40. Słowacja na deser – historie palce lizać

Od polskiej Karpatki weternik różni się formą, bo to są pojedyncze ciastka, a nie blacha z ciastem. Ma dwa wypełniacze w środku, to jest budyń i śmietana albo budyń i karmel. No i jest bardziej takim produktem cukierniczym niż wyrobem domowym. Prawdopodobnie jest to adaptacja francuskiego pomysłu. Jak to? W XVII i XVIII wieku we Francji powstało ciasto parzone, takie lekkie, puste w środku, które idealnie się nadaje do nadziewania. I tak powstały ptysie i eklery. Kiedy w XIX wieku trafiły one do Wiednia, Przeszły metamorfozę, tu w takich nowoczesnych laboratoriach deserów w całej Monarchii zaczęło się eksperymentowanie i z tymi ciastkami, i z kremami.

A na koniec te kuleczki posypuje się kokosem. Wracamy do klasyków tych z najwyższej półki. Do nich niewątpliwie należy sacher torta, czyli torcik sahera. Sacher tort to wiedeński klasyk. Wilgotny biszkopt czekoladowy z morelową marmoladą i polewą czekoladową. Który dzięki Austro-Węgrom stał się deserem znanym także tutaj i jest dostępny w słowackich kawiarniach. Jaka jest historia tego torcika? Otóż w 1832 roku w Wiedniu młody kucharz, właściwie taki praktykant cukierniczy, Franz Sacher w wiedeńskim pałacu

To jest na zachodzie dzisiejszej Słowacji, niedaleko miasta Trnawa. Pałac ten należał do rodziny Brunszwig, spokrewnionej z arystokracją austriacką i węgierską. W tym samym pałacu bywał też Ludwig von Beethoven, co dodaje temu miejscu prestiżu. No i niektóre przekazy mówią, że młody Sacher był tam praktykantem lub kucharzem i właśnie tam powstał pierwotny pomysł na ciasto z czekolady i morelowego dżemu. No ale to nie jest wersja oficjalna, może raczej taka lokalna legenda historyczna, ale znana w regionie i powtarzana przy okazji wystaw i oprowadzania po pałacu. No i jest jeszcze jeden słowacki trop. Otóż wspominany Franz Sacher, właściwie to był austriacki Żyd, miał się przeprowadzić na tereny dzisiejszej Słowacji wraz ze swoją żoną, a konkretnie do letniej siedziby rodziny Esterhazyj z Wiednia,

Co to jest? Skąd to się wzięło? Początek tym opłatkom oczywiście dały klasztory i zakrystie. To był XVII-XVIII wiek. Zarówno na Słowacji jak i w Czechach opłatki wywodzą się z produkcji klasztornej, no w Polsce też wiadomo. Początkowo były to takie opłatki liturgiczne, hostie, znamy to przecież, takie hostie są w kościołach, a także takimi opłatkami łamiemy się w Polsce przy wigilijnym stole. Ale te wypiekane przez zakonników i zakonnice, one są wypiekane w specjalnych żelaznych formach z motywami religijnymi, ale właśnie w tych miastach zdrojowych one nabrały takiego charakteru świeckiego, bo zostały takie

Niby zachowały formę i prosty skład, mąka, woda, ale pojawiały się właśnie w uzdrowiskach, kiedy te uzdrowiska stały się bardzo modne, czyli XVIII-XIX wiek. Ludzie jeździli do wód. W epoce Habsburgów kurorty zdrojowe przeżywały przecież boom. I tu do tych takich głównych należały Pieszczany, Tręczanskie, Cieplice, Bardziejowskie, Kupele, Sliacz, w Czechach Karlowy Wary, Marianskie Laznie czy Luchaczowice. No i przyjeżdżała tam oczywiście arystokracja, inteligencja, duchowieństwo. I oni potrzebowali czegoś lekkiego, jakiegoś prostego jedzenia. No i pamiątek, żeby coś wziąć ze sobą potem do domu. Taki jakiś drobny, elegancki podarunek. I te opłatki pasowały do tego idealnie, bo są lekkostrawne, trwałe, tanie w produkcji, estetyczne.

We Wrocławiu widziałam napisy nawet takie tradycyjny kołacz wrocławski, no a w Czechach czeski. Ciekawe, bo jego historia zaczęła się daleko stąd. Smakowity walec przywiózł na Słowację węgierski generał Józef Gwadani, który osiedlił się w miasteczku Skalica pod koniec XVIII wieku. Jego kucharz piekł ciasto według dawnych węgierskich receptur, a lokalne gospodynie szybko je podchwyciły. Tak narodził się skalicki trdelnik, jeden z nielicznych słodkich wypieków objęty ochroną geograficzną Unii Europejskiej. Ale dopiero XXI wiek przyniósł trdelnikowi światową karierę. W Pradze zamienił się w turystyczną gwiazdę, ale dopiero mniej więcej w roku 2000.

No i tak słuchajcie, zupełnie na koniec powiem Wam o pewnej cukierni w Bratysławie, którą odkryłam zaledwie pół roku temu. A było to tak. Moja znajoma z Ameryki przyleciała do Europy ze swoją dziesięcioletnią córką i ta dziewczynka gdzieś w Pradze widziała ciastko, które wyglądało jak jabłko i takiego podobnego szukała w Bratysławie. No i ja jej wtedy powiedziałam, słuchaj, na pewno czegoś takiego nie znajdziesz. Ja nigdy czegoś takiego tutaj nie spotkałam. Ale słuchajcie, nie uwierzycie. Wieczorem tego samego dnia na Instagramie mi wyskoczył, wręcz wyskoczył, lokal o nazwie Gizmi Cake. A tam, Boże, ciasteczka w kształcie jabłek, mango. Jagód, gruszek, wiśni, papai i wielu innych.