ANDRZEJ LEPPER - HISTORIA UPADKU

Andrzej Lepper był jedną z najbardziej barwnych i kontrowersyjnych postaci polskiej polityki po 1989 roku. Zaczynał jako rolnik i związkowiec, by stać się trybunem ludowym, który wstrząsnął sceną polityczną swoimi bezkompromisowymi wystąpieniami. Założył ruch Samoobrona i przez lata przewodził mu żelazną ręką, zdobywając poparcie wielu rozczarowanych przemianami ustrojowymi Polaków ze wsi i małych miasteczek. Jego hasła w stylu Balcerowicz musi odejść stawały się głosem gniewu społecznego, a on sam wprowadził do debaty publicznej język ostry i dosadny, niespotykany wcześniej w parlamencie.

Szczyt kariery Lepera przypadł na połowę lat 2000, gdy objął stanowisko wicepremiera w rządzie RP. Niewielu przypuszczało wówczas, że kilka lat później ten ambitny polityk znajdzie się na marginesie życia publicznego. Kanał Kryminalne Szepty witam bardzo serdecznie i zapraszam do kolejnego podcastu o tytule Upadek Andrzeja Lepera. Pamiętaj, aby zostawić lajka, komentarz, jeśli podoba Ci się podcast, a jeżeli masz ochotę wesprzeć mój kanał, to na dole, w opisie jest link do mojego Patronite. Upadek Andrzeja Leppera był równie spektakularny jak jego marsz na szczyty.

Seria skandali, od oskarżeń o korupcję i nadużycia po głośną aferę podkopała jego wiarygodność. W 2007 roku jego ugrupowanie wypadło z parlamentu i straciło finansowanie, a on sam stanął w obliczu problemów finansowych i prawnych, które przyprawiły go o głęboką depresję. Ostatecznie 5 sierpnia 2011 roku Andrzej Lepper został znaleziony martwy we własnym biurze w Warszawie. Oficjalnie popełnił samobójstwo przez powieszenie. Ta nagła i tragiczna śmierć wstrząsnęła opinią publiczną i do dziś budzi liczne pytania. Wokół okoliczności zgonu Leppera narosły rozmaite teorie spiskowe i domysły.

Od rzekomego zatuszowanego zabójstwa po sugestie, że ktoś skłonił go do targnięcia się na życie. Andrzej Zbigniew Lepper urodził się 13 czerwca 1954 roku we wsi Stowięcino na Pomorzu, ówczesne województwo słupskie. Pochodził z rodziny rolniczej i od młodości związany był z polską wsią. Ukończył szkołę rolniczą. W 1974 roku został absolwentem Państwowego Technikum Rolniczego w Sypniewie, choć nie podszedł do egzaminu maturalnego. Brak świadectwa dojrzałości nie przeszkodził mu jednak w rozwijaniu kariery zawodowej w rolnictwie. Po odbyciu zasadniczej szkoły wojskowej w latach 1974-1976 młody Lepper pracował w stacji hodowli roślin w Gorzynie oraz w Państwowym Gospodarstwie Rolnym w Wrzechścinie.

Już w wieku 23 lat został kierownikiem gospodarstwa w Kusicach, należącego do Państwowego Ośrodka Hodowlanego. Był wówczas najmłodszym kierownikiem PGR-u w Polsce. To doświadczenie uczyniło go człowiekiem obeznanym z realiami polskiej wsi i zarządzania gospodarstwem rolnym. W 1980 roku Andrzej Lepper wraz z żoną i rodziną osiadł we wsi Zielnowo, województwo zachodniopomorskie, gdzie prowadził własne gospodarstwo rolne. W latach 90. eksperymentował tam nawet z nietypowymi jak na polskie warunki uprawami i hodowlą. Sprowadzał m.in. strusie i bizony, próbując uczynić ze swojego gospodarstwa nowatorskie przedsięwzięcie.

