Winnica w gminie Połaniec

Teraz po różnych renowacjach to są marmurowe tablice z napisami. I przy tej ulicy Nadwiślańskiej po przejściu kilometra od rynku spotkamy głaz, na którym jest taki napis. Na polach tych między Czarną, Wisłą, Śmierdziakwą i Przyrwą był warowny obóz wojsk Tadeusza Kościuszki w 1794 roku. I w związku z tym, to będzie dla nas taki jeden ważny punkt informacyjny, bo od niego trzeba się skierować w prawo, czyli porzucimy na chwilkę ulicę Nadwiślańską i pójdziemy do Kopca Kościuszki. A więc 400 metrów w prawo i po lewej i po prawej stronie, przy parkingu, który też tutaj się znajduje, są dwa głazy z tablicami, które informują o obozach warownych.

Dochodzimy do momentu, kiedy Połaniec został przeniesiony już w dzisiejsze miejsce. No i właśnie, a co z naszą winnicą? I tu już mamy pewne luki, bo dopiero właściwie w XVIII wieku możemy coś więcej powiedzieć, bo wtedy istniał ten folwark. Zresztą jeden z kilku folwarków. Cztery takie folwarki były wtedy zgodnie z taką ilustracją z 1780 roku. To były cztery folwarki należące do Połańca. Natomiast oczywiście, że mamy jakieś informacje, ale dotyczące tych wydarzeń militarnych, które wiązały się z Winnicą. Jak wspominaliśmy, kiedy tam od tej ulicy Nadwiślańskiej ruszaliśmy w stronę Kopca Kościuszki, to po drodze mówiliśmy o tym, że są dwa takie głazy. Na jednym z nich jest tablica informująca 25-26 września 1606 roku.

Król Zygmunt III Waza i hetman Stanisław Potocki obozowali z wojskiem na polach wsi Winnica w pościgu za wojskiem Rokoszan Mikołaja Zebrzydowskiego i Janusza Radziwiłła. Jeden głaz i drugi napis na tablicy 5-7 lipca 1657 roku. Stefan Czarniecki w pościgu za wojskami Jerzego Rakoczego, księciem Siedmiogrodu, założył na wzgórzu nad Wisłą, w nawiasie Winnica, obóz warowny i wydał tu uniwersał do ludności ziemi przemyskiej. Więc mamy takie dwa ciekawe wydarzenia, a Kopiec Kościuszki to jest oczywiście... Trzecie wydarzenie militarne związane z naszą winnicą i drugie wydarzenie związane z Uniwersałem.

Kiedy to 24 marca na rynku w Krakowie Tadeusz Kościuszko złożył uroczystą przysięgę, że zostając tym naczelnikiem Najwyższej Siły Zbrojnej użyje tej siły tylko do obrony naszego kraju, do obrony granic, do odzyskania niepodległości, no bo wiemy, że wtedy byliśmy po tych dwóch Winnica w gminie Połaniec

Ta armia miała na celu zdławienie insurekcji, ale jednocześnie było wiadomo, że do wojsk, wcale nie tak licznych jeszcze wtedy Tadeusza Kościuszki, bo wcale to nie była armia masowa, że do tych wojsk chce dołączyć duży korpus generała Jana Grochowskiego. No i że będzie on dążył do tego, żeby połączyć się z wojskami Kościuszki. Dlatego też Kościuszko, kiedy po bitwie pod Racławicami postanowił szkolić wojsko, a jednocześnie czekać na ten moment, gdy przybędzie korpus Krochowskiego, wybrał to doskonałe miejsce do takiego przeczekania, do założenia obozu warownego, czyli naszą Winnicę, podobnie jak jego poprzednicy.

