ANDRZEJ LEPPER - HISTORIA UPADKU

Andrzej Lepper był jedną z najbardziej barwnych i kontrowersyjnych postaci polskiej polityki po 1989 roku. Zaczynał jako rolnik i związkowiec, by stać się trybunem ludowym, który wstrząsnął sceną polityczną swoimi bezkompromisowymi wystąpieniami. Założył ruch Samoobrona i przez lata przewodził mu żelazną ręką, zdobywając poparcie wielu rozczarowanych przemianami ustrojowymi Polaków ze wsi i małych miasteczek. Jego hasła w stylu Balcerowicz musi odejść stawały się głosem gniewu społecznego, a on sam wprowadził do debaty publicznej język ostry i dosadny, niespotykany wcześniej w parlamencie.

Wkrótce Lepper stanął na czele Komitetu Obrony Rolników, który koordynował demonstracje pod budynkiem Sejmu w Warszawie. Była to zapowiedź jego stylu działania. Głośnego, bezpośredniego i pełnego rozmachu. Już wtedy nawoływał rolników do obywatelskiego nieposłuszeństwa, choćby w formie odmowy spłaty kredytów, jeśli ich sytuacja ekonomiczna jest rozpaczliwa. Na fali tych wydarzeń Lepper wraz z grupą współpracowników powołał do życia własny ruch. W styczniu 1992 roku został przewodniczącym nowo utworzonego związku zawodowego rolnictwa Samoobrona, Który wyrósł z komitetów protestacyjnych.

Kilka miesięcy później w czerwcu 1992 roku zarejestrował także partię polityczną o nazwie Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej. Początkowo nazwa brzmiała Przymierze Samoobrona. Od początku aż do swojej śmierci był nieprzerwanym liderem tego ugrupowania, utożsamiając się ze swoją osobą. Samoobrona początkowo działała na marginesie wielkiej polityki. W wyborach 1991, 93 i 97 Komitet Lepera nie zdołał zdobyć mandatów parlamentarnych. Jednak dzięki kolejnym akcjom protestacyjnym nazwa jego związku stawała się coraz bardziej rozpoznawalna.

W drugiej połowie lat 90. Andrzej Lepper zasłynął jako organizator blokad drogowych i spektakularnych protestów rolniczych, które często paraliżowały kraj. Jego zwolennicy, ubrani w charakterystyczne biało-czerwone krawaty z logo samoobrony, potrafili ustawiać traktory w poprzek ważnych tras czy okupować urzędy. Takie akcje zapewniły Lepperowi poparcie wielu zdesperowanych rolników, ale przyniosły mu też liczne kłopoty z prawem. Był wielokrotnie zatrzymywany i sądzony, między innymi za utrudnianie ruchu i organizowanie nielegalnych zgromadzeń. Jego konflikt z establishmentem był otwarty. Lepper nie wahał się publicznie oskarżać najwyższych urzędników o korupcję i malwersację, często nie przedstawiając na to dowodów.

Tak zwane listy Leppera z nazwiskami rzekomo skorumpowanych polityków wywołały skandale obyczajowe pod koniec lat 90. i w początkach 2000. Choć wiele z tych zarzutów nie potwierdziło się, Lepper dzięki nim budował swój wizerunek trybuna walczącego z układem. Przełom w karierze Leppera nastąpił w wyborach parlamentarnych w 2001 roku. Jego samoobrona zdobyła wówczas ponad 10% głosów i wprowadziła do Sejmu 53 posłów, stając się trzecią co do wielkości siłą polityczną w kraju. Dla polskiego establishmentu był to szok. Jeszcze kilka lat temu wcześniej Lepper traktowany był jako polityczny folklor, a teraz zasiadł na ławach sejmowych, pokaźny klub jego partii.

