#13 Wszystkie tożsamości Williama Shakespearea

Okej, to przejdźmy do rzeczy. Nazywa się ludzi, którzy podważają to, że... Kłamcami. Tak, że William Shakespeare nie był Williamem Szekspirem. Antyszekspirystami. A tych, którzy stoją po stronie Szekspira stratfordianami. Więc na koniec tego podcastu dowiemy się, czy my jesteśmy antyszekspirystami, czy jesteśmy jednak stratfordianami. Strasznie ciężkie słowa. Trudne słowo, no. Ta walka oczywiście toczy się przez wiele lat, jak już powiedziałam. Niektóre teorie krążą już od ponad 400 lat. Bo wyobraź sobie, że osobami, które nie wierzą, że Szekspir to tak naprawdę Szekspir, między innymi byli na przykład taki pan Charles Dickens. Nie znam chłopa. To ten od opowieści wigilijnej czy Davida Copperfielda.

What the hell? Jego rodzice byli pierwszymi kuzynami, co w tamtych czasach nie było niczym dziwnym. Ich matki były siostrami. To bliskie kuzynostwo. To już nawet nie jest Sweet Home Alabama, to już jest... Nie, to już jest grubo. Sweet Home... Home, po prostu Sweet Wasz Home. Okej, okej. Ale no tak jak mówiłam, w tamtych czasach to było na porządku dziennym, więc to nie tak, że wytykali ich palcami na ulicy. W szkole prawdopodobnie Szekspir uczył się łaciny, literatury antycznej, retoryki, a uczyli go wysocy magistrowie z Oxfordu. Skąd wiemy, a co byli wysocy? Mieli metr jakiś, czy coś wierzyli? I to było właśnie bardzo ważne, dlatego że ta jego szkoła w tamtej okolicy była uznawana za taką jedną z lepszych szkół gramatyki, gdzie naprawdę solidnie uczono się łaciny w okolicy.

To znaczy mieli mało czy dużo? Mało. Mieli kasę. Gdyby się kochali, powinni mieć więcej tych dzieci. Ale coś było na rzeczy. I można tutaj podejrzewać, że problem był taki, że uznaje się Szekspira za biseksualnego, gdyż w jego sonetach 26 jest zaadresowanych do mężatki, a aż 126 do pięknego młodzieńca. Więc możliwe było tak, że nie był szczęśliwy w tym związku. To jakby patrzyli teraz na jego SMS-iki, czy jakieś, nie wiem, wiadomości na Snapiku, czyli co? 126 Snapików do chłopaków wysyła, a 26 do swojej dziewczyny? Tak było. I teraz ciekawostka, bo powiedziałeś ta Anne Hathaway? Dlaczego? Kim ona jest we współczesnych czasach? Wszelkie prawa zastrzeżone.

Tak, i to jest właśnie niesamowite, że on ma w ogóle taką twarz średniowieczną. On ma taką twarz nierzeczywistą trochę. No to jest taka uroda naprawdę ludzi z dawnych czasów, więc może coś w tym rzeczywiście jest i oni się znaleźli. Może się naprawdę kochali, tylko nie wychodziło im robienie dzieci i musieli się znaleźć w kolejnym wcieleniu. Okej, okej. Ale dobra, wiemy, że urodziły się... Już mnie sprzydałaś, ja już wierzę w to. Ja wiem, ja wiesz, że wiesz we wszystko. Urodziły się bliźnięta i wyobraź sobie, że nic nie wiemy o kolejnych siedmiu latach życia Szekspira. Chłop się zapadł. Dobra, ale to jest tak z powymi rodzicami. Pierwsze siedem lat życia ich dzieciaka, generalnie nie masz z nimi kontaktu. Oni dla ciebie nie istnieją, ty dla nich tym bardziej. No, tutaj było coś innego, ponieważ Szekspir zostawił żonę i dzieci i wyprowadził się sam do Londynu.

