#13 Wszystkie tożsamości Williama Shakespearea

Co? Nie musisz odpowiadać, gdzie jest. Wiemy, gdzie jest, w Weronie. Tak, więc dzisiaj, mój drogi, jest podcast o niesamowitym bardzie. William Shakespeare! William Shakespeare! No i przecież jest to, że on za życia nie był takim kultowym pisarzem, jak jest w tej chwili, więc to trochę było jak z Van Goghem, że dopiero go docenili po śmierci, więc wyobrażam sobie to... Czyli co, był takim przegrywem siedzącym w domu, piszącym swoje romansidła? Nie, aż takim przegrywem nie był, po prostu nie był uznawany za jakiegoś geniusza.

Był dobrym dramaturgiem, ale to na tym koniec. Czy robił dramy? Robił dramy i wyobrażam sobie ten cały teatr ludzi i jest... William Shakespeare! I on wychodzi i myśli, kto to jest? Who the fuck was that? Zajdź do sceny! Mama cię nie kocha! Rzuca im jajkami, pomidorami. Mama! Tak jest. I dzisiejsza teoria spiskowa, uwielbiam takie i chciałabym, żebyśmy mieli większość takich, ma ponad 400 lat. Więc to są te teorie, które są najbardziej juicy, ponieważ nie zostały rozwiązane i nigdy nie zostaną rozwiązane. Jak nigdy? Czemu nie? Dlatego, że nie mamy możliwości dowiedzenia się, jaka jest prawda, czyli jak w większości teorii spiskowych.

A jakie jest pytanie, jaka jest hipoteza, Klaudia? Nasze badanie musi mieć hipotezę. Dobrze, że o tym mówisz, bo jedna z osób, które będziemy dzisiaj wspominać, jest ojcem metody naukowej, której właśnie stawia się hipotezy. Wujek Zbyszek, który sprawdzał, który do natura lepiej wchodzi przez chleb. Dokładnie ten sam wujek. Jest on jedną z możliwych tożsamości Williama Shakespearea. Wujek Zbyszek z denaturatem. No świetnie, Mateuć, popsułeś mi cały podcast. No bo Claudia, bo mówi, że ma być poziom, ale zaprosiłaś mnie do tego podcastu. Zapomniałam, tak, nie wiem, czego ja oczekiwałam. Tak, dzisiejsza teoria spiskowa to... Jezu, wujku Zbyszku. Daj mi dokończyć. Dzisiejsza teoria spiskowa to, że William Shakespeare tak naprawdę nie był Williamem Shakespearem.

William Shakespeare. I że wszystkie jego dzieła napisał ktoś inny. O, czyli tak zwanego ghostwritera. No tak, powiedzmy, że tak. Co nie? No bo to nie do końca o to chodzi. Bardziej nie to, że William Shakespeare zatrudnił sobie ghostwritera, tylko że William Shakespeare był pseudonimem dla osób, które potencjalnie mogły być autorami jego dzieł. Czy jesteś na to gotów? Nie. Wiedziałam. Teoria na temat tego, że Shakespeare mógł nie być prawdziwym autorem swoich dzieł jest uważana w tym angielskim kręgu literackim za prawie taką samą obelgę, jak obrażanie papieża Polaka w Polsce. Ale my z tego jakby mamy bekę ciśniemy.

Tak się tylko wydaje, ale wyobraź sobie, że ktoś z zewnątrz obraża papieża Polaka. A nie, no to przepraszam, to się żółty nóż w kieszeni otwiera. Dokładnie. Więc to jest ta kwestia, że Anglicy są oburzeni, że w ogóle coś takiego może mieć miejsce i jak przy jakimś... Przy jakiejś osobie, która jest miłośnikiem literatury angielskiej wspomnisz o tym, że w ogóle możesz mieć takie zdanie, że William Shakespeare nie był autorem swoich dzieł, to on cię wyrzuci za drzwi, więc lepiej słuchajcie tego podcastu w zamknięciu, jeżeli chcecie. Czy jak pójdę do Buckingham Palace i powiem, że William Shakespeare nie istniał, to oni powiedzą, że wyjdź. Tak, więc jeżeli chcecie jeszcze bywać na salonach, to słuchajcie tego podcastu w zaciszu domowym zdecydowanie. Nie przyznawajcie się, że nawet znacie tę teorię spiskową.