Wielokrotnie karano go za te wystąpienia odebraniem głosu czy wykluczeniem z obrad, ale jemu to tylko dodawało popularności wśród wyborców spragnionych antysystemowego głosu. Lata 2001-2005 to okres, gdy samoobrona ugruntowała swoją pozycję. Lepper brał udział w kolejnych wyborach prezydenckich. Startował łącznie cztery razy. W 1995, 2000, 2005 oraz 2010. Z każdym kolejnym podejściem rósł jego wynik. Kulminacja nastąpiła w wyborach prezydenckich w 2005 roku, gdy zdobył aż 15% poparcia i zajął trzecie miejsce, ustępując tylko Lechowi Kaczyńskiemu i Donaldowi Tuskowi.

To był dowód, że Lepper stał się politykiem ogólnokrajowym, a jego przekaz trafiał do szerokiej rzeszy wyborców. Co ciekawe przed drugą turą wyborów prezydenckich w 2005 Leper udzielił poparcia Lechowi Kaczyńskiemu z PiS, co zapowiadało pewne zbliżenie jego formacji z rodzącym się obozem IV RP. Po wyborach w 2005 roku samoobrona ponownie znalazła się w Sejmie. Ponad 11% głosów i 56 mandatów. Lepper znów został wybrany na wicemarszałka Sejmu V kadencji. Tym razem oficjalnie dzięki głosom Prawa i Sprawiedliwości, które widziało w nim potencjalnego koalicjanta.

Rzeczywiście, w 2006 roku nastąpił polityczny krok, który jeszcze kilka lat wcześniej trudno było sobie wyobrazić. Wejście Lepera do rządu. Po kilku miesiącach sprawowania władzy mniejszościowej PiS Jarosława Kaczyńskiego zdecydował się zawrzeć koalicję z samoobroną oraz Narodową Katolicką Ligą Polskich Rodzin. 5 maja 2006 Andrzej Lepper został powołany na stanowisko wicepremiera oraz ministra rolnictwa i rozwoju wsi w rządzie premiera Kazimierza Marcinkiewicza. Gdy w lipcu 2006 Marcinkiewicza na fotelu premiera zastąpił Jarosław Kaczyński, Lepper utrzymał swoje stanowiska także w nowym gabinecie.

Obecność Lepera w rządzie była bezprecedensowa. Oto dawny radykał i uliczny antysystemowiec stał się częścią władzy wykonawczej państwa. Jako minister rolnictwa zabiegał o interesy wsi, m.in. zwiększenie dopłat dla rolników, ochronę polskiego rynku rolnego przed zagraniczną konkurencją i umorzenie części długów gospodarstw rolnych. Jednak koalicja PiS Samoobrona LPR okazała się bardzo burzliwa. Już po paru miesiącach nastąpiły tarcia, a Lepper nie zawsze potrafił podporządkować się dyscyplinie rządu Jarosława Kaczyńskiego. Kulminacją pierwszego kryzysu był wrzesień 2006 roku.

21 września premier Kaczyński odwołał Leppera ze stanowisk rządowych, zarzucając mu niewyjaśnione kontakty sprzeczne z linią rządu. Formalnym powodem dymisji miały być podejrzenia korupcyjne w resorcie rolnictwa i utrata zaufania do Leppera. Jednak po kilku tygodniach dramatycznych negocjacji i groźby rozpadu koalicji doszło do politycznej zgody 16 października 2006 roku, Lepper ponownie został wicepremierem i ministrem rolnictwa. Taka huśtawka na szczytach władzy była wydarzeniem bez precedensu, świadczącym o tym jak trudno było utrzymać wspólne rządy z liderem samoobrony. Powrót Leppera do rządu nie zażegnał jednak konfliktów.