Czyli pierwsza wzmianka o nim, że coś robił dla teatru jest ten William Shakespeare to... Pan jest świnią niewychowaną, panie Szekspir. Pan jest świnią pornograficzną, panie Szekspir. Pan jest świnią nieakademicką, panie Szekspir. To jest pierwsza wzmianka, dokładnie. Bo do tej pory pojawiał się jako drugorzędny aktor, a tutaj jest, że jest świnia nieakademicka. I powoli jego nazwisko od tamtego czasu zaczęło się pojawiać jako dramaturg, jako autor spektakli. Pisał dla trupy lorda Szambelana. Jak ja mam prowadzić poważny podcast? Zawsze mnie to bawi, trupy. Jesteśmy trupą. Jesteście tak nieśmieszni, że aż martwa jest widownia.

Tak jak jego ojciec, Szekspir był też dobrym biznesmenem. Wiedział, gdzie się zakręcić, żeby zdobyć finansowanie dla swoich trup. Na przykład dla trupy Lorda Szambelana, która zmieniła potem nazwę na Kingsmen. To ci, co później chronili króla i oni byli tajnymi służbami. Właśnie po tym, jak ich mecenasem i patronem stał się król Jakub I. Oż ty kurde. Za to rodzina Shakespearea nawet dostała własny herb. Ta, do której się nie przyznawał przez siedem lat? Tak. Zajebiście, panie Williamie. Wyobraź sobie, że chłop wraca po siedmiu latach, tam dzieci już, wiesz, jedno w pierwsza klasa, drugie z tym wielkim rożkiem zasuwają i mówią, mamo, mamo, dostałam się do pierwszej A, nie? A tutaj wraca ci ojciec. Mamy herb. Nie mamy mleka, ale mam wielki herb na drzwi sobie pierdyknę.

No to powiem ci, że jego statystyki nie wychodzą na jego korzyść. Jakby zaczynam coraz bardziej wierzyć w to. Cztery? Znasz tylko cztery spektakle Shakespeare'a? Wymień. No, Szekspir. Szekspir 2. Szekspir sam w Nowym Jorku. I Szekspir Powrót Króla. Tak. I Szekspir, Szekspir w Ameryce. Z kim ja mam to do czynienia? Z kim ja mam dyskutować na temat literatury w tym podcaście? Dobra, ale nie dałeś mi skończyć, ponieważ powiedziałam, że zmarł, chłopu się zmarło i został pochowany w apsydzie kolegiry Świętej Trójcy w mieście, Stratford. Upon Avon. Jesteś pewna, że to dobrze przeczytałaś? W kościele Świętej Trójcy. No. I słuchaj, to jest niesamowite, że pomyślisz sobie, chłop został pochowany w najważniejszym kościele w mieście, to znaczy, że za zasługi.

Nieprawda, zapłacił 440 funtów, więc go tam pochowali. Ej, no ale ja to szanuję. Jak chcesz być uwieczniona, to płacisz se w kościele i później tam za każdym razem, jak ktoś przychodzi po kościele, mówi, e, po Williamie, to ty nie depcz. Ale to jest jakby dowód na to, że w swoich czasach nie był uznawany za jakiegoś niesamowitego, legendarnego pisarza. Musiał sobie zapłacić za miejsce. No i tak, to co mówiliśmy, jego sztuki, komedie, tragedie są do dziś uznawane za jedne z najlepszych dzieł literatury. Tak naprawdę od XIX wieku ludzie docenili jeszcze bardziej Szekspira i stwierdzili, nie no, to był jednak geniusz. No i oprócz, jak już wspomnieliśmy, Szekspir, Szekspir w Ameryce i Szekspir 1, 2, Powrót Króla. A jeszcze była epoka szekspirowska. Tak.

