Mentionsy Mentionsy
Drugi Rzut OKA
Drugi Rzut OKA

Jak naprawić ustrój w Polsce bez nowej konstytucji

26.05.2026 ·42 min 37 s · 13 rozdziałów

Prezydent Karol Nawrocki, tak jak Andrzej Duda, obiecuje nową konstytucję i wzmocnienie pozycji prezydenta. Ale czy taka zmiana to dobry pomysł? A może Polska potrzebuje systemu kanclerskiego i wyzerowania Trybunału Konstytucyjnego?Kryzys ustrojowy w Polsce trwa już ponad dekadę i wciąż się pogłębia. Spory polityczne wokół kwestii ustrojowych dotyczących Trybunału Konstytucyjnego, Krajowej Rady Sądownictwa i sposobu powoływania sędziów sprawiają, że jesteśmy w instytucjonalnym impasie.Rządząca koalicja nie jest w stanie skutecznie przeprowadzić reform: nawet uchwalone ustawy są wetowane przez prezydenta albo trafiają do Trybunału Konstytucyjnego, który podważa ich konstytucyjność. W efekcie władza sięga po działania pozalegislacyjne, które są podważane przez opozycję, a czasami po prostu nieskuteczne.Do tego prawica napędza konflikt z europejskimi trybunałami i pytanie o granice respektowania ich wyroków. Europejskie sądy wydają orzeczenia dotyczące polskiego wymiaru sprawiedliwości, ale Pałac Prezydencki je ignoruje, czego przykładem jest uporczywe nieodbieranie ślubowań od czwórki sędziów Trybunału wybranych zgodnie z prawem przez Sejm.Czy z tego kryzysu można jeszcze wyjść? A jeśli tak – czy potrzebna jest do tego nowa konstytucja, jak proponuje prezydent Karol Nawrocki?O tym w podcaście Drugi Rzut Oka dr Anna Wójcik rozmawia z konstytucjonalistą dr. Marcinem Szwedem z Uniwersytetu Warszawskiego i Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka.„Od prawnika często oczekuje się planu A, B i C, jakby prawo zawsze mogło rozwiązać każdy problem. Tymczasem prawo konstytucyjne jest na styku prawa i polityki. Dlatego niezbędne są także rozwiązania polityczne i polityczny kompromis” – przypomina Marcin Szwed.W podkaście posłuchacie:– dlaczego bez kompromisu politycznego nie da się trwale zakończyć sporów wokół powoływania sędziów i Trybunału Konstytucyjnego; – dlaczego zamiast pisać nową konstytucję lepiej przeprowadzić punktową nowelizację najbardziej problematycznych przepisów; – jak można zmienić sposób wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego i ograniczyć monopol Sejmu; – dlaczego polski model władzy wykonawczej jest wadliwy i czy lepszy byłby system prezydencki albo kanclerski.

3:39 · Instytucje blokujące reformę 1

Zdanie prezydenta to wymaga jakiejś dyskusji, rozwiązań politycznych na poziomie polskim. Czy w ogóle prezydent jest nieskłonny do zawarcia żadnego jakiegokolwiek kompromisu? Ja tego nie wiem, bo też nie prowadzę takich działań politycznych, ale bez tego kompromisu, bez zmiany jakiegoś prawa, możemy poszukiwać jedynie jakichś takich dróg alternatywnych. Tak jak to zrobiono z KRS-em. Minimalizowanie tego politycznienia poprzez tą konsultację z sędziami. Może trochę wyjaśnimy, bo nie wszyscy nasi słuchacze aż tak śledzą tą sytuację. Chodzi o to, że ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa została uchwalona przez PiS i wprowadziła taki sposób wyboru sędziów do KRS-u, który Oddaję władzę nad tym wyborem politykom, czyli sejmowi i ta ustawa nadal obowiązuje.