Czyli te wydarzenia militarne nakładały się na to wszystko, jak insurekcja wyglądała, co się działo, jeśli mówimy o przebiegu tej insurekcji, ale bardzo ważny motyw już nie tylko o charakterze militarnym wiąże się z tym uniwersałem Tadeusza Kościuszki. Uniwersałem, który zwany jest Połanieckim, na dobrą sprawę Winnickim powinien być nazywany, no ale to już było przedmieście wtedy Połańca, a właściwa nazwa to jest uniwersał urządzający powinności gruntowe Włościan i zapewniający dla nich skuteczną opiekę rządową, bezpieczeństwo własności i sprawiedliwość w komisjach porządkowych. Więc to był akt prawny wydany na mocy Konstytucji 3 maja, który tutaj właśnie przygotował Tadeusz Kościuszko.

Zresztą to nie był jedyny dokument, nad którym pracował na terenie naszej Winnicy w tym warownym obozie. Ponieważ były to także takie dokumenty do Komisji Porządkowej Krakowskiej, były to dokumenty do mieszkańców Warszawy, była to taka odezwa do duchowieństwa i do różnych wyznań, żeby popierali właśnie te działania zbrojne. Połaniec. Odnoszono się do chłopów pańszczyźnianych. Od razu powiedzmy, że to nie było tak daleko idące, żeby znieść całkowicie pańszczyznę, ale jednak Kościuszko i wszyscy, którzy popierali naczelnika, wychodzili z założenia, że potrzebne są te ulgi, jeśli chodzi o sytuację warstwy chłopskiej.

I dlatego też w tym uniwersale Kościuszko pisał o tym, żeby ograniczyć poddaństwo chłopów, żeby nadać im wolność osobistą, żeby przyznać prawo opuszczenia ziemi, wprawdzie też po spełnieniu pewnych warunków, na przykład po tym, żeby uregulować długi, ale jednak wcześniej nie wolno było opuszczać ziemi. Żeby zapewnić też nieusuwalność z ziemi, to były tak zwane rugi, a więc stosowane przez wielu panów. żeby zmniejszyć pańszczyznę, a potem, jeśli powstanie zakończy się powodzeniem, obiecywano w ogóle likwidację tej pańszczyzny i uwłaszczenie chłopów w oparciu o majątki, które skonfiskowano zdrajcom i z gruntów narodowych.

Więc rzeczywiście wiele innych kwestii, które dotyczyły tej warstwy chłopskiej, to były takie przełomowe ustalenia. Między innymi na przykład powołanie urzędu tak zwanego dozorcy, który miał reprezentować interesy chłopskie. W państwie naszym całym, więc naprawdę jest to bezprecedensowe wydarzenie i kiedy myślimy właśnie często o tym Uniwersale Połanieckim, jakby przechodzimy nad nim do porządku dziennego, no tak chodziło o ulżenie chłopom, ale musimy myśleć tak no nie ahistorycznie, tylko musimy się przenieść rzeczywiście do tamtego czasu. że to były naprawdę rewolucyjne plany. Zresztą to były takie też bardzo górnolotne sformułowania, które tutaj napisał Tadeusz Kościuszko, który zakończył ten uniwersał takim sformułowaniem Dan w obozie pod Połańcem dnia 7 maja 1794 roku Tadeusz Kościuszko.

Wcześniej przed tym zakończeniem było 14 punktów, gdzie wyszczególniano te wszystkie ważne plany. Natomiast na samym początku był rodzaj takiego wprowadzenia bardzo patetycznego i takiego chwytającego za serce. Kościuszko pisał tak, a wszystko to formułował właśnie w naszej Winnicy. Nigdy by Polakom broń ich nieprzyjaciół straszną nie była, gdyby sami go między sobą zgodni znali swą siłę, całej tej siły użyć umieli. Nigdy by, mówię, orężem Polaków pokonać nie można, Gdyby chytry nieprzyjaciel przewrotnością, zdradą i podstępami nie niszczył chęci i sposobu odporu. Cały ciąg tyranii moskiewskiej w Polsce jest dowodem do jakiego stopnia ta przemoc miotała losem naszym i używając koleją przekupstwa, zwodniczych przyrzeczeń, podchlebiania, przesądom, głaskania namiętności, burzenia jednych przeciwko drugim,