2022 rok - podsumowanie

De domo dębno, czyli herbu dębno. No i napisał Długosz, że znajdują się w Wygiełzowie łany kmiece, że jest tutaj karczma, że są zagrodnicy, czyli że no już wioska w tym XV wieku była dobrze zorganizowana. Wśród postaci, których sylwetki przybliżyliśmy w ubiegłym roku był między innymi urodzony w Szydłowcu Krzysztof Szydłowiecki, jedna z najważniejszych postaci epoki XVI wieku. Wiele zawdzięcza mu na przykład opatów. Na pewno takim istotnym momentem, który wiązał się z tą wielką rolą Krzysztofa Szydłowieckiego, był wspomniany najazd przez nas w 1502 roku tatarskim, w wyniku to którego, po zniszczeniach Opatowa, ówcześni właściciele, byli nimi przez kilka wieków, czyli biskupi lubuscy, podjęli decyzję, że chyba nie będą w stanie

Odnawiać tego Opatowa, przyczyniać się do jego rozwoju, a zresztą też idea tej działalności, czyli chrystianizacji wschodu już raczej była odległa i postanowili oni wtedy wystawić Opatów na sprzedaż. Zainteresował się Opatowem Krzysztof Szydłowiecki i w 1514 roku kupił Opatów od biskupów za 10 tysięcy florenów, całe dobra, bo nie tylko sam Opatów, tylko Jeszcze 16 okolicznych wiosek, czyli na dobrą sprawę to wszystko, co stanowiło pierwotne uposażenie biskupów lubuskich, przejął więc całkowitą władzę nad miastem i wtedy przyczynił się rzeczywiście do tego, że Opatów zyskał na znaczeniu i stał się, tak możemy śmiało też powiedzieć, międzynarodowym ośrodkiem przede wszystkim handlu, ale też takim ośrodkiem wielokulturowym.

Kiedy wspominamy o tym, że Opatów przez dzieje, Łączył działalność różnych nacji, czyli Greków, Ormian, Żydów, Niemców, Szkotów i jeszcze wielu innych. No to ten motyw, taki impuls podstawowy został nadany za czasów Krzysztofa Szydłowieckiego. Rzecz jasna, że Opatów odgrywał już pewną rolę istotną, dlatego że wzdłuż doliny rzeki Opatówki, tej niewielkiej dzisiaj rzeczki, ciągnął się ważny szlak handlowy, głównie taki tranzytowy na osi wschód-zachód. Ale to za czasów Szydłowieckiego ten szlak nabrał całkiem innego znaczenia i w związku z tym mamy też wiele pamiątek, które wskazują nam na znaczenie miasta w tamtym okresie.

Przede wszystkim Szydłowiecki ufortyfikował miasto, no właśnie mając z pamięci ten najazd tatarski, doprowadził do stworzenia murów, no i wybudowania czterech bram prowadzących do najważniejszych wtedy miejscowości, czyli lubelską, sandomierską, krakowską i warszawską. To jest o tyle istotne, że dzisiaj jak jesteśmy przy jednej z tych bram, która się zachowała, niestety trzy pierwsze nie istnieją, natomiast zachowała się ta brama warszawska. Gdy widzimy tam datę 1523, no to zastanawiamy się nad tym, no czemu brama warszawska Skoro Warszawa właściwie na dobrą sprawę nabrała znaczenia wraz z przeniesieniem do niej stolicy, co miało miejsce w 1596 roku dopiero, czyli kilkadziesiąt lat wcześniej uznano, że tu będzie brama

Można by powiedzieć tak, że w kontekście Opatowa niezwykle intrygujące jest to, czemu Krzysztof Szydłowiecki nie stworzył tutaj swojej siedziby. Dlatego, że za chwilę bardzo mocno zainteresował się Ćmielowem, no i tam była główna siedziba, wspaniały, renesansowy Zamek, a tymczasem przecież no skoro kupił ten Opatów, no to może tutaj powinien coś wybudować albo skorzystać z tego co już istniało. No ale musimy pamiętać, że skomplikowane były losy Opatowa, który najpierw rozwijał się na lewym brzegu Opatówki, czyli tam gdzie jest dzisiaj Klasztor Bernardyński i gdzie jest miejsce zwane Żmigrodem, to był właśnie początek Opatowa. No i tam szukamy tych najstarszych miejsc związanych właśnie z takim grodziskowym charakterem tego miejsca i być może jakąś zamkową siedzibą w okolicy dzisiejszego szpitala.

To byłby więc taki motyw. A tutaj widać wyraźnie, że później nastąpiło przerzucenie już za czasów lokacji, czyli nadania praw miejskich, przerzucenie Opatowa na drugi, prawy brzeg, tam gdzie jest dzisiaj rynek, w tę okolicę i w związku z tym pewna zmiana tutaj nastąpiła i tą okolicą prawobrzeżną się głównie interesował Szydłowiecki. Być może, że właśnie z różnych powodów były jakieś kłopoty związane z tym, żeby spiąć obydwa brzegi i wykorzystać położenie, no właśnie nad rzeką, przecież wielkie wszystkie miasta rozwijały się nad rzekami. Te rzeki stanowiły istotny punkt w rozwoju miejscowości. Tu trudno mówić o wielkiej rzece, Natomiast ewidentnie jakieś musiały być powody, że siedziby tutaj nie wybudował, a przecież potężne nakłady inwestycyjne musiał ponieść i jeśli tak ufortyfikował Opatów i na tym mu zależało.

Ciekawy więc taki motyw, niejedna zagadka, która się wiąże z Szydłowieckim w kontekście właśnie Opatowa. Nazywana w przeszłości Minerią Zajączkowską, Rudniki, Rudą Zajączkowską, Rudą Narodową lub Rządową. Stanowiła razem z okolicznymi wioskami dobra rządowe, wcześniej królewskie. Osada powstała prawdopodobnie w XIV wieku na gruntach wsi Zajączków. Chodzi o wierną rzekę. Kilkanaście lat temu pojawiła się tablica informacyjna z nazwą miejscowości Wierna Rzeka. I tak rzeczywiście postanowiono zrobić, chociaż z żalem chyba trzeba powiedzieć, że czasami te granice administracyjne są takie, że dzielą nam jakieś jednorodne organizmy, gdy mówimy np. o kwestiach osadniczych. I teraz sytuacja wygląda w ten sposób, że Wierna Rzeka, czyli miejscowość, już to jest wieś, sołectwo, która kiedyś się nazywała Ruda Zajączkowska, ale to była część tej Rudy Zajączkowskiej, czyli kolonia Ruda Zajączkowska.