ANDRZEJ LEPPER - HISTORIA UPADKU

Andrzej Lepper był jedną z najbardziej barwnych i kontrowersyjnych postaci polskiej polityki po 1989 roku. Zaczynał jako rolnik i związkowiec, by stać się trybunem ludowym, który wstrząsnął sceną polityczną swoimi bezkompromisowymi wystąpieniami. Założył ruch Samoobrona i przez lata przewodził mu żelazną ręką, zdobywając poparcie wielu rozczarowanych przemianami ustrojowymi Polaków ze wsi i małych miasteczek. Jego hasła w stylu Balcerowicz musi odejść stawały się głosem gniewu społecznego, a on sam wprowadził do debaty publicznej język ostry i dosadny, niespotykany wcześniej w parlamencie.

Szczyt kariery Lepera przypadł na połowę lat 2000, gdy objął stanowisko wicepremiera w rządzie RP. Niewielu przypuszczało wówczas, że kilka lat później ten ambitny polityk znajdzie się na marginesie życia publicznego. Kanał Kryminalne Szepty witam bardzo serdecznie i zapraszam do kolejnego podcastu o tytule Upadek Andrzeja Lepera. Pamiętaj, aby zostawić lajka, komentarz, jeśli podoba Ci się podcast, a jeżeli masz ochotę wesprzeć mój kanał, to na dole, w opisie jest link do mojego Patronite. Upadek Andrzeja Leppera był równie spektakularny jak jego marsz na szczyty.

Seria skandali, od oskarżeń o korupcję i nadużycia po głośną aferę podkopała jego wiarygodność. W 2007 roku jego ugrupowanie wypadło z parlamentu i straciło finansowanie, a on sam stanął w obliczu problemów finansowych i prawnych, które przyprawiły go o głęboką depresję. Ostatecznie 5 sierpnia 2011 roku Andrzej Lepper został znaleziony martwy we własnym biurze w Warszawie. Oficjalnie popełnił samobójstwo przez powieszenie. Ta nagła i tragiczna śmierć wstrząsnęła opinią publiczną i do dziś budzi liczne pytania. Wokół okoliczności zgonu Leppera narosły rozmaite teorie spiskowe i domysły.

Od rzekomego zatuszowanego zabójstwa po sugestie, że ktoś skłonił go do targnięcia się na życie. Andrzej Zbigniew Lepper urodził się 13 czerwca 1954 roku we wsi Stowięcino na Pomorzu, ówczesne województwo słupskie. Pochodził z rodziny rolniczej i od młodości związany był z polską wsią. Ukończył szkołę rolniczą. W 1974 roku został absolwentem Państwowego Technikum Rolniczego w Sypniewie, choć nie podszedł do egzaminu maturalnego. Brak świadectwa dojrzałości nie przeszkodził mu jednak w rozwijaniu kariery zawodowej w rolnictwie. Po odbyciu zasadniczej szkoły wojskowej w latach 1974-1976 młody Lepper pracował w stacji hodowli roślin w Gorzynie oraz w Państwowym Gospodarstwie Rolnym w Wrzechścinie.

Już w wieku 23 lat został kierownikiem gospodarstwa w Kusicach, należącego do Państwowego Ośrodka Hodowlanego. Był wówczas najmłodszym kierownikiem PGR-u w Polsce. To doświadczenie uczyniło go człowiekiem obeznanym z realiami polskiej wsi i zarządzania gospodarstwem rolnym. W 1980 roku Andrzej Lepper wraz z żoną i rodziną osiadł we wsi Zielnowo, województwo zachodniopomorskie, gdzie prowadził własne gospodarstwo rolne. W latach 90. eksperymentował tam nawet z nietypowymi jak na polskie warunki uprawami i hodowlą. Sprowadzał m.in. strusie i bizony, próbując uczynić ze swojego gospodarstwa nowatorskie przedsięwzięcie.