W sprawę miał być rzekomo zamieszany ktoś z kręgu Lepera. Sam wicepremier twierdził później, że został ostrzeżony przed prowokacją i nie wziął udziału w spotkaniu z agentami, ale mimo to 9 lipca 2007 roku został natychmiast zdymisjonowany przez Jarosława Kaczyńskiego. Tym samym koalicja rozpadła się, a kilka miesięcy później odbyły się przyspieszone wybory parlamentarne. Wybory z października 2007 roku okazały się dla Andrzeja Lepera polityczną katastrofą. Jego samoobrona uwikłana w skandale i pozbawiona dawnego blasku protestu zdobyła zaledwie 1,5% głosów. Daleko poniżej progu wyborczego.

Po sześciu latach obecności w Sejmie ugrupowanie Lepera wypadło ze sceny parlamentarnej. Dla niego samego oznaczało to nie tylko utratę wpływów i stanowisk, ale też poważne kłopoty finansowe. Partia pozbawiona subwencji budżetowej stała się faktycznie bankrutem. Sam Lepper znalazł się w trudnym położeniu jako lider, odpowiadał za długi partii, miał na karku ciągnące się procesy sądowe, a jednocześnie z dnia na dzień stracił immunitet poselski i ochronę polityczną. Próbując ratować swoją pozycję, Lepper podejmował różne inicjatywy, jednak bez powodzenia. Jeszcze przed wyborami, 2007 rok, spróbował połączyć siły z Ligą Polskich Rodzin, tworząc egzotyczną koalicję o nazwie LIS, czyli Skrót od LPR i Samoobrona, będący jednocześnie żartobliwym nawiązaniem do lisiej przebiegłości.

Sojusz ten wystawił wspólne listy wyborcze i nawet zaproponował na premiera byłego ministra Janusza Kaczmarka. Człowieka, który według doniesień miał wcześniej ostrzec Leppera przed prowokacją CBA w aferze gruntowej. Ten ryzykowny ruch nie przyniósł jednak rezultatów. Lis poniósł klęskę, nie zdobywając mandatów. Był to ostateczny sygnał, że czas Leppera w wielkiej polityce dobiegł końca. Po utracie miejsc w parlamencie nastąpił powolny rozpad samoobrony. Z partii odeszli jej najbardziej znani działacze, często skłóceni z Leperem. Renata Beger, na pewno wszyscy pamiętają, koń i owies.

Danuta Chojarska, Krzysztof Filipek, Maria Zbyrowska. Cała ta niegdyś lojalna, lecz awanturnicza wierchuszka odwróciła się od swojego lidera. Sam Lepper pozostał z niewielką grupą najwierniejszych współpracowników. Był coraz bardziej osamotniony na scenie publicznej. Jak pisały media został politycznym rozbitkiem w niewielkiej Łodzi, którą była jeszcze siedziba samoobrony w Warszawie. Mimo to wciąż próbował odbudować znaczenie swojej partii, swojego nazwiska. W 2010 roku ponownie wystartował w wyborach prezydenckich, jednak uzyskał wynik zaledwie 1,28% głosów.

Niemal identyczny jak 15 lat wcześniej, co symbolicznie zamknęło klamrą jego karierę. Startował też w wyborach uzupełniających do Senatu na Podkarpaciu, gdzie również poniósł porażkę. Równolegle nasilające się problemy prawne przyspieszyły upadek Leppera. Najpoważniejsza była wspomniana sprawa tzw. seks-afery w samoobronie. Afera wybuchła pod koniec 2006 roku, gdy Aneta Krawczyk, była działaczka samoobrony i radna sejmiku łódzkiego, Publicznie oskarżyła Lepera i posła Stanisława Łyżwińskiego o to, że domagali się od niej usług seksualnych w zamian za stanowiska biura poselskich.

