Mentionsy

W poprzednim odcinku irańskim, historycznym odcinku irańskim mówiliśmy o zamachu stanu z 1953 roku, kiedy CIA pomogło obalić progresywnego, a w każdym razie reformistycznego premiera Mossadega, który chciał nacjonalizować ropę naftową i z pomocą Szacha, no właściwie przy biernym udziale Szacha udało się Mossadega obalić i Szach, proszę Państwa, wrócił w triumfie i zaczął rządzić w Iranie na całego.

A Stany Zjednoczone popierały reżim Szacha Mohameda Rezy Pahlaviego bez zastrzeżeń, dlatego że Szach gwarantował stabilność w regionie, był wiernym sojusznikiem Stanów Zjednoczonych.

Z których część dochodów trafiała do firm amerykańskich, bo po tym całym przewrocie wcześniej dominowali Brytyjczycy i to oni zgarniali większość zarobków, a po tym jak CIA pomogło utrzymać szacha przy władzy i oddalić reformy, no to Amerykanie również uzyskali kawałek tego ogromnego tortu.

Przyjął wizerunek takiego progresywnego Szacha.

Kobiety mogły głosować na jedną z dwóch istniejących partii zasadniczo, z których obie wspierały Szacha, no ale mogły głosować.

Chodziło o to, by kraj Iran był wówczas krajem, niektórzy mówią de facto, feudalnym, to znaczy ogromne połacie ziemi należały czy do samego Szacha, czy do możnych oraz do szeroko rozumianych instytucji religijnych.

Niekoniecznie ziemi Szacha i możnych, ale ziemi imamów.

No więc imamowie potępili Szacha i potępili Białą Rewolucję, no bo nie podobało im się głosowanie kobiet, nie podobała im się tolerancja dla niemuzułmanów, ale odbieranie ziemi też im się nie podobało.

Działania Szacha cechuje pokrętność i połowiczność.

Ale jak już powiedzieliśmy, imamowie byli niezadowoleni i potępili Szacha za białą rewolucję, a szczególnie potępił go Ayatollah Khomeini, który wkracza tutaj na naszą scenę i będzie występował w tym odcinku do samego końca.

Który porównał Szacha do Kalifa Jazyda?

I nazwał jeszcze Szacha potwornym i żałosnym.

SAVAK, proszę Państwa, to była tajna policja w Iranie stworzona przez Szacha przy pomocy kogo?

Sawak aresztował Khomeiniego i na to wybuchły protesty ludzi, zostały krwawo stłumione, ale Khomeini przebywający w areszcie nie poddał się i w 1964 roku potępił Szacha znowu.

No i Sawak zrobił się coraz brutalniejszy, masowo torturował opozycję, rozwijał sieć tajnych informatorów, każda krytyka Szacha spotykała się z represją.

Oczywiście jeśli porównać to później z represjami wobec opozycji w czasach rewolucji islamskiej, czy po rewolucji islamskiej i zaraz rządów Khomeiniego, to okazuje się, że ten reżim islamski był znacznie bardziej krwawy i tych egzekucji było znacznie więcej i znacznie więcej osób straciło życie w pierwszych latach islamskiej republiki niż za całych rządów Szacha, ale...

Na swój sposób można powiedzieć, że dyktatura Szacha w Iranie przypominała takie dyktatury latynoamerykańskie.

Zresztą były to podobne metody tortur, podobne metody radzenia sobie z opozycją, no i podobne wsparcie Stanów Zjednoczonych, dlatego że Amerykanie nieustannie Szacha popierali, podejmowali w Białym Domu, odwiedzali w Teheranie, chwalili go za stabilne rządy, rozwój kraju, a nawet za, uwaga, o ironię, o przywiązanie do praw człowieka.

Ten artykuł z 1974 roku z Tajma opisuje między innymi tam 55. urodziny Szacha, ale pada tam też takie zdanie, że Mohammed Reza Pahlavi wyniósł Iran na próg wielkości porównywalnej jedynie do cyrusa wielkiego i tego, co on osiągnął dla starożytnej Persji.

