480. Machado de Assis 🇧🇷 WSPOMNIENIA POŚMIERTNE BRASA DE CUBAS (1881)

Joachima Machado de Assisa, świeżo wydane wtedy w angielskim przekładzie przez Noonday Press. Wypożyczywszy z biblioteki Patti najpierw wspomnienia pośmiertne Brasa Cubas, potem Doma Casmurro i Quincasa Vorbe, zaczerpnąłem z tych książek modelowe rozwiązania problemu, którego sam jeszcze długo nie umiałbym nawet sformułować. Mniejsza o szczegóły. Wyłożyłem je gdzie indziej. A tą określoną drogą w istocie zamierzam dotrzeć do Jorge Luisa Borgesa. Mniejsza również o to, że rozmaite zdarzenia w życiu pozaliterackim oraz szczęśliwe zabiegi lekturowych okoliczności umożliwiły mi napisanie debiutanckiej powieści i wszystkich kolejnych. Nie o nich tu mowa, chociaż jeszcze przez jakiś czas może się tak zdawać.

Podcast okołoksiążkowy. Dzień dobry, ja nazywam się Marcin Piotrowski, to jest podcast Literatura ze Środka Europy, chociaż dzisiaj mniej europejsko, ale niewątpliwie bardziej literacko. Zapraszam Państwa do wysłuchania kolejnego odcinka. Ten przydługi, ale jakże piękny wstęp, którego nie mogłem sobie odmówić, to wprowadzenie, jak to stało się, że nagle sięgnąłem po literaturę z Brazylii. Bez żadnego trybu, nagle, pojawił się u mnie Machado de Asis. Wspomnienia pośmiertne Brasa Kubas. Jeżeli o książce, o autorze pisze John Barth, pisze o tym autorze w kontekście Borgesa, w kontekście Sterna, no to jakże mogłem odmówić?

Jakże mogłem odłożyć na przyszłość coś, co jest nazywane przez Bartha proto-postmodernizmem? No i tak właśnie trafił do mnie Machado de Asis, Maszano de Assis, który chyba jest, wydaje mi się, w Polsce także pisarzem już nieco zapomnianym, którego wspomnienia pośmiertne Brasa Kubas ukazały się w roku 1974 nakładem wydawnictwa literackiego. Przekład tej książki oraz znakomite, chociaż krótkie, ale naprawdę świetne posłowie napisała pani Janina Klawę. Książeczka bardzo niewielka, wydana w serii proza iberoamerykańska. No i myślę, że to jest dobra okazja, żeby Machado de Assisa jakoś przypomnieć.

Na dwustu stronach mamy tu 160 rozdziałów. To już samo coś mówi. Rozdziały są bardzo krótkie. Niektóre mają stronę, niektóre mają jeden akapit, niektóre mają tylko tytuł. Rozdziały oczywiście same się komentują, a historia jest bardzo prosta. Sam tytuł mówi, czym jest ta książka. To są wspomnienia pośmiertne. Wspomnienia te na temat swojego życia spisuje dla nas Bras Kubas. Majętny człowiek, który żył w Brazylii w XIX wieku, żył sobie w Rio i jego historie życiowe tutaj są przedstawione. spisuje je jako nieboszczyk, ale wcale nie zaczyna tej książki od swoich urodzin, a od swojej śmierci, dzięki czemu będzie mógł ją niespodzianie dosyć skończyć, no bo skoro śmierć była na początku, to na końcu być nie musi, toteż ta książka kończy się.

Powiedziałbym, odwołując się do jeszcze jednego nawiązania literackiego, że o ile na poziomie formy i sposobu prowadzenia narracji to jest troszkę Lorenz Stern, a właściwie widać inspirację Sternem, to znaczy Stern, jak wiadomo, już inspirował się Dasisem, no to tutaj mamy sytuację bardzo podobną, bo Machado Dasis ewidentnie inspirował się powieścią, która dopiero powstanie, czyli twórczością Italo Svevo i Zenem Kosinim. Bo czytając historię życia Brasa Kubas, miałem cały czas posmak opowieści o życiu i o prowadzeniu biznesu i o w ogóle całym podejściu do życia Zeno Kosiniego, którego mogą Państwo znać zarówno z książki Italo Svevo pod tym tytułem, ale także z książki Wspomnienia Starca.