Prawdziwą drogę polityczną Lepera ukształtowały dopiero wydarzenia, które nastąpiły już po upadku komunizmu, gdy Polska weszła na ścieżkę gospodarki rynkowej. Ze wszystkimi tego konsekwencjami dla mieszkańców wsi. Przemiany lat 90. dla wielu polskich rolników oznaczały załamanie dotychczasowego porządku, likwidację państwowych gospodarstw, zadłużenie i niepewność jutra. Andrzej Lepper szybko wyrósł na lidera buntu przeciwko tym negatywnym skutkom transformacji. We wrześniu 1991 roku Współorganizował masowe protesty rolników w okolicach Darłowa. Domagali się oni pomocy dla poszkodowanych przez powódź oraz odroczenia spłat kredytów zaciągniętych na zakup maszyn.

Kilka miesięcy później w czerwcu 1992 roku zarejestrował także partię polityczną o nazwie Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej. Początkowo nazwa brzmiała Przymierze Samoobrona. Od początku aż do swojej śmierci był nieprzerwanym liderem tego ugrupowania, utożsamiając się ze swoją osobą. Samoobrona początkowo działała na marginesie wielkiej polityki. W wyborach 1991, 93 i 97 Komitet Lepera nie zdołał zdobyć mandatów parlamentarnych. Jednak dzięki kolejnym akcjom protestacyjnym nazwa jego związku stawała się coraz bardziej rozpoznawalna.

W drugiej połowie lat 90. Andrzej Lepper zasłynął jako organizator blokad drogowych i spektakularnych protestów rolniczych, które często paraliżowały kraj. Jego zwolennicy, ubrani w charakterystyczne biało-czerwone krawaty z logo samoobrony, potrafili ustawiać traktory w poprzek ważnych tras czy okupować urzędy. Takie akcje zapewniły Lepperowi poparcie wielu zdesperowanych rolników, ale przyniosły mu też liczne kłopoty z prawem. Był wielokrotnie zatrzymywany i sądzony, między innymi za utrudnianie ruchu i organizowanie nielegalnych zgromadzeń. Jego konflikt z establishmentem był otwarty. Lepper nie wahał się publicznie oskarżać najwyższych urzędników o korupcję i malwersację, często nie przedstawiając na to dowodów.

Tak zwane listy Leppera z nazwiskami rzekomo skorumpowanych polityków wywołały skandale obyczajowe pod koniec lat 90. i w początkach 2000. Choć wiele z tych zarzutów nie potwierdziło się, Lepper dzięki nim budował swój wizerunek trybuna walczącego z układem. Przełom w karierze Leppera nastąpił w wyborach parlamentarnych w 2001 roku. Jego samoobrona zdobyła wówczas ponad 10% głosów i wprowadziła do Sejmu 53 posłów, stając się trzecią co do wielkości siłą polityczną w kraju. Dla polskiego establishmentu był to szok. Jeszcze kilka lat temu wcześniej Lepper traktowany był jako polityczny folklor, a teraz zasiadł na ławach sejmowych, pokaźny klub jego partii.

Rzeczywiście, w 2006 roku nastąpił polityczny krok, który jeszcze kilka lat wcześniej trudno było sobie wyobrazić. Wejście Lepera do rządu. Po kilku miesiącach sprawowania władzy mniejszościowej PiS Jarosława Kaczyńskiego zdecydował się zawrzeć koalicję z samoobroną oraz Narodową Katolicką Ligą Polskich Rodzin. 5 maja 2006 Andrzej Lepper został powołany na stanowisko wicepremiera oraz ministra rolnictwa i rozwoju wsi w rządzie premiera Kazimierza Marcinkiewicza. Gdy w lipcu 2006 Marcinkiewicza na fotelu premiera zastąpił Jarosław Kaczyński, Lepper utrzymał swoje stanowiska także w nowym gabinecie.