Był to przejaw jego przedsiębiorczości i poszukiwania alternatywnych sposobów na sukces w trudnych czasach przemian gospodarczych. Jeszcze w okresie PRL Lepper zetknął się z działalnością społeczną i polityczną w ramach oficjalnych struktur. Należał do organizacji młodzieżowych, Związku Młodzieży Wiejskiej oraz Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej. A pod koniec lat 70. nawet do rządzącej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, czyli w skrócie bardziej znanej jako PZPR. Nie odegrał tam jednak większej roli. Były to raczej typowe przystanki kariery młodego, ambitnego człowieka na wsi w tamtych latach.

Prawdziwą drogę polityczną Lepera ukształtowały dopiero wydarzenia, które nastąpiły już po upadku komunizmu, gdy Polska weszła na ścieżkę gospodarki rynkowej. Ze wszystkimi tego konsekwencjami dla mieszkańców wsi. Przemiany lat 90. dla wielu polskich rolników oznaczały załamanie dotychczasowego porządku, likwidację państwowych gospodarstw, zadłużenie i niepewność jutra. Andrzej Lepper szybko wyrósł na lidera buntu przeciwko tym negatywnym skutkom transformacji. We wrześniu 1991 roku Współorganizował masowe protesty rolników w okolicach Darłowa. Domagali się oni pomocy dla poszkodowanych przez powódź oraz odroczenia spłat kredytów zaciągniętych na zakup maszyn.

Wkrótce Lepper stanął na czele Komitetu Obrony Rolników, który koordynował demonstracje pod budynkiem Sejmu w Warszawie. Była to zapowiedź jego stylu działania. Głośnego, bezpośredniego i pełnego rozmachu. Już wtedy nawoływał rolników do obywatelskiego nieposłuszeństwa, choćby w formie odmowy spłaty kredytów, jeśli ich sytuacja ekonomiczna jest rozpaczliwa. Na fali tych wydarzeń Lepper wraz z grupą współpracowników powołał do życia własny ruch. W styczniu 1992 roku został przewodniczącym nowo utworzonego związku zawodowego rolnictwa Samoobrona, Który wyrósł z komitetów protestacyjnych.

W drugiej połowie lat 90. Andrzej Lepper zasłynął jako organizator blokad drogowych i spektakularnych protestów rolniczych, które często paraliżowały kraj. Jego zwolennicy, ubrani w charakterystyczne biało-czerwone krawaty z logo samoobrony, potrafili ustawiać traktory w poprzek ważnych tras czy okupować urzędy. Takie akcje zapewniły Lepperowi poparcie wielu zdesperowanych rolników, ale przyniosły mu też liczne kłopoty z prawem. Był wielokrotnie zatrzymywany i sądzony, między innymi za utrudnianie ruchu i organizowanie nielegalnych zgromadzeń. Jego konflikt z establishmentem był otwarty. Lepper nie wahał się publicznie oskarżać najwyższych urzędników o korupcję i malwersację, często nie przedstawiając na to dowodów.

Tak zwane listy Leppera z nazwiskami rzekomo skorumpowanych polityków wywołały skandale obyczajowe pod koniec lat 90. i w początkach 2000. Choć wiele z tych zarzutów nie potwierdziło się, Lepper dzięki nim budował swój wizerunek trybuna walczącego z układem. Przełom w karierze Leppera nastąpił w wyborach parlamentarnych w 2001 roku. Jego samoobrona zdobyła wówczas ponad 10% głosów i wprowadziła do Sejmu 53 posłów, stając się trzecią co do wielkości siłą polityczną w kraju. Dla polskiego establishmentu był to szok. Jeszcze kilka lat temu wcześniej Lepper traktowany był jako polityczny folklor, a teraz zasiadł na ławach sejmowych, pokaźny klub jego partii.