Okej, to przejdźmy do rzeczy. Nazywa się ludzi, którzy podważają to, że... Kłamcami. Tak, że William Shakespeare nie był Williamem Szekspirem. Antyszekspirystami. A tych, którzy stoją po stronie Szekspira stratfordianami. Więc na koniec tego podcastu dowiemy się, czy my jesteśmy antyszekspirystami, czy jesteśmy jednak stratfordianami. Strasznie ciężkie słowa. Trudne słowo, no. Ta walka oczywiście toczy się przez wiele lat, jak już powiedziałam. Niektóre teorie krążą już od ponad 400 lat. Bo wyobraź sobie, że osobami, które nie wierzą, że Szekspir to tak naprawdę Szekspir, między innymi byli na przykład taki pan Charles Dickens. Nie znam chłopa. To ten od opowieści wigilijnej czy Davida Copperfielda.

Nie mam żadnego. Mark Twain. Od Davida Copperfielda? Tak. On napisał Davida Copperfielda? Tak. Stop. No, co? Tego czarodzieja? Nie, on się tylko tak też nazywał, ale jest taka powieść też, David Copperfield. Nie, kłamiesz. Tak, i nawet chyba Daniel Radcliffe występował w filmie David Copperfield, który był adaptacją właśnie tej powieści. To taka ciekawostka. Mark Twain też nie wierzył w prawdziwość Shakespearea. Szczerze podróżował, no. Przygód Tomka Sawiera czy Księcia i Żebraka. A ostatnio, wy już będziecie wiedzieli, bo już jest na naszym kanale na pewno, robiliśmy reakcję na Książniczkę i Żebraczkę. Na Barbie Księżniczkę i Żebraczkę, Boże.

Tak, to jest niesamowite, że jakby tutaj podnosimy takie wysokie tematy, jak William Shakespeare i najwybitniejsi pisarze angielscy, po czym robimy reakcję na Barbie księżniczka i żebraczka. Dlatego my to rozdzielamy. Ja nie znam tych ludzi z pary absolutnych. Ja też nie wiem, kim oni są. Ja nimi gardzę, no. Tak. Do tego na przykład antyszekspirystą był żelazny kanclerz Niemiec Otto von Bismarck. Yes! Yes! Zygmunt Freud. Ten od Kochania się w swojej matce. To on właśnie. Między innymi, ale cieszę się, że tak go spłaciłaś. Czy Keanu Reeves. On jest anty-szekspirystą? Tak. Nie no i jak go tu nie kochać? Tak, człowiek-wampir. Dobra, ale poukładajmy sobie wiedzę. Ale jeżeli Keanu tak mówi, a Keanu żyje od zawsze, to on musi coś wiedzieć. To on musi wiedzieć.

Coś musi być na rzeczy. Tak, Keanu jest wampirem, są na to dowody, więc on musi wiedzieć. Czy to jest kolejna teoria spiskowa? Musi być. Albo zróbmy tę teorię spiskową na naszym livestreamie dla naszych patronów. Możemy tak zrobić. Ale dobra, to teraz zamieniasz się w słuch. Zamieniasz się w słup, no, soli. Zamieniasz się w słup soli, ponieważ uporządkujemy sobie wiedzę i zaczniemy od tego, kim w ogóle był William Shakespeare. Co na jego temat wiemy? A co ciekawe, wiemy niewiele. Jak niewiele? Napisał dużo, żył w Anglii, był w Teatrze Globe. Łał, świetnie, to powiem ci, książkę o tym napiszesz, biografię. Czy wiesz więcej na temat Williama Shakespearea, czy twórcy Koziołka Matołka? William Shakespeare urodził się w 1564 roku w Stratford-upon-Avon.

Bo ja lubię wierzyć do końca historii w to, że on żyje. On żyje w naszych serduszkach. Przepraszam. Przepraszam. Shakespeare miał piątkę rodzeństwa, z czego trójka zmarła w dzieciństwie przez zarazę. I co teraz ci głupio? Teraz mi głupio, bo już chciałem mówić, że jakieś The Jackson's Five, że były trudne treningi, ale to jakby byłoby ciężko. Ale niestety, zaraza. Jego rodzina była majętna. Jak mieli tyle dzieci, no to raczej. Jego ojciec był lokalnym politykiem, a potem burmistrzem miasteczka. A przede wszystkim był rzemieślnikiem wytwarzającym rękawiczki, czyli rękawicznikiem. Albo był farmerem, albo był rzeźnikiem. Właśnie to nie ja, to historycy nie mogą się zdecydować. Ale to czekaj, bo jak był farmerem, no to raczej nie miał chyba dużo pieniędzy.