Obecność Lepera w rządzie była bezprecedensowa. Oto dawny radykał i uliczny antysystemowiec stał się częścią władzy wykonawczej państwa. Jako minister rolnictwa zabiegał o interesy wsi, m.in. zwiększenie dopłat dla rolników, ochronę polskiego rynku rolnego przed zagraniczną konkurencją i umorzenie części długów gospodarstw rolnych. Jednak koalicja PiS Samoobrona LPR okazała się bardzo burzliwa. Już po paru miesiącach nastąpiły tarcia, a Lepper nie zawsze potrafił podporządkować się dyscyplinie rządu Jarosława Kaczyńskiego. Kulminacją pierwszego kryzysu był wrzesień 2006 roku.

21 września premier Kaczyński odwołał Leppera ze stanowisk rządowych, zarzucając mu niewyjaśnione kontakty sprzeczne z linią rządu. Formalnym powodem dymisji miały być podejrzenia korupcyjne w resorcie rolnictwa i utrata zaufania do Leppera. Jednak po kilku tygodniach dramatycznych negocjacji i groźby rozpadu koalicji doszło do politycznej zgody 16 października 2006 roku, Lepper ponownie został wicepremierem i ministrem rolnictwa. Taka huśtawka na szczytach władzy była wydarzeniem bez precedensu, świadczącym o tym jak trudno było utrzymać wspólne rządy z liderem samoobrony. Powrót Leppera do rządu nie zażegnał jednak konfliktów.

Opozycja zarzucała mu niekompetencje i psucie wizerunku Polski za granicą. Wytykano mu też dawne wyroki i nieparlamentarne zachowania. W lutym 2007 roku Platforma Obywatelska złożyła nawet formalny wniosek o wotum nieufności wobec Leppera, jednak koalicja rządowa odrzuciła go w głosowaniu broniąc swojego wicepremiera. Było jasne, że PiS tolerował Lepera z uwagi na arytmetykę sejmową, lecz tarcia narastały. Ostateczny cios tej koalicji zadała tzw. afera gruntowa, która wybuchła latem 2007 roku. Centralne Biuro Antykorupcyjne przeprowadziło operację specjalną, w której agenci poddając się za biznesmenów próbowali wręczyć łapówkę w zamian za odrolnienie gruntów na Mazurach.

W sprawę miał być rzekomo zamieszany ktoś z kręgu Lepera. Sam wicepremier twierdził później, że został ostrzeżony przed prowokacją i nie wziął udziału w spotkaniu z agentami, ale mimo to 9 lipca 2007 roku został natychmiast zdymisjonowany przez Jarosława Kaczyńskiego. Tym samym koalicja rozpadła się, a kilka miesięcy później odbyły się przyspieszone wybory parlamentarne. Wybory z października 2007 roku okazały się dla Andrzeja Lepera polityczną katastrofą. Jego samoobrona uwikłana w skandale i pozbawiona dawnego blasku protestu zdobyła zaledwie 1,5% głosów. Daleko poniżej progu wyborczego.

Po sześciu latach obecności w Sejmie ugrupowanie Lepera wypadło ze sceny parlamentarnej. Dla niego samego oznaczało to nie tylko utratę wpływów i stanowisk, ale też poważne kłopoty finansowe. Partia pozbawiona subwencji budżetowej stała się faktycznie bankrutem. Sam Lepper znalazł się w trudnym położeniu jako lider, odpowiadał za długi partii, miał na karku ciągnące się procesy sądowe, a jednocześnie z dnia na dzień stracił immunitet poselski i ochronę polityczną. Próbując ratować swoją pozycję, Lepper podejmował różne inicjatywy, jednak bez powodzenia. Jeszcze przed wyborami, 2007 rok, spróbował połączyć siły z Ligą Polskich Rodzin, tworząc egzotyczną koalicję o nazwie LIS, czyli Skrót od LPR i Samoobrona, będący jednocześnie żartobliwym nawiązaniem do lisiej przebiegłości.

