Mentionsy

W tej debacie bardzo często słyszymy, że nie ma wyboru, że tak jest wszędzie, że wynika to z wyroków Trybunału Sprawiedliwości UE i że Polska musi się po prostu dostosować.

Tego, co rzeczywiście wynika z prawa UE i wyroków TSUE, tego, jak państwa decydują się te wyroki wykonywać oraz narracji, którą sprzedaje się obywatelom jako konieczność, choć często jest to po prostu wybór konkretnego modelu wdrożenia.

Najpierw trzy kluczowe wyroki TSUE i ich rzeczywisty zakres.

TSUE i ich rzeczywisty zakres.

Dotyczyło tego, czy państwo członkowskie może odmówić prawa pobytu małżonkowi obywatela UE tylko dlatego, że jest to osoba tej samej płci.

TSUE stwierdził, że nawet jeśli państwo nie uznaje takich związków w swoim prawie rodzinnym, to musi uznać ich skutki w zakresie niezbędnym do realizacji praw wynikających z prawa unijnego, w tym prawa pobytu.

Ta sytuacja doprowadziła do powstania stanu prawnej niepewności dziecka, który stał się przedmiotem postępowania przed TSUE.

Sprawa trafiła przed Wielką Izbę TSUE.

TSUE stwierdził, że państwo członkowskie nie może uniemożliwiać dziecku korzystania z praw unijnych tylko dlatego, że jego system rejestrów i formularzy nie przewiduje takiej konfiguracji rodzicielskiej.

Prawo unijne zaczęło wymuszać techniczne uznanie relacji rodzicielskiej na potrzeby korzystania z praw UE, nawet jeśli dana relacja nie istnieje w porządku krajowym.

Rozbieżnych decyzji organów państwa, niepewności prawnej w sprawach ubezpieczeniowych, majątkowych i administracyjnych oraz funkcjonowania w dwóch, równoległych stanach cywilnych w zależności od tego, czy dana czynność była dokonywana w Polsce czy w innym państwie UE.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę postanowieniem z 8 listopada 2023 r. , skierował do Trybunału Sprawiedliwości UE pytanie prejudycjalne na podstawie art.

267 TFUE i zawiesił postępowanie krajowe do czasu uzyskania odpowiedzi.

Zamiast tego uznał, że kluczowe znaczenie ma wykładnia prawa unijnego, w szczególności artykułu 20 i 21 TFUE oraz Karty Praw Podstawowych UE.

Pytanie prejudycjalne zostało osadzone w obszarze, w którym TSUE posiada już ugruntowaną linię orzeczniczą, opartą na swobodzie przemieszczania się, ochronie życia prywatnego i rodzinnego oraz zasadzie niedyskryminacji.

Odpowiedź TSUE nie dotyczyła wyłącznie jednej pary.

Nawet bez zmiany ustaw, państwo musiało dostosować praktykę albo liczyć się z odpowiedzialnością za naruszenie prawa UE.

Od tej chwili finał sprawy zależał już nie od tego, jak Polska definiuje małżeństwo, lecz od tego, jak TSUE zinterpretuje prawa obywatela Unii.

Wyrok TSUE wymagał wpisania dwóch mężczyzn jako małżonków, czego system po prostu nie przewidywał.

Wykonanie wyroku TSUE nie było jedyną możliwą ścieżką działania.

Takie podejście pozwalało przedstawić sprawę jako kwestię organizacyjną, a nie ustrojową oraz utrzymać formalne stanowisko, że krajowa definicja małżeństwa nie uległa zmianie przy jednoczesnym podporządkowaniu praktyki administracyjnej wykładni wynikającej z wyroku TSUE.

Wykonują one jedynie najwęższe minimum wynikające z prawa unijnego i to wyłącznie w sytuacjach transgranicznych związanych przede wszystkim ze swobodą przemieszczania się obywateli UE.

W 2020 roku niemiecki federalny Trybunał Konstytucyjny zakwestionował sposób, w jaki TSUE wyznaczył granice kompetencji w sprawie dotyczącej programu skupu obligacji przez Europejski Bank Centralny.

A mimo to uznano, że TSUE przekroczył granice wykładni i wkroczył w obszar, który nie został mu przekazany w traktatach.

schizofrenii dokumentalnej, gdzie obywatel posługuje się inną tożsamością w Polsce, a inną w kraju UE, w którym zawarł związek.