Apokalipsa Trzeciego Świata. Gwatemala

Zresztą bardzo ciekawą biografię ma autor tego dość popularnego obecnie sformułowania Republika Bananowa. Otóż on opisywał pewną fikcyjną republikę Anhuri w książce Cabbages and Kings, czyli Kapusta i Królowie z 1904 roku. I w tejże właśnie książce posłużył się tymże sformułowaniem Banana Republic, Republika Bananowa. Co jest bardzo interesujące, to William Sidney Porter posługiwał się pseudonimiem O. Henry, który to pseudonim pochodził z jego pobytu w więzieniu, jaki spędził właśnie za defraudację. Zatem po opuszczeniu więzienia zaczął pisać...

Proszę sobie wyobrazić, że w chwili, gdy Lucas, George Lucas, kręcił Gwiezdne Wojny, Nową Nadzieję, 1977, gdy ten film był już znany, wchodził do kin, zresztą bardzo ważna data, o tym jeszcze będziemy opowiadać, w tym roku 1977, to wówczas Tikal nie figurowało na liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Dopiero wpisano go w 1979 roku. I te ruiny leżą w niedzinnym departamencie El Petén na północy kraju, gdzie panuje znacznie wyższa temperatura niż w południowej, wyżynnej części Gwadymalii. Temperatura i wilgotność powietrza jest bardzo dokuczliwa.

Myślę, że pamiętają Państwo powieść George'a Arnauda, Cena strachu, zaliczaną do klasyki literatury sensacyjnej. Miejscem akcji jest właśnie Gwatemala. Bohaterowie włóczędzy gotowi są stanąć do walki z żywiołem za cenę wolności, którą może przynieść zapłata za dostarczenie nitrogliceryny do płonącego szybu naftowego. Międzynarodową furorę zrobiły dwie adaptacje filmowe tej powieści, nieśmiertelne kreacje. Stworzyli w nich Yves Montand, Charles Vanel i Roy Scheider. Pan z pewnością widział obydwa filmy. Tak! Tak, ja nie tylko widziałem znakomity film w reżyserii Henri-Georges Clousot, Cena strachu z 1953 roku.

Ten najważniejszy film. Do dzisiaj przyjmuje się, że jest to największe osiągnięcie filmu Noir we Francji. Co więcej, ten obraz, Cena strachu z 1953 roku, w reżyserii właśnie Henri-Georges Clousot, był pierwszym i jedynym filmem w historii, który otrzymał zarówno Złotą Palmę w Cannes, jak i również Złotego Niedźwiedzia w Berlinie w 1953 roku. I najsłynniejsza scena, która weszła do klasyki światowego kina, to jest z lalą ciężarówką po górskiej drodze w wykonaniu młodego wówczas Yves Montanda w tak popularnego walca Strausa nad pięknym, modrym Dunajem. Na pewno każdy, każdy to widział.

Krytyka przyjęła film niemal jednomyślnie, entuzjastycznie. Historycy sztuki filmowi uznali Kluzota za mistrza w tworzeniu napięcia i analizy psychologicznej. Ja tylko powiem, że gdy on był wyświetlany w kinach, Widzowie kurczowo trzymali się po ręczy krzeseł. Dlaczego omawiamy ten film w związku z Gwatemalą? Autor książki przebywał w Ameryce Łacińskiej i w samej swojej książce, czyli Georges Arnault w cenie strachu napisał niech nikt się w tej książce nie doszokuje geograficznej dokładności, która jest... zawsze złudzeniem Gwatemala. Na przykład nie istnieje. Wiem, bo tam mieszkałem.

A zatem pozwolił sobie na pewien żart, przyjmując Gwatemalę, w której mieszkał, zresztą pracował jako kierowca, jako miejsce akcji swojej książki. Natomiast my oglądając scenę strachu w serii Henri i George'a Clouseau widzimy bardzo egzotyczną lokalizację. Tak naprawdę ten film został nakręcony na Pustkowiach w południowej Francji, które doskonale imitują pejzaż Ameryki Łacińskiej. I tutaj jeszcze chciałbym powiedzieć o innych wersjach ceny strachu, mniej może doskonałych, bo bezwzględnie cena strachu Georges-Anne-Lecruzotte to jest mistrzostwo. Pojawiły się również inne wersje, do których także zachęcam.

Natomiast wróćmy do Soserera. Proszę sobie wyobrazić Williama Fritkina, który jest wielką ikoną kina. Kina grozy. Bo w 1973 roku pojawił się Egzorcysta. Wspaniały film. Do dzisiaj uważam ten film za jeden z największych filmów kinematografii amerykańskiej. Jest również twórcą olśniewającego francuskiego łącznika z 1971 roku. za który Frydkin otrzymał Oscara z najlepszą reżyserię. I z tym dorobkiem Frydkin tworzy cenę strachu, która ma stanowić opus magnum jego umiejętności reżyserskiej. Ma pokonać wersję George'a Nick Luzzota. Trudno oczywiście z taką się wersją mierzyć, tak na marginesie.

I Frydkin tego się podejmuje. Podejmuje się tego i ponosi porażkę. Otóż, co się wydarzyło po tym filmie? Po tym filmie Frytkin siedział w kawiarni, czy po wprowadzeniu, gdy zakończył ten film, ja już pomijam kwestie chorób, śmierci, ale gdy zakończył ten film, czy przekroczonego budżetu, siedział w kawiarni i obserwował wejścia do kin. Dwa wejścia. Jedno wejście prowadziło do seansu z filmem Gwiezdne wojny George'a Lucas'a, a drugie wejście prowadziło do kina z seansem właśnie Saucera, jego filmu. I on przeżywał naprawdę dramat,

Był załamany, gdy oglądał tłumy, które wchodzą do kina na film Lukasa i pojedynczych, pojedynczych zapewne miłośników, Cenę Strachu, Jean-Jacques Clouzot, czy książki Arnolda, którzy wchodzą na seans z jego filmem. To było dla niego bardzo bolesne. Finansowa porażka. Tak, finansowa porażka. Koszty filmu nigdy się nie zwróciły. tak, bo tam planowany budżet to było 2,5 miliona, on został przekroczony, wynosił 21 milionów. Co więcej, on usunął wielu członków ekipy filmowej, zmienił operatora, producenta, co jest chyba magia dżungli, tak samo było przy innych produkcjach. Co jest tutaj coś takiego bardzo istotne? Początek tego filmu ja uważam, że jest doskonały.