Sojusz ten wystawił wspólne listy wyborcze i nawet zaproponował na premiera byłego ministra Janusza Kaczmarka. Człowieka, który według doniesień miał wcześniej ostrzec Leppera przed prowokacją CBA w aferze gruntowej. Ten ryzykowny ruch nie przyniósł jednak rezultatów. Lis poniósł klęskę, nie zdobywając mandatów. Był to ostateczny sygnał, że czas Leppera w wielkiej polityce dobiegł końca. Po utracie miejsc w parlamencie nastąpił powolny rozpad samoobrony. Z partii odeszli jej najbardziej znani działacze, często skłóceni z Leperem. Renata Beger, na pewno wszyscy pamiętają, koń i owies.

Niemal identyczny jak 15 lat wcześniej, co symbolicznie zamknęło klamrą jego karierę. Startował też w wyborach uzupełniających do Senatu na Podkarpaciu, gdzie również poniósł porażkę. Równolegle nasilające się problemy prawne przyspieszyły upadek Leppera. Najpoważniejsza była wspomniana sprawa tzw. seks-afery w samoobronie. Afera wybuchła pod koniec 2006 roku, gdy Aneta Krawczyk, była działaczka samoobrony i radna sejmiku łódzkiego, Publicznie oskarżyła Lepera i posła Stanisława Łyżwińskiego o to, że domagali się od niej usług seksualnych w zamian za stanowiska biura poselskich.

Krawczyk twierdziła nawet, że Leper może być ojcem jej dziecka, co później badania DNA wykluczyły. Sprawa trafiła do prokuratury i sądu, stając się jednym z najgłośniejszych skandali obyczajowych III RP. W lutym 2010 roku zapadł wyrok w pierwszej instancji. Andrzej Lepper został uznany winnym seksualnego wykorzystywania działaczki partyjnej i skazany na karę dwóch lat i trzech miesięcy więzienia. Łyżwiński usłyszał jeszcze surowszy wyrok, m.in. zagwałt. Chociaż Lepper do końca nie przyznał się do winy i złożył apelację, Blacja uchyliła ten wyrok i skierowała sprawę do ponownego rozpatrzenia, to jednak sam fakt skazania w pierwszej instancji mocno nadwyrężył jego reputację.

W oczach wielu stał się politykiem skompromitowanym moralnie. Ktoś, kto wcześniej przedstawiał się jako obrońca skrzywdzonych, sam został napiętnowany jako krzywdziciel. Proces ciągnął się aż do jego śmierci, po której postępowanie wobec Lepera zostało umorzone. Oprócz seks-afery, Lepera ścigały też inne cienie przeszłości. Miał na koncie wyroki za zniesławienie, jak choćby prawomocne skazanie z 2005 roku za obrazę ówczesnego ministra spraw zagranicznych Włodzimierza Cimoszewicza. Ten wyrok niemal zablokował mu możliwość kandydowania na prezydenta w 2010 roku. Nawelizacja prawa zakazywała startu osobom skazanym.

Lecz ostatecznie okazało się, że kara została wcześniej darowana, co pozwoliło PKW zarejestrować jego kandydaturę. Wcześniej Lepper był też karany m.in. za pomówienia innych polityków oraz za kierowanie nielegalnymi blokadami dróg. Większość tych spraw kończyła się grzywnami lub wyrokami w zawieszeniu, ale tworzyły one obraz człowieka od lat balansującego na granicy prawa. Wszystkie te wydarzenia, utrata władzy, rozpad partii, problemy finansowe i seria procesów poważnie odbiły się na kondycji psychicznej Andrzeja Lepera. Z człowieka dynamicznego i pewnego siebie stał się przygaszony, unikał mediów, coraz rzadziej pojawiał się publicznie.