Jak był rzeźnikiem, no to wydaje mi się, że to też jest zawód, który ma mniej pieniędzy. Słuchaj, musiało mu coś dobrze iść, ponieważ został oskarżony o lichwę. Stąd wiemy coś o nim, ponieważ były zapisy. A jeżeli lichwa, czyli pożyczanie pieniędzy na procent, to znaczy, że musiał mieć te pieniądze, żeby je pożyczać. Chyba, że on pożyczał od kogoś na lichwę, ale później on pożyczał od banku czy jakiegoś znajomego, który mu na normalny procent pożyczał. I później temu drugiemu był takim pośrednikiem, takim, wiesz, bocianem był tamtych czasów. Gdy potrzebujesz siana, zadzwoń do... Williama! To właśnie ojciec był. Do starego Williama. Do starego Williama. A słuchaj, matka jego, Mary Arden, pochodziła z bogatej rodziny i w posagu wniosła aż dom. Aż dom. Aż dom. To był duży posag. No ja też bym chciał, że ktoś mi wniósł posag w domu.

Zakończył jednak edukację dosyć wcześnie, bo w wieku 14 lub 15 lat, bo jego rodzina wpadła w problemy finansowe spowodowane nielegalnym handlem wełną przez jego ojca. Co ten ojciec zrobił? To chłop wszystkich talentów. To lichwa, rękawiczki, tu handlowanie ziemią, tu coś jeszcze, rzeźmieszek czy rzeźnik. Tutaj nielegalny handel wełną. What the hell? Nieźle, nie? Okej. No właśnie. Chyba, że on handlował tą wełną z rękawiczek, bo już mu się nie sprzedawało i to wełnę sprzedawał. Tak mogło być. Okej, okej, okej. Myślałem, że był takim geniuszem, że o, w wieku 14 lat wypuszczamy cię i później matka jego znajomego mówiła do swojego syna, patrz na tego Williama, debilu, ty. William w wieku 14 lat skończył studia, Oxford, a ty co? Skończyłeś jeść makaron chociaż na obiad? Żeby nie było, uczyli go ludzie z Oxfordu, nie skończył go Oxfordu.

No ja wiem, no ale wiesz, zawsze mama musi przeinaczyć, nie? Jak mówi, o, jakby inni skoczyli w ogień, patrz na Sebastiana, nie? Sebastian, pozdrawiam cię, ale... No, i tak nigdy ci dopiętnie dorostałem. Tak było. Młody Shakespeare też, słuchaj, dorabiał sobie jako domowy nauczyciel, sekretarz, a nawet aktor. W wieku 18 lat ożenił się z Anne Hathaway. Z Tom N. No, właśnie będzie z tym związana teoria, która była od niego wtedy o 8 lat starsza. I ubierała się u prady. Tak. Historycy zakładają, że małżeństwo było wymuszone przez to, że Anne była uważana już za starą pannę w tym wieku. Czekaj, ile lat była od niego starsza? Osiem. Czy on miał 18? 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26 lat miała? Tak. I już była taka stara?

Tak. Ja pierdziele. I też była w trzecim miesiącu ciąży. Już? Z jego córką. Więc historycy zakładają, że biorąc pod uwagę tamte czasy, że William zapłodnił starszą od siebie babkę, która była starą panną i rodzice powiedzieli, że trzeba wziąć odpowiedzialność. Podoba mi się określenie na 26-letnią dziewczynę starą panną. Stara panna, nie? No właśnie. Sorry. Dokładnie. Para w sumie doczekała się trójki dzieci, w tym bliźniaków. A była córka? Tak, córka i dwójka bliźniaków. Jednak jeden z bliźniaków zmarł w wieku 11 lat. Nazywał się Hamnet i miało to ponoć zainspirować Shakespearea do napisania Hamleta. To, że para miała tylko trójkę dzieci w tamtych czasach nie było dobrym znakiem.

Ale według nich jest tak uderzająco podobny i jest z Anne Hathaway, że według nich ma być, w sensie według spiskowców, ma być to dowód na wędrówkę dusz i to, że Shakespeare i Anne znaleźli siebie nawet w późniejszych wcieleniach. A co jak oni są wampirami? Albo że William Shakespeare jest wampirem. On jest Edwardem. Teraz pokażę wam wideo i pokażę ci, jak wygląda mąż Anne Hathaway i jak wygląda William Shakespeare. Okej. Chwilka. Proszę bardzo. Okej. I co, widzisz podobieństwo? Ty, podobny zakolak, oczy te same, usta te same. No, ten sam. Shakespeare miał trochę pełniejsze usta. On miał takie całośne usta, nie? No zobacz na to. Dla mnie coś w tych teoriach spiskowych jest. Ej, chłop wygląda jak, jakbyś powiedziała Ajajowi wygeneruj mi Williama Shakespearea w prawdziwym życiu.