No dobra, ale to czekaj, teraz mamy tak, mamy też jakichś specjalistów, którzy mówią, nie, ja widzę po jego piórze, że tutaj bardziej jego zdolności się rozwinęły. Mamy też jakichś znawców, srawców, to oni nie mogą na przykład powiedzieć, nie, tutaj widać, że ta sztuka została napisana trochę mniej bogatym językiem, tu już poznał na przykład słowo pies, to tutaj je dodał w sztuce. Nie, no to tak, to tak, to tak, ale nie wiemy na przykład, możesz podzielić, że to jest wczesny Szekspir, to jest okres taki, a to jest Szekspir przed śmiercią. Tak. Ale nie jesteś za bardzo w stanie powiedzieć, ta była napisana przed tą, a ta była później. Ale to nie jest najważniejsze w tej teorii, co ty w ogóle tutaj się zachłębiasz. Chciałem tylko powiedzieć, w dupie on kiedy napisał, ważne, że napisał. No, oto będzie pytanie w tej teorii, czy napisał. Ale najważniejsze jest to, że zrewolucjonizował on w ogóle teatr.

Wprowadził też do języka angielskiego, co pewnie wiecie, 1700 nowych słów, które wcześniej w ogóle nie istniały. I też takie określenia, na przykład to Szekspir wymyślił assassination. Assasysesie? Albo nie byłoby Assassin's Creed, gdyby nie Szekspir. Eee, ja wiedziałem, że to się wszystko łączy. Czyli co, w tamtych czasach nie było młodzieżowe słowo roku, tylko było szekspirowskie słowo roku. Tak, Majestic. To jest na przykład jego słowo. Takie określenie jak Break the Ice czy Love is Blind. Nie byłoby Love is Blind... On napisał Love is Blind? Tak, na Netflixie. Gdyby nie Szekspir. Widzisz? Najlepsza komedia romantyczna Shakespearea. Love is blind. Shakespeare pozostaje najczęściej wystawianym i ekranizowanym autorem sztuk w historii świata. Ciągle jest numerem jeden. Zainspirował też, słuchaj, wiele polskich artystów, między innymi Juliusza Słowackiego czy Adama Mickiewicza.

Czy Sanach. Czy Sanach. Co? Dlaczego? Shakespeare'a wystawiano na ziemiach polskich, słuchaj, jeszcze za czasów życia autora. Wow! Tylko był wystawiany w językach obcych, bo pierwsze tłumaczenia po polsku pojawiły się dopiero w XIX wieku. Czyli co, przyjechali po angielsku, a tutaj Polacy mówili... Co to jest? My English very good, my friend. I don't understand, but very good spektaklo, yes. Nie wiem dlaczego połączyliśmy włoski akcent z łuskimi słowami z polskim, angielskim Boratem. Ale okej. Tak, więc tyle wiemy na temat Szekspira. Andrzeja Szekspira.

William to jakby był po polsku. William. Książę William Shakespeare to Władysław Szekspir? No! Władysław Szekspir. I teraz najważniejsze pytanie ze sztuk Szekspira brzmi... No? No Mati! Procent mam czy nie mam procentu? Być albo nie być. Oto jest pytanie. Tylko nie wiem czemu podnosisz tą rękę. Bo zawsze oni to mówią do czaszki. Do czaszki, ale najgorsze jest to, że ta scena, one nie są ze sobą powiązane. Jakby kiedy on mówi być czy nie być, on nie mówi z czaszką w ręce. Mówiłem, ale tak się utarło. No właśnie, to jest przykład... To jest teoria spiskowa. Jak się woła? No, czego? To zjawisko... Mandala efekt?

Tak, właśnie, dziękuję. No właśnie. Ja nie jestem taki głupi, za jakim macie. No nie wiem. Aha, no i super, nie? Teraz spróbuj trochę intelektualnie, bo wchodzimy w grube tematy. Ponieważ wchodzimy w temat, być albo nie być, ale tym razem to jest pytanie kierowane do Szekspira. Szekspir, ty w ogóle byłeś czy nie byłeś? Bo to, że ktoś, kto miał na imię William Shakespeare, był, istniał, to prawda. Ale czy ty byłeś pisarzem, dramaturgiem, to już jest zupełnie inne pytanie. Dobra, ale to czemu wszyscy mieliby jemu przypisywać to? Czy on sobie sam przypisywał? Dowiesz się. Od czego, słuchaj, to się w ogóle zaczęło? Od początku. Trochę się zaczęło tak na grubasa, bo różne teorie chodziły już wcześniej, ale na grubasa zaczęło się od kobiety oczywiście.

