Zmierzch Rzymu, świt islamu - od Justyniana do Herakliusza i Muhammada | cz. 1

Maurycjuszowi, pomimo wieloletniego doświadczenia na tronie, tej stanowczości zabrakło. Nie podjął żadnych energiczniejszych działań, aby zapobiec nieszczęściu. Z początku co prawda odesłał najstarszego syna Teodozjusza na dwór zaprzyjaźnionego króla Chosroesa, prosząc Persa o pomoc, tak samo jak on pomógł jemu kilkanaście lat wcześniej. Prędko jednak zmienił zdanie i odwołał syna z powrotem do Konstantynopola, gdzie tuż za murami miasta zgromadził całą swoją rodzinę, jakby w oczekiwaniu zagłady. Fokas tymczasem wkroczył do stolicy bez walki, korzystając z otwarcia mu bram przez część motłochu, wyjątkowo niechętną Maurycjuszowi.

Do miasta wkraczał jego nowy pan, zwany przez Teofilakta półbarbarzyńskim tyranem z Kalidonu, najrozpustniejszym centaurem w purpurze. Poruszając się rydwanem, zaprzęgniętym w białe rumaki, Fokas rozrzucał ludowi złoto i kosztowności na prawo i lewo, potęgując euforię, w jaką wpadł motłoch, zawsze kierujący się emocjami, a te bez wątpienia musiały towarzyszyć zmianie panującego. Jakby nowy purpurat miał w magiczny sposób usunąć wszystkie problemy trawiące państwo i jego obywateli. Maurycjusz tymczasem ukrył się na drugim brzegu Bosforu razem z całą rodziną, z rezygnacją oczekując na dopełnienie się swego losu.

Fokas dalej podjudzał wściekłość Motłochu przeciwko imperatorowi, głaszcząc najniższe instynkty dehumanizacji u przeciwnika, a hojnością zdobywając sobie potencjalnych pomocników w zbrodni. Wkrótce w cesarskim pałacu pojawili się jego wysłannicy. Całą rodzinę pojmano i zaciągnięto na brzeg morza. 27 listopada, z rozkazu Fokasa, uroczyście koronowanego cztery dni wcześniej, pod miecz poszło pięciu synów Maurycjusza, pozbawionych życia po kolei, na oczach ojca. On sam po każdej egzekucji powtarzał tylko jedno zdanie. Sprawiedliwy jesteś, panie, i sprawiedliwy twój wyrok.

Po straceniu cesarza i jego pięciu synów, ich głowy i odarte z szat ubrania pokazano motłochowi stolicy, zostawiając je na widoku, aż zgniją, a potem wyrzucając je do morza. Wedle Teofilakta dopiero wtedy niektórzy z widzów tego ponurego widowiska uświadomili sobie skalę zbrodni. Wielu zaczęło odczuwać autentyczny żal dla rodziny cesarskiej. Bal na Titaniku już się jednak rozpoczął, a jego końca nie było widać. Udany bunt Fokasa był precedensem. Po raz pierwszy od czasów Konstantyna Wielkiego, czyli od niemal trzech stuleci, władzę w Konstantynopolu zdobył uzurpator. Zagłada Maurycjusza i jego dzieci jednym ciosem wyniszczyła całą dynastię, panującą nieprzerwanie od 518 roku, czyli od intronizacji Justyna I.

Zborze płynące do tej pory nad Bosfor z Kartaginy i portów Egiptu przestało kursować, a wygłodniały Motłoch, ten sam, który parę lat temu posadził Fokasa na tronie, teraz zmienił zdanie, kierowany burczeniem pustego żołądka. W 610 roku, gdy sytuacja dojrzała do zbrojnej interwencji nad Hellespontem, młodszy z dwóch Herakliuszów urządził swoje pożegnanie z Afryką i wyruszył wreszcie na czele potężnej floty z Kartaginy, we wrześniu tego samego roku docierając do cieśnin, nad którymi leżał Konstantynopol. Tutaj metropolita w Kyzikos dokonał pierwszej, jeszcze prowizorycznej koronacji nowego władcy, nakładając mu na głowę Złotą Stemmę, następczynię wcześniejszych hellenistycznych i rzymskich diademów.