6:12 · Alternatywne podejścia do reformy 2

Obecna koalicja uchwaliła nową ustawę, która zmienia ten sposób wyboru. Prezydent Nawrocki ją zawetował, a teraz trzeba odnowić skład Krajowej Rady Sądownictwa i no właśnie nie udało się zmienić tej ustawy, więc sędziowie w sądach zrobili takie swoje powiedzmy prawybory, czyli wyrazili preferencje co do osób, których politycy powinni wybrać do tego KRS-u, tak? Tak. No i to w pewien sposób łagodzi skutki tej ustawy, no bo niby ona obowiązuje, w dalszym ciągu formalnie to Sejm dokonuje wyboru sędziów, no ale jednak czyni to po konsultacjach z sędziami, więc można powiedzieć, że ten nowy skład KRS będzie w jakiś tam sposób reprezentatywny dla środowiska sędziowskiego. Ale co właśnie robią te enklawy takie popisowskie w naszym cały czas państwie?

Jak one próbują to hamować? No właśnie, chociażby poprzez zabezpieczenie ze strony Trybunału Konstytucyjnego, kto się zwrócił do Sejmu, żeby nie dokonywał tego wyboru sędziów do KRS-u do czasu zakończenia sporu, znaczy postępowania w Trybunale, które dotyczy konstytucyjności, Jak naprawić ustrój w Polsce bez nowej konstytucji. Names mentioned, Karol Nawrocki, Andrzej Duda, Anna Wójcik, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Trybunał Konstytucyjny, Krajowa Rada Sądownictwa. Ale to będą tylko takie środki doraźne, żeby rozwiązać ten spór konstytucyjny, zakończyć teraz na zawsze problemy z sądami.

13:15 · Projekty naprawy Trybunału Konstytucyjnego 1

Każda koalicja sobie wybiera piętnastu sędziów. No to to już zupełnie byłoby jakimś tam polem moim zdaniem całkiem, jakimś bardzo rozsądnym rozwiązaniem. Tak więc wydaje mi się, że to jest taki projekt wokół którego jakaś dyskusja mogłaby się toczyć. No ale niestety nie jestem przekonany czy rzeczywiście coś takiego się stanie. No bo widać, że ta polaryzacja w dalszym ciągu jest jakoś tam politycznie opłacalna i te wojny Wokół najwyższych organów sądowniczych, zamiast zniechęcać wyborców, tak naprawdę wydaje się, że są jakimś też paliwem politycznym dla tego sporu politycznego, jaki mamy. Kryzys tylko się pogłębia, bo ostatnio prezydent Nawrocki podejmuje różne decyzje. Raz postanowił nie powoływać sędziów, którzy dostali pozytywną ocenę od KRS jeszcze za prezydentury Andrzeja Dudy, ale niedawno też powołał

15:37 · Problem neosędziów 3

To nie jest z tego co ja się orientuję jakaś ugruntowana Linię orzecznicza, żeby uznawać wyroki tzw. na osędziów czy orzeczenia na osędziów za nieistniejące, no bo to by doprowadziło do jakiegoś kompletnego chaosu prawnego i też nie za bardzo są ku temu jakieś podstawy prawne. No ale niewątpliwie jakieś tam zagrożenie jest. Nawet jeżeli nie zostanie uznany za nieistniejący, no to może zostać uchylony, prawda? No i mamy np. jakieś postępowanie karne i już się tam Wtoczyło ileś lat, no i nagle tam druga instancja uchyla i znowu się to musi toczyć. No więc nie dość, że ten problem przewlekłości postępowań jest problemem systemowym, który istnieje od lat, czyli istniał jeszcze przed problemem neosędziów, no to na to się jeszcze nakłada ten problem jaki tutaj mamy, a może się jeszcze nałożyć inny problem, no taki chociażby jak ten, że w związku z tym sporem wokół KRS prezydent nie będzie chciał powoływać nowych

