Mentionsy
Podkast amerykański
Podkast amerykański
28.03.2026 06:00

274. Szach-mat: Irańska rewolucja i bezradni Amerykanie

Wracamy do burzliwej historii relacji USA z Iranem - dziś opowiemy o jednej z największych katastrof amerykańskiej polityki zagranicznej drugiej połowy XX wieku, czyli o irańskiej rewolucji i upadku dynastii Pahlavich.

Wesprzyj nas na Patronite! https://patronite.pl/podkastamerykanski

W sylwestra 1977 roku prezydent Jimmy Carter odwiedzał Teheran i wychwalał Iran jako „wyspę stabilności w jednym z najburzliwszych rejonów świata”. Reżim szacha Mohammeda Rezy dostarczał Stanom Zjednoczonym ropę i wydawał bajońskie sumy na zakup amerykańskiego uzbrojenia, a CIA donosiła, że sytuacja jest stabilna i „w najbliższej przyszłości nie będzie żadnej zmiany w irańskiej polityce”. Dlaczego zatem tydzień później wybuchły protesty i przekształciły się w rewolucję, która po zaledwie roku zmiotła szacha z planszy, a do rządów wyniosła ajatollaha Chomeiniego?

Jak to możliwe, że CIA, która zdaniem irańskiej ulicy kontrolowała nie tylko szacha, ale i wszystko, co działo się w kraju, w rzeczywistości nie miała o niczym pojęcia? Dlaczego szach uważał, że CIA spiskuje przeciwko niemu, ale równocześnie był przekonany, że Amerykanie mają sekretny plan, żeby go ocalić? Jak do tego doszło, że Departament Stanu prowadził inną politykę, niż doradca ds. bezpieczeństwa narodowego, Zbigniew Brzeziński?

Posłuchajcie o królu królów, który stał się „odwróconym Midasem”; o „białej rewolucji” i „czerwono-czarnym sojuszu” oraz o „specjalnej relacji”, w której obie strony grały nieczysto. Do tego Orson Welles, Jan Maria Rokita, pieczone pawie prosto z Paryża, tony martwych węży i skorpionów oraz gulasz w papierowym talerzyku.

Szach Szacha Iran CIA Brzeziński Sawaku Zbigniew Brzeziński Jimmy Carter Khomeini Szachem S. U. Department of State Central Intelligence Agency Kapuściński

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 11 wyników dla "Jimmy Carter"

A ja polecam to już jak polecamy tutaj, bo ja sobie skorzystałem z kolei bardzo z książki Edwarda Lusa o Zbigniewie Brzezińskim, w którym jest o tym, jak właśnie ten kryzys wyglądał z perspektywy amerykańskiej administracji Jimmy'ego Cartera.

Otóż Gerald Ford przestaje być prezydentem, zostaje Jimmy Carter i Szach jest w kropce.

No bo z jednej strony ten Ford zrobił mu psikusa, ale ten Carter też nie zapowiada się bardzo dobrze, no bo Jimmy Carter w kampanii dużo mówi o prawach człowieka, o tym, że polityka zagraniczna USA powinna uwzględniać właśnie...

No i proszę Państwa poszło nadspodziewanie dobrze z punktu widzenia Szacha, to znaczy Jimmy Carter jest zachwycony Szachem, Szach jest zachwycony Jimmym Carterem.

No poszło tak dobrze, że ledwie miesiąc później Jimmy Carter spędza w Teheranie Sylwestra, co nie jest dość typowe, że w listopadzie widzisz się z głową państwa jakiegoś u siebie, a robisz rewizytę zaledwie miesiąc później.

Jimmy Carter przyleciał do Teheranu, proszę państwa, z Warszawy.

Nie, to ten najbardziej taki porządny, ludzki, religijny, dobroduszny prezydent Stanów Zjednoczonych, czyli Jimmy Carter.

Panie Piotrze, Ty mówisz w roku 1977, a ja wyczytałem, że w listopadzie 1978 Brzeziński otrzymywał raporty CIA, po których pisał tak w notatce do Jimmy'ego Cartera.

Tymczasem, tak jak powiedział Łukasz, rewolucja wybuchła właściwie tuż po wyjeździe Jimmy'ego Cartera, kiedy chwalił Iran jako wyspę stabilności i paradoksalnie po części przyczyną tej rewolucji był sukces gospodarczy Iranu i ta biała rewolucja Szacha, dlatego że, tak jak mówisz,

I Jimmy Carter, też zmieniający zdanie często, wreszcie wysyła Saliwana do pałacu, do Szacha, zabarykadowanego pałacu i tam Szach dowiaduje się, że nie ma żadnego planu.

I liczą na to, że się dogadają, bo mieli już wcześniej kontakty z Hominim, to znaczy ambasadą, w jakiś sposób, no zresztą stąd były też te pomysły, żeby się z nimi próbować dogadywać, ale te nadzieje się szybko, proszę Państwa, skończą, a jeżeli Jimmy Carter myślał sobie wtedy, że no...

Ostatnie odcinki