Przekonywał, że nadal ma tam bardzo dobre kontakty i chce je spożytkować biznesowo. Planował też rozwijać fundację Polsko-Białoruskie Pojednanie, którą założył w kwietniu 2011 roku. Wszystko to wskazuje, że choć politycznie znalazł się na bocznym torze, wciąż szukał dla siebie nowej roli, być może licząc, że sukces finansowy lub międzynarodowe powiązania pozwolą mu jeszcze kiedyś wrócić do gry na scenie politycznej. Dnia 5 sierpnia 2011 roku w piątkowe popołudnie Polskę obiegła wstrząsająca wiadomość – Andrzej Lepper nie żyje. Jego ciało odnaleziono w warszawskiej siedzibie samoobrony przy Alejach Jerozolimskich.

Morderca! Morderca! Padło pod adresem jednego z działaczy samoobrony. Żona i syn Leppera nie życzyli sobie obecności wielu dawnych współpracowników na uroczystościach pogrzebowych, obwiniając ich o doprowadzenie Andrzeja do ostateczności. Choćby przez to, że opuścili go w najtrudniejszym momencie. Rodzina podejrzewała też, że w tle mogły być rozliczenia finansowe w partii, że poszło o jakieś pieniądze, które poróżniły lidera z najbliższym otoczeniem. Z kolei dawni działacze samoobrony chętnie powtarzali tezę, że śmierć szefa miała podłoże polityczne choć nie umieli wskazać konkretów wierzyli że ktoś wpływowy musiał w tym maczać palce co pozwalało im samym przydać sobie znaczenia jako domniemanym świadkom wielkich tajemnic

Rzeczywiście Lepper wykazywał sporą paranoję na punkcie bezpieczeństwa w ostatnim okresie. Zbigniew Stonoga, działacz samoobrony, wspominał, że Lepper w swoim gabinecie często wyjmował baterie z telefonów komórkowych i używał specjalnych zagłuszaczy sygnału, by uniemożliwić podsłuchiwanie rozmów. Miał też prowadzić tajemniczy notatnik, notes, który za wartość ponoć mogła wielu zaszkodzić. I wedle słów Piotra Tymochiewicza ten notes zaginął, a Lepper był nim szantażowany. Wszystko to brzmi jak scenariusz thrillera politycznego, ale takie opowieści pojawiały się w relacjach znajomych po jego śmierci. Narastało przekonanie, że być może Lepper posiadał jakąś niebezpieczną wiedzę, dokumenty lub taśmy, które czyniły go celem.

Szczególnie głośno o takim wątku zaczęto mówić kilka lat później, gdy dziennikarz śledczy Wojciech Sumliński opublikował książkę Niebezpieczne związki Andrzeja Lepera. Sumliński twierdzi wprost, że Leper został zamordowany, a motywem miała być posiadana przez niego wiedza o wielkiej aferze korupcyjnej. Według Sumlińskiego lider samoobrony był w posiadaniu dowodów, w tym nagrań audio dotyczącego tzw. gazowego przekrętu stulecia. Chodzi o kulisy polsko-rosyjskich negocjacji gazowych z lat 2009-2010, którym przewodniczył wicepremier Waldemar Pawlak. Sumliński utrzymuje, że Lepper wiedział o nieprawidłowościach i układach przy tym kontrakcie na rosyjski gaz, w które zamieszani mieli być właśnie Pawlak oraz były premier Leszek Miller.

Dziedzictwo Leppera jest więc niejednoznaczne. W pewnym sensie przetarł szlaki kolejnym pokoleniom politycznych buntowników. Dziś w polskiej polityce pełno haseł i postulatów, które on głosił jako pierwszy. Można go uznać za prekursora stylu bycia blisko zwykłego człowieka, który później podchwycili inni. Jego samoobrona nie przetrwała, ale część jej elektoratu zasiliła inne ugrupowania o profilu protestu. Niektórzy komentatorzy wskazują, że wyborcy Leppera z czasem przeszli np. do PiSu lub później do Konfederacji. Sama tajemnica śmierci Leppera stała się elementem jego legendy. Niezależnie od tego jaka jest prawda, pamięć o okolicznościach jego odejścia sprawia, że w zbiorowej wyobraźni urasta on do miana bohatera tragicznego.