Oczywiście, że baba... Baba wszystkiemu bynna, czyli Anne Hathaway. Jedną z najsłynniejszych teoretyczek na temat tego, że dzieła Szekspira napisał ktoś inny, była Delia Bacon. Była to wysoce wykształcona Amerykanka. Oczywiście, że Amerykanka. Wszystkie teorie spiskowe, nawet angielskie, zaczęły się w Ameryce. Ale ona jest jakoś współczesna, czy z czasów, nie wiem, XVII wieku? Nie, z tego co kojarzę to chyba XIX albo XVIII. W każdym razie, była to Amerykanka, która nie mogła uwierzyć, że i ktoś z tak niskim urodzeniem mógłby napisać takie dzieła. Ooo, pani z nazwiskiem Bacon będzie mówiła o niskim urodzeniu? Excuse me? Nawet, słuchaj, ponoć przekonała wikara w kościele, w którym pochowany jest Szekspir, żeby pozwolił jej spędzić tam noc, ponieważ miała plan, żeby otworzyć grób pisarza, bo wierzyła, że znajduje się w nim jakiś dowód na jego prawdziwą tożsamość.

Ale... Na co liczyła? Nie wiem, ale tak myślała, że tam coś znajdzie. Ja chcę tylko powiedzieć, chcę dorzucić tą gruszkę do ognia. Uważam, że każdy Europejczyk i tak jest wyżej urodzony niż jakikolwiek najwyżej urodzony Amerykanin. Koniec! Dziękuję! Nie ma to jak załatwić nasz podcast w mniej niż 10 sekund. Finalnie bała się to zrobić. A ja się nie dziwię. W ogóle na grobie Shakespearea jest taki pisany pięknie wiersz na temat tego, że tu leżą jego prochy. I że właśnie nie tykać, że ten kto przeniesie jego szczątki zostanie jakby... jakby to ładnie powiedzieć... Przeklęty? Przeklęty. Pięknie powiedziane. A później dopisane zapłacimy za to 440 funtów. Nie ruszać. Więc nigdy jakby, to się mówi ładnie, ekshumowany nie został Szekspir.

Tak, więc ona też bała się to zrobić, ale finalnie spędziła kawał życia, żeby badać tę teorię i napisała nawet o tym książkę, która została skrytykowana przez specjalistów literatury i przez to, że nie podołała krytyce, zachorowała i trafiła do szpitala dla umysłowo chorych, gdzie zmarła uznana za szaloną. Więc dosłownie ta teoria doprowadziła ją do szaleństwa, więc uważajcie słuchając tego podcastu. No właśnie, już jesteście szaleni, że go słuchacie. Dobra, dlaczego nie wierzy się, że Szekspir był autorem swoich dzieł? Bo... Amerykanie. Bo Amerykanie. Po pierwsze, to ile wiemy na temat Szekspira, w większości to są domysły. Aha. I to są rzeczy, które zostały jakieś takie poszlaki zostawione. Tu gdzieś było jego zapisane imię w jakichś dokumentach, tam gdzieś było zapisane jego imię w dokumentach.

