Apokalipsa Trzeciego Świata. Gwatemala

Naszym gościem jest Dariusz Drajewicz, fotografik, reportażysta, podróżnik, filmolog, doktor nauk prawnych, dyrektor Międzynarodowego Instytutu Sztuki Akademii Polonijnej. Dzień dobry. Dzień dobry, panie redaktorze. Witam uprzejmie państwa słuchaczy. W naukach politycznych termin Republika Bananowa opisuje niestabilny gospodarczo kraj zależny od eksportu zasobów naturalnych. Termin ten wywodzi się od kontrolowanych przez Stany Zjednoczone, często przy pomocy CIA państw w Ameryce Łacińskiej. Chodzi o monopol na uprawę przede wszystkim bananów. Ten termin ukłuł pewien amerykański pisarz. To był William Sidney Porter.

Zresztą bardzo ciekawą biografię ma autor tego dość popularnego obecnie sformułowania Republika Bananowa. Otóż on opisywał pewną fikcyjną republikę Anhuri w książce Cabbages and Kings, czyli Kapusta i Królowie z 1904 roku. I w tejże właśnie książce posłużył się tymże sformułowaniem Banana Republic, Republika Bananowa. Co jest bardzo interesujące, to William Sidney Porter posługiwał się pseudonimiem O. Henry, który to pseudonim pochodził z jego pobytu w więzieniu, jaki spędził właśnie za defraudację. Zatem po opuszczeniu więzienia zaczął pisać...

I on wprowadził ten termin, który powszechnie jest do dzisiaj używany. Kluczową rolę w tworzeniu zjawiska Republiki Bananowej odegrała na początku XX wieku korporacja United Fruit Company. Ta amerykańska, czy międzynarodowa, możemy powiedzieć, korporacja działała na rynku handlu owocami tropikalnymi, głównie bananami i ananasami. To było w latach 1899-1970. Wywodzi się z niej działająca do dziś firma Chiquita Brands International. Jak zaczęła się historia Republiki Bananowej? Rozpoczęła się chyba większość poważnych historii bardzo banalnie. Jako, że pewien kapitan szkunera, szkunera telegraf...

Lorenzo Dow Baker, on właśnie przywiózł banany do Stanów Zjednoczonych, kupił te banany na Jamajce, a następnie sprzedał je w Bostonie z zyskiem. I banan okazał się bardzo popularny wśród Amerykanów, a to zdarzenie miało miejsce w wieku XIX, dokładnie w 1870. I tenże właśnie banan był uważany za bardziej pożywny niż jabłka, które były uprawiane w Stanach Zjednoczonych. I był tańszy, prawda? I był tańszy, tak, był tańszy i był bardziej pożywny. No i stąd też taka popularność bananów, która doprowadziła następnie do wojen bananowych, do wielu, wielu tragedii z uwagi na tenże właśnie owoc.

Czyli od działalności United Fruit Company wziął się termin wojny bananowe. Miamy one przyczyny także polityczne związane z poszerzaniem amerykańskiej strefy wpływów, również utrzymania kontroli nad kanałem panamskim. Powiedzmy o nich. Tak, te wojny bananowe to jest seria kampanii wojskowych, okupacji, interwencji podejmowanych przez Stany Zjednoczone w Ameryce Środkowej i na Karaibach. Trwały one od czasu zakończenia konfliktu amerykańsko-hiszpańskiego w 1898 roku. Z taką datę końcową wojen bananowych uważa się rok 1934, w którym to wycofano wojska amerykańskie z Haiti, a prezydent Franklin Delano Roosevelt ogłosił dotrynę dobrego sąsiedztwa.

I już wspomniana firma United Fruit Company, która wpisuje się bardzo trwale w republiki bananowe, w wojny bananowe. Ta właśnie firma w latach trzydziestych była posiadaczem 3,5 miliona akrów ziemi w Ameryce Środkowej na Karaibach. Była największym właścicielem gruntu w Gwatemalii, o której chętnie teraz Państwu opowiemy. Dzisiaj zapraszamy do Gwatemali. Dziedzictwo społeczno-gospodarcze Republiki Bananowej zawiera właśnie ona. Mamy więc niesprawiedliwe rozproszenie gruntów rolnych i bogactwa naturalnego, nierównomierny rozwój gospodarczy.

Republika Federal de Centroamérica to historyczne państwo, które obejmowało terytoria dzisiejszych krajów Gwatemali, Hondurasu, Kostaryki, Nicaraguj i Salvadoru. Duże państwo. Po kilku latach ta republika się rozpadła. Tak. I mamy rok 1839, kiedy to dochodzi do proklamowania niepodległej Republiki Gwatemali. I zaczyna się niestety bardzo burzliwy czas dla Gwatemali, kiedy to władze obejmują dyktatorzy. I taki pierwszy dyktator, który wpisał się w historię Gwatemali, oczywiście negatywnie,

oglądać. Zaczęliśmy dziś od Republiki Baranowej, a zakończyliśmy Magią Dżungli i Ceną Strachu. Naszym gościem był Dariusz Drajewicz. Dziękuję bardzo. Uprzejmie dziękuję serdecznie. Pozdrawiam.