No tak, aczkolwiek żeby nie było tak, że koalicja jest wspaniała, a tylko prezydent ich blokuje, no to muszę jednak te pewne słowa krytyczne podnieść wokół koalicji. Chociażby kwestia KRS-u, prawda? Była próba ze strony ministra poprzedniego Bodnara po opinii Komisji Weneckiej, żeby uchwalić taką kompromisową ustawę o Krajowej Radzie Sądownictwa, w której zgodnie z sugestiami Komisji Weneckiej neosędziowie mogliby startować w wyborach i No i taką poprawkę ten minister złożył, no ale to się spotkało z taką bardzo krytyczną reakcją środowiska sędziowskiego, które uznało, że to jest jakaś zgrada ideałów, zgniły kompromis i tak dalej. Ostatecznie tę poprawkę odrzucono, no i uchwalono bez tego, czyli że tych neosędziów miało pozbawić praw wyborczych.

To znaczy on oczywiście był odpowiedzialny od początku za napędzanie tego kryzysu ustrojowego, bardzo pomagał PiS, ale już za rządów koalicji 15 października on raczej nie wetował, tylko kierował do Trybunału Konstytucyjnego, czyli po prostu odraczał tak naprawdę taką swoją odpowiedzialność i Trybunał np. w sprawie tej ustawy o KRS, o której wspomniałeś, on orzekł późno, już pod sam koniec prezydentury Dudy. No ale właśnie mamy teraz I tak naprawdę jego podejście do tej całej sprawy jest jeszcze bardziej radykalne, bo on to już nawet nie odsyła do TKA, tylko wetuje po prostu. Więc ja się zastanawiam, bo tak naprawdę ta ustawa o KRS, którą zaproponowała w tym roku koalicja rządząca, Waldemar Żurek, ona była już kompromisowa. To znaczy ta ustawa zakładała, że właśnie uczymy się na tych błędach, staramy się wyciągać rękę do prezydenta, no ale prezydent faktycznie tej ręki nie przyjmuje.

32:56 · Model prezydenckiego rządów w Polsce 1

Moim zdaniem należałoby to w jakiś sposób Przeciąć? Moim zdaniem lepszym rozwiązaniem byłby system kanclerski, dlatego że wymagałby i nawet mniej zmian, jeśli chodzi o obecną konstytucję. Bo u nas już obecnie od strony prawnej, konstytucyjnej premier ma faktycznie mocniejszą pozycję. No bo jest szefem rządu i to rząd tę politykę dyktuje. Prezydent obecnie rządzić nie może, prawda? On może hamować ten rząd. Wprowadzenie systemu prezydenckiego wymagałoby dalej idącego zreformowania tej konstytucji niż wprowadzenie systemu kancelarskiego. Dodatkowym problemem jest to, że my się często przerzucamy systemu kancelarskim czy system prezydencki, no to są jakieś takie często ogólniki, a tymczasem diabeł tkwi w szczegółach, bo oba te systemy, w zależności od tego, jak są obudowane innymi gwarancjami, bezpiecznikami, mogą doprowadzić

38:52 · Role Trybunału Konstytucyjnego i propozycje kompromisowe 1

W państwie konstytucyjnym mamy cały czas jakieś spory w różnych państwach, czy sądy powinny być bardziej powściągliwe, czy bardziej aktywistyczne w tym interpretowaniu konstytucji i stosowaniu praw człowieka. I to jest jakby normalna część demokracji. Ale w sytuacji takiej, gdy u nas są spory nie o to, jak to powinno być zorganizowane, ale o to, czy jakiś organ w ogóle jest organem i czy to, co on robi, jest nawet nie tyle legalne, tylko czy to jest skuteczne prawnie, no to to już jest niebezpieczne z punktu widzenia Demokracja to jest po prostu zagrożenie dla jakiejś stabilności samoprawnego, zagrożenie dla państwa, chociażby z tego powodu należałoby ten problem rozstrzygnąć. Trybunał Konstytucyjny to już zupełnie, przypominam, że Trybunał Konstytucyjny jest jedynym organem w Polsce, który może chociażby orzekać o niekonstytucyjności partii politycznej.

Pokazano wszystkie 9 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.