Uczta Estery | s04 e05

Księga Estery opowiada historię tytułowej bohaterki, która była Żydówką w Babilonie. To były czasy niewoli babilońskiej narodu żydowskiego. On był częścią wielkiego imperium. Ona była pod opieką swojego kuzyna, który ją przysposobił, ponieważ ona była sierotą. On należał do świty dworskiej i tutaj w Biblii władca ten nazywany jest Asferusem, natomiast historycznie jest to Xerxes I. Ja będę tutaj używała dla porządku tego określenia biblijnego, bo też tak pojawia się on w tytułach obrazów, więc też żebyście mogli sobie utrwalić postać tego monarchy.

Opieku Nestery nazywał się Mardocheusz. Co do jego przynależności do narodu żydowskiego, nie tworzył z tego tajemnicy. Był częścią, tak jak przed chwilką wam powiedziałam, takiej administracji dworskiej. I kiedy Asferus oddalił swoją żonę Vashti za to, że nie chciała przyjść na uroczystość, gdzie on już świętował od siedmiu dni i nie chciała tańczyć przed królem i to mogło spowodować podważenie autorytetu władcy w ogóle w całym imperium, On za poradą takich mądrych w piśmie i w prawie oddalił ją. No i pojawił się wakat na stanowisku królowej.

Znajduje się w haremie Asferusa, gdzie jest przygotowywana do tego, ażeby przed nim się ukazać. I kiedy to następuje, no to zdobywa jego serce i zostaje wybrana na królową. I w tych wszystkich pięknych baśniach to jest ten moment, kiedy padają słowa i żyli długo i szczęśliwie, ale dla Estery i dla Księgi Estery jest to dopiero zawiązanie akcji. Ponieważ dzieją się kolejne wydarzenia związane z zagrożeniem dla narodu żydowskiego. Mamy dwóch graczy, Hamana i Mardocheusza, A Asferus można powiedzieć, że jest takim wzorem sprawiedliwego władcy, który będzie rozsądzał na kolejnych etapach tej historii.

Haman, który również należy do dworza Asferusa, wyjątkowo nie lubi Mardocheusza, ponieważ ten nie pokłonił mu się, tak jak wszyscy inni się kłaniali Hamanowi, kiedy ten otrzymał awans. W związku z czym można powiedzieć, że Haman poprzysięga zemstę całemu narodowi żydowskiemu. Ten brak pokłonu związany był z przysięgą Żydów, że nie będą oddawali czci nikomu innemu niż Bogu. Więc Haman stwierdza, że to jest zagrożenie w ogóle dla autorytetu całego państwa, bo też zagraża stawianiu na pierwszym miejscu autorytetu króla. W związku z czym w rozmowie z Asferusem nakłania go, ażeby ten wydał edykt

Mający unicestwić Żydów będących obywatelami państwa Asferusa. I oczywiście dla monarchy brzmi to bardzo sensownie, chociaż nie podejrzewa, że również jego żona może paść właśnie ofiarą tego jego postanowienia. I tutaj rozgrywa się najważniejsza część tej historii, ponieważ Mardocheusz porozumiewa się z Esterą i prosi ją, ażeby ona interweniowała w imieniu swojego narodu. I to jest bardzo trudny moment tutaj dla niej, bo musimy pamiętać o tym, że ona jest częścią wielkiego dworu, Ma swoje kwatery w haremie. To nie jest tak, że dzieli sypialnie z królem i codziennie może z nim rozmawiać.

Wręcz nie może się stawić przed nim niezapowiedziane. Ale musi to zrobić. I tutaj następuje jej taki proces przygotowywania się do tego wydarzenia. Najpierw pości, potem przygotowuje swoje ciało, żeby wyglądało jak najlepiej, jak najkorzystniej w oczach władcy. Ubiera się we wspaniałe stroje. I niezaproszona stawia się przed obliczem Asferusa. Jest zaniepokojona oczywiście tym, że może go zdenerwować i że skaże on ją na śmierć. Ale tak się składa, że ponieważ była miła w jego oczach, to on pochyla swoje złote berło w jej stronę i tym samym anuluje tą przewinę, jaką jest stawienie się przed nim.

