Zła literatura zagraża życiu i zdrowiu! Rozmowa z Justyną Czechowską

Glap, dap, drip. Podcast literacki. Zapraszam. Marcin Gaczkowski. Droga słuchaczko, przystojny słuchaczu, witajcie! I to jest ten moment, kiedy mogę powiedzieć witajcie z czystym sumieniem i bez obaw, że zhejtują mnie puryści językowi. Witajcie zatem w podcaście NEF na Wyspie Czarnoksiężników. Rozmawiam tutaj z ludźmi słowa, udzielam głosu twórczyniom i twórcom, odkrywczyniom i odkrywcom nieoczywistych lądów literackich, autorkami i autorami, w tym tłumaczkami i tłumaczami, gościnią, a poniekąd gospodynią drugiego odcinka Glab Dab Drip jest Justyna Czechowska.

Jeszcze nie wiemy kiedy będzie przegłosowana, no ale czekamy na to, bo wtedy Marcin... Co by nam to dało? No wtedy to będziesz na przykład ubezpieczony tak jak artysta, nie będziesz musiał odciągać bardzo dużych składek na ZUS, bo przecież my nie jesteśmy ubezpieczeni, nie daj Boże coś nam się stanie. To większość z nas ma problem. Większość z nas nie jest ubezpieczona. A emerytura? No więc właśnie. Słuchaj, no ja mam zamiar pracować dopóki będę widziała i będą funkcjonować mi ręce i nogi. Może nogi to niekoniecznie potrzebne do tłumaczenia, ale też. Więc ja się nie wybieram na emeryturę, ale oczywiście należy o tym myśleć. Fajnie by było, nie?

A potem siadam do tłumaczenia i okazuje się, że ten mój, może niedobre słowo research, raczej te moje rozmowy z autorką pomagają mi bardzo w samym tłumaczeniu. Więc ja, jak ktoś potem pyta, czy ja się kontaktuję z autorką i pytam o szczegóły, to tak, zdarza mi się to, ale już nie mam tak wielkiej potrzeby, bo po prostu już troszkę poznałam tę osobę, tak. I bardzo to pomaga mi w znajdowaniu nie tylko słów, ale tych obrazów, które się pojawiają, wiesz, jakiegoś brzmienia, rytmu i tak dalej, i tak dalej. No wiesz, jeden z ostatnich moich przykładów, książka Osebol Marit Kapli, to jest książka, która w ogóle mnie zaskoczyło, że ktoś zechce wydać poemat na 850 stron, ale zdarzyło się tak, że owszem, Ossolineum zdecydowało się na wydanie tej księgi.

I tak, i po prostu przestałam to robić dla pieniędzy dawno temu, a właściwie cały czas to robię, dlatego że... Na tym polega jakby moje tłumaczenie, właśnie nad tym zachwytem, wejściem w ten świat, a potem zaproponowaniem komuś i pracą nad tekstem. Dlatego o to pytam, bo to, jak z tego wynika, bardzo długotrwały proces i szeregu elementów, oko z zewnątrz, oko niewtajemniczone, nie tyle niedoceni, po prostu nie dostrzeże. Zaczęłaś mówić o pewnym fascynującym zjawisku literackim, które spolszczyłaś, o poemacie na 800 stron Marit Kapla, Osebol. Cóż to jest? Bo wygląda trochę na jakieś literackie kuriozum. Osebol to jest wieś w północnej Wermlandii.

Już teraz można wygooglować, ale myślę, że zanim Marit napisała ten poemat, to trudno było nawet wygooglować tę wieś. Wermlandia to jest to północ północy. Nie, Wermlandia to jest północ południa. Aha. Ja mówię o tym, że to jest północ, dlatego że z naszej perspektywy to, wiesz, Sztokholm leży mniej więcej w połowie Szwecji, a on, jak popatrzymy na mapy, to leży tak jedna czwarta Szwecji, potem jest jeszcze trzy czwarte, ciągnął się na północ, więc Wermlandia jest, powiem tak, ja jechałam tam autem i ze Sztokholmu jechałam pół dnia do Osebolu, tak, to jest mniej więcej taka odległość i to nie jechałam autostradą. Chodzi o to, że jechałaś po to, żeby przetłumaczyć, tak? Jechałam dlatego, że pewien kolega, z którym kiedyś robiłam jakąś tam inną rzecz, organizowałam pewne spotkanie dla tłumaczy Olgi Tokarczuk w Sztokholmie.

A jeszcze dodatkowo okazało się, że autorka tej książki, która już dawno nie mieszka w Osebolu, bo mieszka w Göteborgu, Właśnie wymyśliła sobie wędrówkę przez Szwecję, z miasta, w którym się urodziła, do miasta, w którym obecnie mieszka, czyli z takiej miejscowości Malung do Göteborga. I właśnie wtedy, podczas tych 10 dni, które ja spędziłam tam w okolicy, ona właśnie przechodziła przez Osebol, więc ja przyjechałam do niej w odwiedziny. Wtedy się poznałyśmy właściwie, pierwszy raz zaczęłyśmy gadać. Ona mnie oprowadziła po Osebolu, pokazała mi, jak te różne sąsiedztwa się mają do siebie. Co jest takiego niezwykłego w Osebolu? Niezwykłego? Nic. Nic niezwykłego. To skąd poemat na 800 stron? Stąd, że akurat Osebol wychował Marit Kaplę, która zrobiła studia dziennikarskie.

Od lat mieszka w Göteborgu i pracuje jako dziennikarka, też dziennikarka filmowa. I w pewnym momencie, kiedy ona chyba przekroczyła czterdziestkę, zaczęła myśleć o tym, jak wielu z nas pewnie myśli o jakimś tam zachowaniu swojej historii. Marit Kapla zaczęła myśleć o tym, że warto by było zachować pamięć o miejscu, w którym ona się wychowała, w którym spędziła dzieciństwo i lata dorastania. Wróciła do Osebolu i to narzędzie, które miała, to był właśnie mikrofon i rozmowa. Więc zaczęła rozmawiać z obecnymi mieszkańcami Osebola. Ok, zaczyna się jak początek zbierania relacji, historii ustnej, wywiadów, ale mamy z tego poemat.

Marit Kapla zrobiła te wywiady i nie do końca wiedziała, co z nimi potem. Wiesz, ona miała wywiady zrobione przez dwa lata, bo to były takie wywiady, właściwie wywiady, to były rozmowy, które czasami trwały kilka dni, czasami trwały cały miesiąc. Ona też oczywiście docierała do takich ludzi, którzy mieszkają w domu starców po drugiej stronie rzeki, więc kiedyś mieszkali w Osebolu. No i zastanawiała się, co z tym materiałem zrobić. To jest 40, zdaje się, rozmów. Wiele osób już od tamtego czasu odeszło, więc jakby jest tutaj 40 rozmówców, ale dzisiaj w Osebolu mieszka odpowiednio mniej osób i ktoś jej podpowiedział, że może warto by było pociąć te rozmowy na mniejsze cząstki i wyciągnąć z nich najistotniejsze Wyciągnąć z nich opowieść.