Tu Netflix wypuścił zakochany Szekspir. Dokładnie, tam Love is Blind wypuścił. No właśnie. I dla kogoś urodzonego w tamtych czasach, kto nie był wysoko postawiony ani za życia uznany za legendę, to jest zupełnie normalne. Bo kiedyś nikt nie zapisywał biografii każdego jednego człowieka. Wiedziałeś w aktach z kościoła, że się urodził, wziął ślub, zmarł. Dziękuję, koniec tematu. Czasem jak coś go poniosło, nie wiem, to były gdzieś w aktach sądowych zapisane, że się z kimś pobił i tyle wiedziałeś na jego temat. Dobra, to stop. Czyli może być równie dobrze tak, że William na przykład przez te 7 lat Chłopusie zmarło, bo nie wiemy, co się z nim działo. No nie, bo wiemy, że zmarł w 1616. Ach, co jeżeli ktoś się za niego podszywał? No jeżeli żona go i dzieci nie widziały przez 7 lat, sorry. Bardziej prawdopodobnie jest to, że William Shakespeare ze Stratford i William Shakespeare, wielki pisarz, to mogły nie być te same osoby.

Tak, czyli był w mieście znany jako biznesmen, nie jako pisarz, absolutnie jako pisarz, dopiero później zastąpiono to na pióro. Kolejne, bardzo ważne, wyobraź sobie, że Szekspir nie zostawił po sobie żadnych listów, żadnych rękopisów, napisał 38 sztuk i 154 sonety i nie ma po niej ani jednej zapisanej kartki. Jedyne co mamy z pisma Shakespearea to sześć jego podpisów na urzędowych dokumentach, które dodatkowo wyglądają jakby pisała to kura pazurem, jakby dosłownie ktoś się dopiero uczył pisać. Pokażę ci je i wam również. Tak się podpisywał William Shakespeare. Co uważasz? W sensie mi nie wolno tego oceniać, bo ja piszę podobnie.

Tak, prawdopodobnie chodził do szkoły. Prawdopodobnie. Ale jego wiedza wykraczałaby poza poziom podstawowej szkoły w małym mieście. A tu koleś wiedział wszystko np. o życiu we Włoszech. Jakie są realia służby wojskowej. Znał się na astronomii. To jest niebywałe. I jeszcze skończył tą szkołę prawdopodobnie w wieku 14-15 lat. No bo był tak inteligentny. Dostał grancika i poszedł do Londynu. Wyobraź sobie, że także zapis jego nazwiska w dokumentach jest wątpliwy. Ponieważ w jednych dokumentach jest zapisane jako Szekspir, pisany przez X w środku, Szaksperę. Aha. W innych Szagspir, przez G w środku. Bo był Szagin, kudło w tym zeskubie. Sam często podpisywał się jako Szakp. Szakp.

No to nie, to... Dobra, okej, mogę się zgodzić z tym, że być może mieli jakiegoś chłopa gdzieś tam właśnie w małej mieścinie i mieli chłopa w Londynie i po prostu to było dwóch różnych chłopów. Ale poczekaj. Czy to było dwóch różnych chłopów? Ponieważ we współczesnej literaturze pojawiło się aż 80 propozycji... Kim tak naprawdę mógł być Szekspir, dla których William Shakespeare to jest tylko pseudonim, że to nie jest prawdziwa osoba, to jest pseudonim kogoś innego, kto pisał te wszystkie dzieła. I oczywiście nie przedstawię wam 80 kandydatur, ale mam kilka, które są najbardziej prawdopodobne według spiszkowców. A przecież mamy zdjęcia Szekspira w internecie. Te wszystkie portrety, które widzisz Szekspira, były namalowane już po jego śmierci.

Ponieważ masz niesamowicie dużo powiązań między ideami Bacona a sztukami Szekspira. W sztukach Szekspira masz dużo metafor naukowych i eksperymentalnych, masz pauzy retoryczne, dużo słownictwa prawniczego i filozoficznego, z którym na co dzień miał do czynienia Bacon. Ja nie podoba mi się tylko, że mojemu ziomeczkowi, my boy, Will Shakespeare, zostaje pozbawiony tylko dlatego, że nie wywodzi się z bogatej rodziny. Ale poczekaj, o tym pogadamy na końcu. W pierwszym folio, czyli w pierwszym wydanym zbiorze dzieł Shakespearea, zawarte jest wiele szyfrów ponoć, zwłaszcza szyfr dwuliterowy. W pierwszym folio są nieregularne czcionki, dziwne odstępy, litery o różnych rozmiarach. Według teoretyków to klucz do zaszyfrowanych wiadomości Bacona.