Czyli pierwsza wzmianka o nim, że coś robił dla teatru jest ten William Shakespeare to... Pan jest świnią niewychowaną, panie Szekspir. Pan jest świnią pornograficzną, panie Szekspir. Pan jest świnią nieakademicką, panie Szekspir. To jest pierwsza wzmianka, dokładnie. Bo do tej pory pojawiał się jako drugorzędny aktor, a tutaj jest, że jest świnia nieakademicka. I powoli jego nazwisko od tamtego czasu zaczęło się pojawiać jako dramaturg, jako autor spektakli. Pisał dla trupy lorda Szambelana. Jak ja mam prowadzić poważny podcast? Zawsze mnie to bawi, trupy. Jesteśmy trupą. Jesteście tak nieśmieszni, że aż martwa jest widownia.

Tak jak jego ojciec, Szekspir był też dobrym biznesmenem. Wiedział, gdzie się zakręcić, żeby zdobyć finansowanie dla swoich trup. Na przykład dla trupy Lorda Szambelana, która zmieniła potem nazwę na Kingsmen. To ci, co później chronili króla i oni byli tajnymi służbami. Właśnie po tym, jak ich mecenasem i patronem stał się król Jakub I. Oż ty kurde. Za to rodzina Shakespearea nawet dostała własny herb. Ta, do której się nie przyznawał przez siedem lat? Tak. Zajebiście, panie Williamie. Wyobraź sobie, że chłop wraca po siedmiu latach, tam dzieci już, wiesz, jedno w pierwsza klasa, drugie z tym wielkim rożkiem zasuwają i mówią, mamo, mamo, dostałam się do pierwszej A, nie? A tutaj wraca ci ojciec. Mamy herb. Nie mamy mleka, ale mam wielki herb na drzwi sobie pierdyknę.

Słuchaj, o dzieci dbał, bo też drogo sprzedał córkę synowi bogatego mieszkańca Londynu. A nie, to zajebiście zadbał, nie? To córka, kosztuje 100 funtów. Proszę. Co ciekawe, to niedawno się dowiedzieliśmy wszyscy jako ludzkość. Nowe odkryte dokumenty sugerują, że był z niego i jego kolegów z teatru nawet mały gangster. Ponieważ w dokumentach jest wzmianka, że rzucał groźby śmierci wobec innych ludzi z teatralnego świadka. Czyli co, takie było, tu masz Teatr Globe, tam masz, nie wiem, Teatr Roma i tam jest jakiś szesnastowieczny, siedemnastowieczny Karolak, a tutaj ci przychodzi Williama i mówi Dokładnie, i przychodzi, przychodzi do Karolaka i Karolak mówi, ty nieakademicka świnio, a ten, zabiję cię za te słowa, nikt nie gra tak dobrze trzeciego drzewa jak ja, dobra?

Okej. Chociaż jest to całkiem prawdopodobne, że chodzi o tego Williama Shakespearea, ponieważ tam w tym dokumencie z tymi groźbami karalnymi są też wymienieni jego znajomi, znani jakby przyjaciele ze świadka teatralnego, którzy z nim występowali w Globe. Czyli byłoby to dziwny zbieg okoliczności, że ci sami ludzie, ale z innym Williamem Shakespearem komuś grozili. Czy wiesz jak się nazywa grupa? Takich gości, chuliganów, którzy są z Williamem. Wysłów się, no! The Shakespeare's. Szek Zbirs, tak? Dobra, okej, dobra, to było dobre. To było dobre, przyznaję ci. Wrócił do Stratford, w końcu do rodziny.

No to powiem ci, że jego statystyki nie wychodzą na jego korzyść. Jakby zaczynam coraz bardziej wierzyć w to. Cztery? Znasz tylko cztery spektakle Shakespeare'a? Wymień. No, Szekspir. Szekspir 2. Szekspir sam w Nowym Jorku. I Szekspir Powrót Króla. Tak. I Szekspir, Szekspir w Ameryce. Z kim ja mam to do czynienia? Z kim ja mam dyskutować na temat literatury w tym podcaście? Dobra, ale nie dałeś mi skończyć, ponieważ powiedziałam, że zmarł, chłopu się zmarło i został pochowany w apsydzie kolegiry Świętej Trójcy w mieście, Stratford. Upon Avon. Jesteś pewna, że to dobrze przeczytałaś? W kościele Świętej Trójcy. No. I słuchaj, to jest niesamowite, że pomyślisz sobie, chłop został pochowany w najważniejszym kościele w mieście, to znaczy, że za zasługi.