Amerykanie w związku z tym, proszę Państwa, nie tylko chwalili Szacha, ale też pompowali dużo pieniędzy w Iran i w rozwój Iranu.

No tak, i w związku z tym w 1967 roku na przykład przyjął tytuł szachin-szacha, czyli cesarza, króla królów, bo wcześniej używał tylko określenia szacha, króla, ale w 67 uznał, że już po tylu latach na tronie, po ćwierć wieku na tronie, ponad ma prawo do tytułu króla królów, no i sam się koronował.

I tam mały Jan Maria Rokita śpiewał dla cesarza Haile Selassie i Szacha Pahlaviego.

No właśnie, więc to trochę z jednej strony było ekstrawaganckie, drogie i pachniało rewolucją francuską, z drugiej podcało pewne kompleksy i opinie na temat Szacha, że Iran nie jest dla niego dość dobry, bo próbuje go na siłę zmieniać tą swoją białą rewolucją, plus jak już ma celebrować Irańskość, to po prostu sprowadza wszystko z zagranicy.

To znaczy wszyscy wiedzieli w Iranie, że CIA pomogło obalić Mosadecha i przywrócić Szacha do władzy i...

Ale samego Szacha, że ci Amerykanie to wszystko kontrolują i są w stanie, na wszystko mają plan i są tacy wszechmocni.

I zalało tańszą saudyjską ropą Stany Zjednoczone, obniżyło ceny, no i uderzyło w Szacha i w irańską gospodarkę.

I generalnie to zachowanie Forda bardzo, bardzo Szacha zdenerwowało, ale też wstrząsnęło jakby jego, wydawało mu się pewnym planem rozwoju Iranu.

Ale ja też polecam Państwu inne książki o dyktaturze Szacha i rządach Szacha w Iranie.

No i proszę Państwa poszło nadspodziewanie dobrze z punktu widzenia Szacha, to znaczy Jimmy Carter jest zachwycony Szachem, Szach jest zachwycony Jimmym Carterem.

No bo mówi o tym, że... To jest ten cytat, który ty przytaczałeś w poprzednim odcinku irańskim i państwo mieli zgadnąć, co to za prezydent tak wychwala Szacha.

Wychwala Szacha za to, jak wielki budzi podziw wśród poddanych, jak wielką miłość.

Problem w tym, że zaledwie kilka tygodni po tym, jak Carter wyjechał, zaczynają się protesty, które ostatecznie doprowadzą do upadku Szacha.

Tymczasem, tak jak powiedział Łukasz, rewolucja wybuchła właściwie tuż po wyjeździe Jimmy'ego Cartera, kiedy chwalił Iran jako wyspę stabilności i paradoksalnie po części przyczyną tej rewolucji był sukces gospodarczy Iranu i ta biała rewolucja Szacha, dlatego że, tak jak mówisz,

Dochód per capita wzrosł dwudziestokrotnie za rządów Szacha.

Nie jest tak, że cała ta rewolucja Szacha była katastrofą, że to jest wyłącznie tak jak to przedstawia na przykład Kapuściński, że to wszystko można odnieść wrażenie, było zupełnie bez sensu, że jak sprowadzał wiesz setki czołgów.

O modzie też moglibyśmy tutaj opowiadać, bo jak Państwo sobie zajrzą do sieci, to znajdziecie wiele filmów, jak to wyglądała moda na ulicach Teheranu jeszcze w czasach Szacha i pokazuje się to jako taki przykład, jak zwesternizowanym krajem był Iran, no i jak wielką zmianę przyniosła rewolucja islamska na niekorzyść kobiet.

Tak, no bo z jednej strony były takie oficjalne meczety dofinansowywane przez państwo, gdzie wychwalano Szacha.

I tam wprawdzie nie potępiono Szacha wprost, no bo Sawak czuwał, ale też go nie wychwalano.

Gadał z Tobą po angielsku, no od Szacha począwszy.

Inna sprawa, że z opozycją się nie kontaktowano, bo... z jakimiś niedobitkami opozycji, bo nie chciano drażnić Szacha.

