko jeśli zna się całą historię, zna się ten kontekst. I podobnie później Rembrandt będzie stwarzał swoje narracje, swoje historie. Tak jak Wam wspomniałam, wybierze już do tego zupełnie inną formę, nazwijmy to stylową, stylistyczną. Będzie używał zbliżeń, takich jakby najazdów kamery, mówiąc dzisiejszym językiem.