Mentionsy

Podkast amerykański
Podkast amerykański
28.03.2026 06:00

274. Szach-mat: Irańska rewolucja i bezradni Amerykanie

Wracamy do burzliwej historii relacji USA z Iranem - dziś opowiemy o jednej z największych katastrof amerykańskiej polityki zagranicznej drugiej połowy XX wieku, czyli o irańskiej rewolucji i upadku dynastii Pahlavich.

Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanski

W sylwestra 1977 roku prezydent Jimmy Carter odwiedzał Teheran i wychwalał Iran jako „wyspę stabilności w jednym z najburzliwszych rejonów świata”. Reżim szacha Mohammeda Rezy dostarczał Stanom Zjednoczonym ropę i wydawał bajońskie sumy na zakup amerykańskiego uzbrojenia, a CIA donosiła, że sytuacja jest stabilna i „w najbliższej przyszłości nie będzie żadnej zmiany w irańskiej polityce”. Dlaczego zatem tydzień później wybuchły protesty i przekształciły się w rewolucję, która po zaledwie roku zmiotła szacha z planszy, a do rządów wyniosła ajatollaha Chomeiniego?

Jak to możliwe, że CIA, która zdaniem irańskiej ulicy kontrolowała nie tylko szacha, ale i wszystko, co działo się w kraju, w rzeczywistości nie miała o niczym pojęcia? Dlaczego szach uważał, że CIA spiskuje przeciwko niemu, ale równocześnie był przekonany, że Amerykanie mają sekretny plan, żeby go ocalić? Jak do tego doszło, że Departament Stanu prowadził inną politykę, niż doradca ds. bezpieczeństwa narodowego, Zbigniew Brzeziński?

Posłuchajcie o królu królów, który stał się „odwróconym Midasem”; o „białej rewolucji” i „czerwono-czarnym sojuszu” oraz o „specjalnej relacji”, w której obie strony grały nieczysto. Do tego Orson Welles, Jan Maria Rokita, pieczone pawie prosto z Paryża, tony martwych węży i skorpionów oraz gulasz w papierowym talerzyku.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 28 wyników dla "Brzeziński"

A ja polecam to już jak polecamy tutaj, bo ja sobie skorzystałem z kolei bardzo z książki Edwarda Lusa o Zbigniewie Brzezińskim, w którym jest o tym, jak właśnie ten kryzys wyglądał z perspektywy amerykańskiej administracji Jimmy'ego Cartera.

Panie Piotrze, Ty mówisz w roku 1977, a ja wyczytałem, że w listopadzie 1978 Brzeziński otrzymywał raporty CIA, po których pisał tak w notatce do Jimmy'ego Cartera.

No to ja z kolei czytam w książce o Zbigniewie Brzezińskim, dlaczego nie mówili w farsji, no bo CIA nie była zainteresowana Iranem i Iran był tylko jakby bazą do inwigilacji ZSRR, dlatego tam było wielu pracowników także agencji, ale jeżeli chodzi o ocenę sytuacji wewnątrz kraju, to polegali przede wszystkim na siostrzanej, na bliskiej sobie organizacji, czyli na SAVAK-u.

Zbigniew Brzeziński, Central Intelligence Agency, U.S.

Zbigniew Brzeziński, Central Intelligence Agency, U.S.

Zbigniew Brzeziński, Central Intelligence Agency, U.S.

Zbigniew Brzeziński, Central Intelligence Agency, U.S.

I jest Zbigniew Brzeziński, czyli doradca do spraw bezpieczeństwa narodowego, który uważa, że należałoby ten cały bunt jak najszybciej stłamsić, wspomóc Szacha, zaprowadzić porządek i dopiero potem zaczynać rozmowę.

I te spory między Vansem a Brzezińskim, one wybuchają

W wielu różnych polach Brzeziński jest skrajnym antykomunistą i antyradzieckim politykiem.

No ale jak Ci mówiłem, w listopadzie jeszcze Brzeziński miał notatki CIA.

Otóż to, więc CIA w ogóle prowadzi jakby swoją działalność, Departament Stanu ma swoją wizję, a Narodowa Rada Bezpieczeństwa i Brzeziński ma swoją.

Departament Stanu mówi, że najpierw trzeba zrobić reformy, a Brzeziński mówi, że dobra reformy, ale najpierw trzeba zaprowadzić porządek, a Szach, który utrzymuje trochę komunikaty z jednej i z drugiej strony, tym bardziej nie wie co zrobić, bo on by chciał, żeby mu powiedzieć co robić.

I właśnie mówi o tym, że możliwy jest upadek Szacha i trzeba się zacząć dogadywać z Khomeinem, co w ogóle nie mieści się w głowie Brzezińskiemu, bo przecież Szach jest ich człowiekiem i powinni go bronić.

Brzeziński ma z kolei swojego człowieka w Waszyngtonie, z którym się przyjaźni.

Zbigniew Brzeziński, Central Intelligence Agency, U.S.

Zbigniew Brzeziński, Central Intelligence Agency, U.S.

Zbigniew Brzeziński, Central Intelligence Agency, U.S.

Zbigniew Brzeziński, Central Intelligence Agency, U.S.

Zbigniew Brzeziński, Central Intelligence Agency, U.S.

Absurd polega na tym, że Zbigniew Brzeziński wysyła do Teheranu

To o tym mówisz, bo jeszcze jest historia o tym, jak Brzeziński zamawiał analizę u takiego dyplomaty amerykańskiego na temat sytuacji w Iranie, tylko nie zorientował się, że to jest jednak człowiek bardziej Cyrus'a Vance'a i dostał analizę, która nie spełniała jego oczekiwań i powiedział, że popełnił ten podstawowy błąd.

Tymczasem wspomniany już wcześniej przez Piotra człowiek Brzezińskiego w Teheranie, generał Richard Heiser, nadal ma realizować ten program planu Brzezińskiego i jakoś doprowadzić do dokonania zamachu stanu, przejęcia kontroli przez wojsko.

Brzeziński bardzo na to naciska, niezależnie od tego, co się dzieje dookoła.

Brzeziński nakazuje telefon do Williama, do ambasadora Sullivana, dzwoni do niego wicesekretarz stanu Newsom i pyta o szansę na taki zamach, na co ambasador Sullivan odpowiada i tutaj prosimy, żeby co wrażliwsi zatkali uszy, bo nie mówi dyplomatycznie i mówi tak.

Powiedz Brzezińskiemu, żeby się pierd... Czy mam to przetłumaczyć na polski?

Ale nawet jeszcze wtedy Brzeziński wierzy w zamach stanu, że to się jeszcze może udać.

I też będzie dużo o konfliktach między brzezińskim awansem.