A ona zaczyna się, znaczy wybucha rewolucja, wybuchają pierwsze zamieszki, które później doprowadzą, ostatecznie doprowadzą do upadku Szacha.

To tak wszystko tam było razem w tym artykule, ale było to zgodne z obowiązującą narracją Szacha na temat Chomeiniego i wróciły też opowieści o Brytyjczykach.

Równocześnie ludzie Szacha zaczynają negocjować z duchownymi, ale nie z Hameinim, tylko z

My oczywiście wspieramy, ale decyzja należy do Szacha.

Nawiasem mówiąc, w tym samym sierpniu 78 roku do Szacha dzwoni Saddam Hussein i mówi mu tak, ten muła brudzi panu, brudzi mnie, brudzi wszystkim i proponuje Szachowi, że zabije Khomeiniego.

Okazuje się, tak jak się śledzi tę historię, że wszystko co się wydarza jest zawsze interpretowane na niekorzyść Szacha i nie ma takich rzeczy, które on mógłby zrobić, która zostałaby dobrze przyjęta.

Tylko, i to niby drobne rzeczy, ale one są bardzo istotne, tego samego dnia matka Szacha urządziła przyjęcie z okazji obalenia Mosadecha, bo ona urządzała co roku przyjęcie z tej okazji.

I bardzo długo nie wie też żona Szacha, bo Szach nikomu o tym nie informuje, tylko sprowadza sobie francuskich lekarzy z Paryża, którzy przylatują i... Ale to w ogóle jest strach, żeby mu powiedzieć, jak poważny jest jego stan.

No bo po pierwsze nie cała opozycja wobec Szacha była muzułmańska, no bo byli też komuniści i lewicowscy z Partitude, bardzo poważnie osłabieni, ale byli.

Ze względu na konsekwentne, jego konsekwentne stanowisko wobec Szacha i to, że był od kilkunastu lat na wygraniu.

Najpierw pozbędziemy się Szacha, a później zaczniemy walkę o władzę.

Po Czarnym Piątku, tej masakrze w Teheranie, Carter ostrożnie popiera Szacha.

I jest Zbigniew Brzeziński, czyli doradca do spraw bezpieczeństwa narodowego, który uważa, że należałoby ten cały bunt jak najszybciej stłamsić, wspomóc Szacha, zaprowadzić porządek i dopiero potem zaczynać rozmowę.

To znaczy, że jeśli pozwolimy na upadek Szacha, no to tam na pewno wejdzie Związek Radziecki, a w tej układance nie możemy sobie na to pozwolić.

I właśnie mówi o tym, że możliwy jest upadek Szacha i trzeba się zacząć dogadywać z Khomeinem, co w ogóle nie mieści się w głowie Brzezińskiemu, bo przecież Szach jest ich człowiekiem i powinni go bronić.

To zawsze się sprawdza Łukaszu, aczkolwiek nie jest to pierwszy nowy premier Szacha.

To sprawia, że ten nowy premier, który rzeczywiście jest opozycyjnym politykiem, nie muzułmańskim, w tym sensie nie islamistycznym, tylko świeckim, jest uznany za premiera Szacha.

To znaczy za takiego kolejnego po prostu, kolejną marionetkę Szacha, która robi to, czego on chce.

I Amerykanie zaczynają naciskać na Szacha, że to jest już moment rzeczywiście, żeby zapowiedział urlop, no to wyjdź pan na ten urlop.

I Jimmy Carter, też zmieniający zdanie często, wreszcie wysyła Saliwana do pałacu, do Szacha, zabarykadowanego pałacu i tam Szach dowiaduje się, że nie ma żadnego planu.

1 lutego 1979 roku, czyli już po wyjeździe Szacha, do Iranu wraca Khomeini i od razu oskarża.

No bo po pierwszej klęsce, czyli upadku tej wyspy stabilności na Bliskim Wschodzie jaką miał być Iran Szacha, następuje druga katastrofa, czyli kryzys zakładników wziętych w ambasadzie Stanów Zjednoczonych, ale o tym Państwu opowiemy w jednym z kolejnych odcinków.