Sam Lepper uzyskał mandat posła z okręgu szczecińskiego. Co więcej, dzięki cichej sympatii części prawicy udało mu się objąć prestiżową funkcję wicemarszałka sejmu IV kadencji. W momencie obejmowania tej funkcji powiedział słynne zdanie, że na wiejskiej Wersal się skończył. Dając do zrozumienia, że do parlamentu weszli teraz ludzie, którzy nie zamierzają przestrzegać przesadnych dworskich manier ani starej, elitarskiej kultury politycznej. Jego obecność szybko to potwierdziła. Lepper z mównicy sejmowej wypowiadał się ostrym językiem, wprowadzał na salony problemy zwykłych ludzi i nie stronił od obrażliwych komentarzy pod adresem oponentów.

Wielokrotnie karano go za te wystąpienia odebraniem głosu czy wykluczeniem z obrad, ale jemu to tylko dodawało popularności wśród wyborców spragnionych antysystemowego głosu. Lata 2001-2005 to okres, gdy samoobrona ugruntowała swoją pozycję. Lepper brał udział w kolejnych wyborach prezydenckich. Startował łącznie cztery razy. W 1995, 2000, 2005 oraz 2010. Z każdym kolejnym podejściem rósł jego wynik. Kulminacja nastąpiła w wyborach prezydenckich w 2005 roku, gdy zdobył aż 15% poparcia i zajął trzecie miejsce, ustępując tylko Lechowi Kaczyńskiemu i Donaldowi Tuskowi.

To był dowód, że Lepper stał się politykiem ogólnokrajowym, a jego przekaz trafiał do szerokiej rzeszy wyborców. Co ciekawe przed drugą turą wyborów prezydenckich w 2005 Leper udzielił poparcia Lechowi Kaczyńskiemu z PiS, co zapowiadało pewne zbliżenie jego formacji z rodzącym się obozem IV RP. Po wyborach w 2005 roku samoobrona ponownie znalazła się w Sejmie. Ponad 11% głosów i 56 mandatów. Lepper znów został wybrany na wicemarszałka Sejmu V kadencji. Tym razem oficjalnie dzięki głosom Prawa i Sprawiedliwości, które widziało w nim potencjalnego koalicjanta.

Rzeczywiście, w 2006 roku nastąpił polityczny krok, który jeszcze kilka lat wcześniej trudno było sobie wyobrazić. Wejście Lepera do rządu. Po kilku miesiącach sprawowania władzy mniejszościowej PiS Jarosława Kaczyńskiego zdecydował się zawrzeć koalicję z samoobroną oraz Narodową Katolicką Ligą Polskich Rodzin. 5 maja 2006 Andrzej Lepper został powołany na stanowisko wicepremiera oraz ministra rolnictwa i rozwoju wsi w rządzie premiera Kazimierza Marcinkiewicza. Gdy w lipcu 2006 Marcinkiewicza na fotelu premiera zastąpił Jarosław Kaczyński, Lepper utrzymał swoje stanowiska także w nowym gabinecie.

Obecność Lepera w rządzie była bezprecedensowa. Oto dawny radykał i uliczny antysystemowiec stał się częścią władzy wykonawczej państwa. Jako minister rolnictwa zabiegał o interesy wsi, m.in. zwiększenie dopłat dla rolników, ochronę polskiego rynku rolnego przed zagraniczną konkurencją i umorzenie części długów gospodarstw rolnych. Jednak koalicja PiS Samoobrona LPR okazała się bardzo burzliwa. Już po paru miesiącach nastąpiły tarcia, a Lepper nie zawsze potrafił podporządkować się dyscyplinie rządu Jarosława Kaczyńskiego. Kulminacją pierwszego kryzysu był wrzesień 2006 roku.