Niedługo przed śmiercią, wiosną 2011 roku, Lepper ogłosił, że wchodzi w przedsięwzięcia biznesowe. Wspólnie z Piotrem Rybą, jednym z bohaterów afery gruntowej, założył spółkę Appatrade z kapitałem 100 tysięcy złotych. Firma miała zajmować się handlem międzynarodowym, sprowadzać towary z Białorusi, krajów Bliskiego Wschodu i Chin, wykorzystując rozległe kontakty Lepera na wschodzie. Istotnie, Leper mógł się pochwalić nietypowymi powiązaniami. Był doktorem honoris causa dwóch uczelni ukraińskich i jednej białoruskiej. Brał udział jako obserwator w kontrowersyjnych wyborach na Białorusi zyskując sympatię reżimu Łukaszenki, a w Ukrainie i Rosji cieszył się w pewnych kręgach sporą estymą.

Przekonywał, że nadal ma tam bardzo dobre kontakty i chce je spożytkować biznesowo. Planował też rozwijać fundację Polsko-Białoruskie Pojednanie, którą założył w kwietniu 2011 roku. Wszystko to wskazuje, że choć politycznie znalazł się na bocznym torze, wciąż szukał dla siebie nowej roli, być może licząc, że sukces finansowy lub międzynarodowe powiązania pozwolą mu jeszcze kiedyś wrócić do gry na scenie politycznej. Dnia 5 sierpnia 2011 roku w piątkowe popołudnie Polskę obiegła wstrząsająca wiadomość – Andrzej Lepper nie żyje. Jego ciało odnaleziono w warszawskiej siedzibie samoobrony przy Alejach Jerozolimskich.

Współpracownik uznał, że może spotkanie przedłużyło się i szef po prostu odsypia ciężką noc, więc nie naciskał, by wejść do środka. Dopiero około godziny 16 do biura zajrzał zaniepokojony szwagier Lepera. I to on zdecydował się sforsować drzwi. Za nimi oczom świadków ukazał się dramatyczny widok. W niewielkiej łazience wisiało ciało Andrzeja Lepera. Na szyi miał zaciśniętą pętlę ze sznura. Natychmiast wezwano policję i pogotowie. Na miejsce przybyły ekipy dochodzeniowe. Pojawili się zarówno technicy, kryminalistyczni, jak i doświadczeni funkcjonariusze wydziału zabójstw.

Zabezpieczono teren, spisano numery okolicznych kamer monitoringu. Choć wszystko wskazywało na samobójstwo przez powieszenie, śledczy od początku podchodzili ostrożnie do sprawy ze względu na rangę osoby i potencjalne wątpliwości. Już w pierwszych godzinach po zdarzeniu warszawska prokuratura wstrzała postępowanie mające wyjaśnić okoliczności śmierci Lepera. Podstawą prawną był artykuł 151 Kodeksu Karnego, a więc zbadanie czy ktoś ewentualnie nie namówił lub nie pomógł mu w targnięciu się na życie. Mimo to od razu zaznaczono, że najbardziej prawdopodobną, wstępną hipotezą jest samobójstwo, być może na tle problemów finansowych.

Pierwsze ustalenia medyków sądowych potwierdziły tę hipotezę. Przeprowadzona sekcja zwłok wykazała, że przyczyną zgonu był ucisk pętli na szyję, co oznacza śmierć przez powieszenie. Co istotne, biegli stwierdzili brak jakichkolwiek obrażeń wskazujących na walkę czy obronę tuż przed śmiercią. Na ciele lepera poza śladami po stryczku znaleziono jedynie drobny siniak na nodze, który mógł powstać przypadkowo. Nie odnotowano zadrapań, ran ani oznak szamotaniny, które sugerowałyby udział osób trzecich. Sznur, na którym wisiał, miał ślady DNA wyłącznie Leppera. Nie odnaleziono na nim obcej biologicznej materii. Również w całym pomieszczeniu nie natrafiono na podejrzane odciski palców spoza kręgu domowników i pracowników biura.