480. Machado de Assis 🇧🇷 WSPOMNIENIA POŚMIERTNE BRASA DE CUBAS (1881)

Albo to postmodernizm miał odkryć mnie. Jednak ani tego faktu, ani rzeczonego konceptu, a tym bardziej jego nazwy, nie byłem świadom, gdy przywiózłszy tu swą młodą, pączkującą jeszcze rodzinę, skonfrontowałem się z posępną, akademicką alternatywą publikuj albo przepadnij. a potem z posępniejszą jeszcze wizją odłożyć na bok to, co w duszy głębi odczuwałem jako swoje powołanie, choćby moje dotychczasowe próby, żeby mu sprostać, wypadały dość licho. Później jednak, mirable dictu, ktoś z moich studentów na Penn State, żałuję, że nie pamiętam kto, ponieważ winien jestem tej osobie serdeczne podziękowania za niezamierzoną przysługę, pośrednio wskazał mi drogę, odkrywając przede mną powieść brazylijskiego pisarza z przełomu wieku.

Dziękuję zatem anonimowemu dziś studentowi z Penn State, który przed 40 niemal laty wyświadczył mi tę przysługę. Tak się składa, że Joaquim Machado da Cis, 1839-1908, nie jest już dla mnie autorem istotnym. Podczas niedawnej rozmowy o nim w BBC zdałem sobie sprawę, w pół pochwały dla jego proto-postmodernizmu, że od lat pięćdziesiątych nie wracałem do jego powieści i ledwie pamiętam, o czym są. Lecz dawno, dawno temu pokazał mi, jak stać się pisarzem, którym usiłowałem być. A ja, wyszło jak wyszło, tym pisarzem się stałem. Dwadzieścia lat później, w East Lansing, Michigan, rozmawiając z seniorem Jorge Luis Borgesem, który na moje myślenie o sztuce prozatorskiej miał już wówczas wpływ równy temu, jaki niegdyś.

Podejrzewam, choć nie przysięgnę, że w East Lansing kręciliśmy z Borgesem głowami na obojętność, jaką latynosi hiszpańskojęzyczni okazywali latynosom piszącym po portugalsku. Nadmienię dla porządku, że Borges nie tylko był dobrze obeznany z utworami Machado de Sisa, ale wiedział także, jak zbawienny wpływ wywarły na niego sternowski Tristram Shandy, z którym we wspomnianej epoce niewinności na Penn State również nie zdążyłem się jeszcze zapoznać. Konsekwencje tego, powiedziałem Borgesowi, były iście borgesowskie. Gdy już dotarłem do Tristrama, mogłem delektować się tym, jak dalece Anglik piszący w wieku XVIII pozostawał pod wpływem Brazylijczyka z końcówki wieku XIX.

Jak mówię, pisze w sposób sternowski i powiedziałbym, że jeżeli mają Państwo obawy związane z lekturą Tristrama Shandy, że stare, że długie, że wielka literatura... że tyle zahaczek, że nie wiadomo, gdzie się zaczepić, że nie wiadomo, jak to ogarnąć, to mam wrażenie, że Machado de Asis będzie takim rozwiązaniem, które pozwoli państwu spróbować doświadczyć pisania w stylu Sterna, które Stern wprowadził, a jednocześnie ta książka jest nieporównywalnie... bliższa, łatwiejsza do przyswojenia. Nie jest też tak wielka, no to jest 200 stron, to jest książka na jeden albo dwa wieczory, znakomicie napisana, od tego się nie idzie oderwać, a jednocześnie, jak mówię, to nie są aż takie wykrętasy i nie jest tyle wtrąceń do wtrąceń, paus, półpas i tak dalej.