To napisał takie dzieła jak Sen nocy letniej, Otello, Romeo i Julia, Macbeth, Hamlet, Król Lear. Sześć. Sześć z czterdziestu dwóch. Dobra, jest ich więcej. Mam wszystkie wymieniać teraz? A znasz wszystkie? No właśnie, a mnie chciałaś ośmieszyć. Ja ci przynajmniej cztery wymienię. Jego sztuki poruszały podobne tematy, takie jak zdrady, miłość, morderstwa, władza i ambicje. Bardzo często nawiązywały do intryg i tego, co się dzieje na dworach. Co ciekawe, istnieje wiele wersji tych samych sztuk, ze względu na to, że były one wielokrotnie przepisywane, inaczej wystawione. Shakespeare sam robił poprawki w późniejszych latach i historycy głowią się, które wersje są te prawdziwe, pierwotne.

Nie wiadomo. I tak samo Czy jest sens szukania pierwotnych wersji? To jest trochę tak, jakbyś miała obraz Picasso, nie wiem, Panny Zawinionu i tej wersji tego obrazu masz, jak dobrze pamiętam, set, chyba 400, nie? Tylko są skice, wersja taka, wersja straka. Czy jeżeli byś dostała taki obraz, to byś mówiła, panie, ale to nie jest ten oryginalny, który gdzieś tam wisi w muzeum, tylko to jest jakaś wersja X? No ale wyobraź sobie, że masz jakiś spektakl i w każdym spektaklu na przykład ta postać nazywa się inaczej, w każdej wersji spektaklu inaczej na przykład ten dialog jest przeprowadzony, to nie chciałbyś wiedzieć, która była ta oryginalna, a które to są potem wariacje na ten temat? To pytanie, wolałabyś znać wersję pierwotną, pierwszą, czy finalną? Bo dla mnie finalna to jest takie director's cut, które już zostało dopracowane przez Shakespearea, to imię jest dla mnie ważne, bo...

Ale właśnie warto by było wiedzieć, które zostały dopracowane przez Shakespeare'a, a które zostały sobie tak onapisane. Tak samo jak, słuchaj, do tej pory nie wiadomo, jaka była dokładna chronologia powstawania jego dzieł, bo wiele z nich zostało wystawionych na długo przed publikacją i powstawały też pirackie wydania jego sztuk. I w tamtych czasach powstała ta reklama. Tu, tu, tu, nie ukradłeś auta, tu, tu, tu, ale ukradłeś sztukę Shakespeare'a. Dokładnie. A w ogóle pierwsza, prawdziwa publikacja jego dzieł nastąpiła dopiero po jego śmierci. Czyli my tak naprawdę nawet do końca nie wiemy. Gdzieś tam historycy to ustalają, ale sami mówią, to jest prawdopodobne. Najbardziej prawdopodobne. Nie wiemy, która sztuka została napisana jako pierwsza, która jako druga, jakby co tu się w ogóle wydarzało, nie?

Wprowadził też do języka angielskiego, co pewnie wiecie, 1700 nowych słów, które wcześniej w ogóle nie istniały. I też takie określenia, na przykład to Szekspir wymyślił assassination. Assasysesie? Albo nie byłoby Assassin's Creed, gdyby nie Szekspir. Eee, ja wiedziałem, że to się wszystko łączy. Czyli co, w tamtych czasach nie było młodzieżowe słowo roku, tylko było szekspirowskie słowo roku. Tak, Majestic. To jest na przykład jego słowo. Takie określenie jak Break the Ice czy Love is Blind. Nie byłoby Love is Blind... On napisał Love is Blind? Tak, na Netflixie. Gdyby nie Szekspir. Widzisz? Najlepsza komedia romantyczna Shakespearea. Love is blind. Shakespeare pozostaje najczęściej wystawianym i ekranizowanym autorem sztuk w historii świata. Ciągle jest numerem jeden. Zainspirował też, słuchaj, wiele polskich artystów, między innymi Juliusza Słowackiego czy Adama Mickiewicza.

Czy Sanach. Czy Sanach. Co? Dlaczego? Shakespeare'a wystawiano na ziemiach polskich, słuchaj, jeszcze za czasów życia autora. Wow! Tylko był wystawiany w językach obcych, bo pierwsze tłumaczenia po polsku pojawiły się dopiero w XIX wieku. Czyli co, przyjechali po angielsku, a tutaj Polacy mówili... Co to jest? My English very good, my friend. I don't understand, but very good spektaklo, yes. Nie wiem dlaczego połączyliśmy włoski akcent z łuskimi słowami z polskim, angielskim Boratem. Ale okej. Tak, więc tyle wiemy na temat Szekspira. Andrzeja Szekspira.