Mentionsy
Podkast amerykański
Podkast amerykański
28.03.2026 06:00

274. Szach-mat: Irańska rewolucja i bezradni Amerykanie

Wracamy do burzliwej historii relacji USA z Iranem - dziś opowiemy o jednej z największych katastrof amerykańskiej polityki zagranicznej drugiej połowy XX wieku, czyli o irańskiej rewolucji i upadku dynastii Pahlavich.

Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanski

W sylwestra 1977 roku prezydent Jimmy Carter odwiedzał Teheran i wychwalał Iran jako „wyspę stabilności w jednym z najburzliwszych rejonów świata”. Reżim szacha Mohammeda Rezy dostarczał Stanom Zjednoczonym ropę i wydawał bajońskie sumy na zakup amerykańskiego uzbrojenia, a CIA donosiła, że sytuacja jest stabilna i „w najbliższej przyszłości nie będzie żadnej zmiany w irańskiej polityce”. Dlaczego zatem tydzień później wybuchły protesty i przekształciły się w rewolucję, która po zaledwie roku zmiotła szacha z planszy, a do rządów wyniosła ajatollaha Chomeiniego?

Jak to możliwe, że CIA, która zdaniem irańskiej ulicy kontrolowała nie tylko szacha, ale i wszystko, co działo się w kraju, w rzeczywistości nie miała o niczym pojęcia? Dlaczego szach uważał, że CIA spiskuje przeciwko niemu, ale równocześnie był przekonany, że Amerykanie mają sekretny plan, żeby go ocalić? Jak do tego doszło, że Departament Stanu prowadził inną politykę, niż doradca ds. bezpieczeństwa narodowego, Zbigniew Brzeziński?

Posłuchajcie o królu królów, który stał się „odwróconym Midasem”; o „białej rewolucji” i „czerwono-czarnym sojuszu” oraz o „specjalnej relacji”, w której obie strony grały nieczysto. Do tego Orson Welles, Jan Maria Rokita, pieczone pawie prosto z Paryża, tony martwych węży i skorpionów oraz gulasz w papierowym talerzyku.

Szach Szacha Iran CIA Brzeziński Sawaku Zbigniew Brzeziński Jimmy Carter Khomeini Szachem S. U. Department of State Central Intelligence Agency Kapuściński

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 9 wyników dla "Kapuściński"

No więc win-win dla niego, ale nie do końca, bo jak pisze Kapuściński w Szach in Szachu, ta reforma rolna wcale nie była tak wspaniałym rozwiązaniem dla ludzi, jakby się mogło wydawać.

No, teoretycznie również wielkich panów na czele z samym Szachem, który tak chciał dać przykład i mamy nagrania, mogą Państwo je znaleźć w sieci, gdzie władca wydaje takie dokumenty nadania ziemi, ludzie podchodzą, rzucają mu się do stóp, całują, a on ich podnosi, daje te papiery i następni przychodzą, ale Kapuściński opisywał to tak.

Dalej czytamy, że Szach tę swoją ziemię z kolei, którą rozdawał, to tak naprawdę rozdawał często dla dość zamożnych, dość zamożnym swoim ludziom, jakimś generałom, pułkownikom czy jak to pisze Kapuściński dworskiej kamaryli i rozdawał też ziemię, którą jego ojciec zagarnął wcześniej.

W każdym razie, pisze Kapuściński, ta reforma także budziła podejrzenia, no bo część już zamożnych się obłowiła, nie każdy dostał, nie każdy musiał oddać i tak dalej, i tak dalej.

Uwaga, znowu cytat z Kapuścińskiego.

To dużo o tym pisze Kapuściński.

Tak, ale to jest jednak Kapuściński, który pisze bardzo ciekawie i bardzo ładnie, ale jest to jednak pewne uproszczenie i nie wiem, czy to do końca tak było, że Szach nie wiedział, że Iran nie ma portów.

I nie do końca mu się to udało, ale tak, oczywiście opisy Kapuścińskiego są barne i świetnie się to czyta, dlatego je przytoczyłem.

Nie jest tak, że cała ta rewolucja Szacha była katastrofą, że to jest wyłącznie tak jak to przedstawia na przykład Kapuściński, że to wszystko można odnieść wrażenie, było zupełnie bez sensu, że jak sprowadzał wiesz setki czołgów.

Ostatnie odcinki