I tutaj Estera nie mówi jeszcze wprost, jakie jest jej życzenie, dlaczego ona się stawiła przed nim. Stopniowo przygotowuje scenę, zanim wypowie to największe życzenie, największą prośbę. Zaprasza Asferusa na ucztę, którą urządzi dla niego i jego towarzyszy w swoich kwaterach. I to jest właśnie moment, zarówno to stawienie jej się przed Asferusem, jak i potem wieczerza u niej, to są dwa najczęściej ilustrowane przez artystów momenty tej historii. I to jest też moment, który wybrał Pieter Lastman. To znaczy, kiedy Asferus przybywa w towarzystwie Hammana do Estery,

Ona zadaje mężowi pytanie, czy daruje jej życie i życie jej ludu. W tym momencie następuje zaskoczenie, ponieważ nigdy wcześniej nie zdradziła, że należy do narodu żydowskiego. Asferus oczywiście obiecuje jej, że jak najbardziej anuluje awedykty, I wzburzony na to, że dał się podejść Hamanowi, wychodzi do ogrodu, ażeby ochłonąć. Bo jak możecie się już trochę zorientować, Asferus jest wyjątkowo porywczy, a tutaj w tym wypadku idzie, żeby troszeczkę zwentylować te swoje emocje. I wtedy Haman przystępuje do Estery, wiedząc już, że jest zagrożony i błaga ją o to, ażeby wstawiła się za jego życie.

I na tę scenę wraca Asferus, który krzyczy do Hamana, czy jeszcze chcesz na moich oczach zgwałcić królową. No i to już jest koniec Hamana. Dalsza historia jest bardzo radykalna. Jak to w Starym Testamencie, Haman zostaje powieszony, a wraz z nim też są wszyscy jego synowie zabici, więc bardzo drastycznie. Natomiast naród żydowski zostaje niejako ocalony, ułaskawiony. A Estera z Mardocheuszem piszą listy do diaspor rozsianych po całym terenie mocarstwa, aby świętować ten dzień, żeby go upamiętnić. I ten dzień świętowany jest do tej pory w tradycji żydowskiej.

I na tę właśnie scenę wchodzi Asferus, który rozkłada ręce w takim akcie gniewu, co też znowu ten Haman wyczynia, No a wokół w cieniu kłębią się dworzanie, którzy za chwilę pojmą też Hammana no i wyprowadzą go i dalej będzie czekał go ten jego ostateczny los. Lastman ciekawie buduje samą scenę. Buduje to trochę jak scenę teatralną. Mamy wszystkie postaci ustawione tak, że widzimy je frontalnie. Nawet Haman jest tak wykręcony, lekko, tak żebyśmy jak najlepiej widzieli jego gesty i mimikę. Nie jest to przypadkowe.

A najbardziej dostępny jest jej wygląd, co często stosują bohaterki starotestamentowe jako broń. Te Judy te możemy chociażby przypomnieć. Ale też buduje napięcie, buduje taką retoryczną grę. To znaczy najpierw zaprasza Asferusa do siebie, żeby od razu nie zdradzać, o co toczy się gra. I dopiero kiedy on jest już ułaskawiony, szczęśliwy, że został zaproszony do komnat swojej żony, która go tak uczciła, Estera otwiera przed nim Prawdziwy sens tego spotkania ujawnia to i też już wchodzi na bardzo dobrze przygotowany grunt do tego, ażeby on chciał ją chronić, ażeby chciał anulować to, co zagraża jej, ale przede wszystkim zagraża ludziom,

Dzisiaj się to nam wydaje mocno makabryczne, ale wówczas miało to przede wszystkim budzić zachwyt wśród uczestników takiej uczty, ale i wśród patrzących. Poza tym też Lastman ukazuje na stole pośród zastawy przepiękne wyroby złotnicze, które wykorzystują twórczość jubilerów złotników jemu współczesnych, takich jak Adam van Vianen, którego dzieła znajdują się obecnie chociażby w kolekcji Rijksmuseum. I te wszystkie elementy miały podkreślić wystawność, bogactwo dworu Asferusa, a jednocześnie były mocno osadzone w tym doświadczeniu, w tych punktach odniesienia, właściwych dla współczesnych Lastmanowi, tych, którzy patrzyli na obraz.