21 września premier Kaczyński odwołał Leppera ze stanowisk rządowych, zarzucając mu niewyjaśnione kontakty sprzeczne z linią rządu. Formalnym powodem dymisji miały być podejrzenia korupcyjne w resorcie rolnictwa i utrata zaufania do Leppera. Jednak po kilku tygodniach dramatycznych negocjacji i groźby rozpadu koalicji doszło do politycznej zgody 16 października 2006 roku, Lepper ponownie został wicepremierem i ministrem rolnictwa. Taka huśtawka na szczytach władzy była wydarzeniem bez precedensu, świadczącym o tym jak trudno było utrzymać wspólne rządy z liderem samoobrony. Powrót Leppera do rządu nie zażegnał jednak konfliktów.

Opozycja zarzucała mu niekompetencje i psucie wizerunku Polski za granicą. Wytykano mu też dawne wyroki i nieparlamentarne zachowania. W lutym 2007 roku Platforma Obywatelska złożyła nawet formalny wniosek o wotum nieufności wobec Leppera, jednak koalicja rządowa odrzuciła go w głosowaniu broniąc swojego wicepremiera. Było jasne, że PiS tolerował Lepera z uwagi na arytmetykę sejmową, lecz tarcia narastały. Ostateczny cios tej koalicji zadała tzw. afera gruntowa, która wybuchła latem 2007 roku. Centralne Biuro Antykorupcyjne przeprowadziło operację specjalną, w której agenci poddając się za biznesmenów próbowali wręczyć łapówkę w zamian za odrolnienie gruntów na Mazurach.

Po sześciu latach obecności w Sejmie ugrupowanie Lepera wypadło ze sceny parlamentarnej. Dla niego samego oznaczało to nie tylko utratę wpływów i stanowisk, ale też poważne kłopoty finansowe. Partia pozbawiona subwencji budżetowej stała się faktycznie bankrutem. Sam Lepper znalazł się w trudnym położeniu jako lider, odpowiadał za długi partii, miał na karku ciągnące się procesy sądowe, a jednocześnie z dnia na dzień stracił immunitet poselski i ochronę polityczną. Próbując ratować swoją pozycję, Lepper podejmował różne inicjatywy, jednak bez powodzenia. Jeszcze przed wyborami, 2007 rok, spróbował połączyć siły z Ligą Polskich Rodzin, tworząc egzotyczną koalicję o nazwie LIS, czyli Skrót od LPR i Samoobrona, będący jednocześnie żartobliwym nawiązaniem do lisiej przebiegłości.

Sojusz ten wystawił wspólne listy wyborcze i nawet zaproponował na premiera byłego ministra Janusza Kaczmarka. Człowieka, który według doniesień miał wcześniej ostrzec Leppera przed prowokacją CBA w aferze gruntowej. Ten ryzykowny ruch nie przyniósł jednak rezultatów. Lis poniósł klęskę, nie zdobywając mandatów. Był to ostateczny sygnał, że czas Leppera w wielkiej polityce dobiegł końca. Po utracie miejsc w parlamencie nastąpił powolny rozpad samoobrony. Z partii odeszli jej najbardziej znani działacze, często skłóceni z Leperem. Renata Beger, na pewno wszyscy pamiętają, koń i owies.

Danuta Chojarska, Krzysztof Filipek, Maria Zbyrowska. Cała ta niegdyś lojalna, lecz awanturnicza wierchuszka odwróciła się od swojego lidera. Sam Lepper pozostał z niewielką grupą najwierniejszych współpracowników. Był coraz bardziej osamotniony na scenie publicznej. Jak pisały media został politycznym rozbitkiem w niewielkiej Łodzi, którą była jeszcze siedziba samoobrony w Warszawie. Mimo to wciąż próbował odbudować znaczenie swojej partii, swojego nazwiska. W 2010 roku ponownie wystartował w wyborach prezydenckich, jednak uzyskał wynik zaledwie 1,28% głosów.