Mamy Antyszekspirystów, mamy Stratfordian i mamy Oksfordian. Ponieważ druga kandydatura to Edward de Vere, krabia Oksfordu. Dlatego Oksfordianie. Zadam pytanie zanim pójdziemy dalej. Czy są jacyś biedni ludzie? Tak, będzie jeden biedny człowiek. Boż, chciałem tak mówić... Czy... Czy sami bogaci se teraz mogą przypisywać? A ja jestem Szekspirystą, Szekspirem byłem. Ale posłuchaj dalej. Tak, więc jest to hrabia Oxfordu, mecenas sztuki, miał nawet własną trupę teatralną i rzeczywiście był poetą. Hrabia Oxfordu miał oczywiście obycie dworskie, super wykształcenie w prawie, literaturze, sztuce, władał językami obcymi, interesował się teatrem z pokolenia na pokolenie, bo jego ojciec także miał trupę aktorów, a dla jego dziadka pisano specjalnie spektakle.

On dosłownie dorastał z teatrem. I od dziecka uczyli go najlepsi z najlepszych. Uznawany był za intelektualnego kozaka. Dosłownie ludzie w jego wieku mówili, nie, nie, jakby ty jesteś mądry, ale nie tak jak Edward de Vere. Więc on był taki... O, czyli on był synem twojej koleżanki, twojej mamy. On był mędrkiem, na zasadzie tym z Dextera, że chodził i było widać, że jego głowa jest większa u góry, bo miał tak wielki mózg. To znaczy, to domysły, ale może tak było, nie wiem. I właśnie on też, słuchaj, wychowywał się na dworze i widział na własne oczy te wszystkie intrygi i skandale, o których potem pisał Szekspir. Gdzie tu ziarnko nieprawdy? Był członkiem zaufanego kręgu dworzan królowej i był jej ulubieńcem.

Znał realne nazwy ulic, obyczaje, które opisywane są u Shakespearea. No nic, to co brzmi jak typowy pierdziok, nie? Spierdziok. Hrabia Oksfortu Spierdziok. Edward de Spierdziok, a nie de Vere. Dobra, starczy, starczy, przepraszam, przepraszam. No właśnie. I na przykład to on miał być podobno prawdziwym twórcą angielskiego poematu o Romain i Julii, na którym potem wzorował się Szekspir. Bo jakby co? To nie Shakespeare wymyślił Romea i Julię. On to tylko przepisał w spektakl. Spisz zadanie ode mnie, ale tak, żeby się nigdzie domyślił. Dobra. Nie śmiej się, bo do tego wrócimy. Pierwsze utwory Shakespearea, na przykład Wenus i Adonis czy Gwałt na Lukrecji, są dedykowane Henry'emu Riddley'owi, hrabiemu Southampton, który był narzeczonym córki Edwarda de Vere.

Znaleziono prywatną Biblię hrabi Oxfordu, w której ulubione podkreślone fragmenty korelują z motywami biblijnymi znalezionymi w spektaklach Shakespearea. Ale to pewnie wszyscy wtedy mówili, o to fajne, tamto niefajne. Ponoć jeszcze za życia Szekspira były aluzje, że to pseudonim Edwarda de Vere. Czyli chodziły takie ploty. Jak poprzestrzelasz litery, to wyjdzie... Nie, ludzi się tak domyślanie mówi. Ty, na bank te spektakle to pierdzioch pisze. Myślisz o swe pierdzioch? Spierdzioch. Spierdzioch? The Fartman. Cicho, bo nie dokończę tej teorii dzisiaj. Nie było powodu, aby na przykład Edvard Devers za to nie rozpowszechniał utworów poetyckich na dworze pod własnym nazwiskiem, które pisał i rozpowszechniał.