Niemal identyczny jak 15 lat wcześniej, co symbolicznie zamknęło klamrą jego karierę. Startował też w wyborach uzupełniających do Senatu na Podkarpaciu, gdzie również poniósł porażkę. Równolegle nasilające się problemy prawne przyspieszyły upadek Leppera. Najpoważniejsza była wspomniana sprawa tzw. seks-afery w samoobronie. Afera wybuchła pod koniec 2006 roku, gdy Aneta Krawczyk, była działaczka samoobrony i radna sejmiku łódzkiego, Publicznie oskarżyła Lepera i posła Stanisława Łyżwińskiego o to, że domagali się od niej usług seksualnych w zamian za stanowiska biura poselskich.

Krawczyk twierdziła nawet, że Leper może być ojcem jej dziecka, co później badania DNA wykluczyły. Sprawa trafiła do prokuratury i sądu, stając się jednym z najgłośniejszych skandali obyczajowych III RP. W lutym 2010 roku zapadł wyrok w pierwszej instancji. Andrzej Lepper został uznany winnym seksualnego wykorzystywania działaczki partyjnej i skazany na karę dwóch lat i trzech miesięcy więzienia. Łyżwiński usłyszał jeszcze surowszy wyrok, m.in. zagwałt. Chociaż Lepper do końca nie przyznał się do winy i złożył apelację, Blacja uchyliła ten wyrok i skierowała sprawę do ponownego rozpatrzenia, to jednak sam fakt skazania w pierwszej instancji mocno nadwyrężył jego reputację.

Lecz ostatecznie okazało się, że kara została wcześniej darowana, co pozwoliło PKW zarejestrować jego kandydaturę. Wcześniej Lepper był też karany m.in. za pomówienia innych polityków oraz za kierowanie nielegalnymi blokadami dróg. Większość tych spraw kończyła się grzywnami lub wyrokami w zawieszeniu, ale tworzyły one obraz człowieka od lat balansującego na granicy prawa. Wszystkie te wydarzenia, utrata władzy, rozpad partii, problemy finansowe i seria procesów poważnie odbiły się na kondycji psychicznej Andrzeja Lepera. Z człowieka dynamicznego i pewnego siebie stał się przygaszony, unikał mediów, coraz rzadziej pojawiał się publicznie.

Warszawska prokuratura, umarzając po jego śmierci śledztwo, stwierdziła, że Lepper w ostatnim okresie życia cierpiał na głęboką depresję spowodowaną właśnie kolosalnymi długami, politycznym upadkiem i nawarstwającymi się sprawami sądowymi. Według ustaleń śledczych w ostatnich dniach przed śmiercią był wycofany, małomówny, unikał nawet sąsiadów w siedzibie partii. Jakby pogrążony we własnych myślach. Bliscy współpracownicy też widzieli zmianę. Dawny, energiczny lider stracił werwę. Częściej popadał w melancholię. Mimo to Lepper do samego końca snuł plany powrotu na scenę publiczną, ponieważ drzwi polityki zamknęły się przed nim, zwrócił się w stronę biznesu i wschodu, gdzie nadal miał kontakty.

Niedługo przed śmiercią, wiosną 2011 roku, Lepper ogłosił, że wchodzi w przedsięwzięcia biznesowe. Wspólnie z Piotrem Rybą, jednym z bohaterów afery gruntowej, założył spółkę Appatrade z kapitałem 100 tysięcy złotych. Firma miała zajmować się handlem międzynarodowym, sprowadzać towary z Białorusi, krajów Bliskiego Wschodu i Chin, wykorzystując rozległe kontakty Lepera na wschodzie. Istotnie, Leper mógł się pochwalić nietypowymi powiązaniami. Był doktorem honoris causa dwóch uczelni ukraińskich i jednej białoruskiej. Brał udział jako obserwator w kontrowersyjnych wyborach na Białorusi zyskując sympatię reżimu Łukaszenki, a w Ukrainie i Rosji cieszył się w pewnych kręgach sporą estymą.