Rozmowa z drem Łukaszem Lamżą

Czy publiczność słuchająca tych wykładów zdaje sobie z tego sprawę? I czasami ja mam wątpliwości, czy autorzy tego typu badań do końca zdają sobie z tego sprawę, że to przestała już być nauka o świecie, o świecie przyrody. Opowiedz króciutko o Towarzystwie im. Alfreda Norfa Whiteheada. Metafizyka jest przygodą ducha, lotem ku nieosiągalnemu. A dla Ciebie czym jest metafizyka i czym się zajmuje to Towarzystwo? Towarzystwo Metafizyczne im. Whiteheada, ono już dawno, dawno temu powstało. Strzelam, bo nie będę teraz szukał, ale myślę, że przynajmniej z 20 lat liczy sobie. Nie zdziwiłbym się, jeśli więcej. Ja tam dołączyłem na studiach, czyli siłą rzeczy. Myślę, że to może mieć około 20 lat.

To jest grupa ludzi, którzy zainspirowani postacią matematyka i filozofa Artura Whiteheada. Zajmują się metafizyką, rzeczywiście metafizyką, w takim sensie najogólniejszego zastanawiania się nad tym, jak jest, jaka jest rzeczywistość. Whitehead miał na to swój pogląd, stworzył tzw. filozofię organizmu albo filozofię procesu, szalenie ciekawą rzecz, taką bardzo bogatą fantazję metafizyczną, filozoficzną, ale pięknie wymyśloną, jedna z perełek intelektualnych XX wieku, moim zdaniem. No ale ja tam dalej należę, jestem członkiem tego towarzystwa. No ale zasada ogólna jest taka, żeby uczynić metafizykę znowu wielką.

A czym jest, powiedz dla ciebie, bo na przykład w ujęciu Krąpca postrzegasz, czy właśnie Whiteheada, czy twoja Łukasza Lamży, metafizyka? Nie, ani taka, ani taka, bo w ogóle w ujęciu Krąpca to dla tych z was, którzy nie siedzą w filozofii takiej hardkorowej, no to mówimy w tym momencie o takiej klasycznej metafizyce, takiej sięgającej jeszcze Arystotelesa, Tam mamy takie pojęcie, jakieś substancje, przypadłości, potem to zostało wykorzystane przez kościół katolicki i zrobiła się z tego tak zwana metafizyka atomistyczna. Szkoła lubelska generalnie. Cuda, tak, szkoła lubelska. Czyli krótko mówiąc, żeby nie wchodzić w detale, o pewnej szkole uprawiania metafizyki akademickiej, takiej systematycznej, pojęciowej i tak dalej. Whitehead też, on wymyślił sobie jakąś propozycję, stworzył język dla niej.

To jest coś zupełnie innego, to jest kompletnie inna rzecz. Ona też działa zupełnie inaczej, bo Whitehead już jest bliżej temu, co ja mam, czyli takiego podejścia, że to jest przygoda ducha. Czyli, że mamy człowieka, który się budzi w pewnej rzeczywistości, próbuje to sobie porządkować. To będą zawsze tylko przypuszczenia, hipotezy. On był bardzo otwarty na to, że w sumie nigdy tego do końca tak naprawdę nie zrozumiemy. No i ja jestem mniej więcej w tym miejscu. To znaczy, ja uważam, że metafizyka, tak jak ja to słowo rozumiem, to jest po prostu próba uporządkowania tego, kim ja jestem, co jest, czego nie ma, jak działa świat, jak działa rzeczywistość, czym jest umysł, czy Bóg istnieje, czy świat mógłby powstać z niczego, czy liczby są wymyślone, czy są odkryte.

Rozkmina, bo to się nadaje na drugą w nocy mniej więcej. To są tego typu pytania. Ciężko powiedzieć. Mogę nawiązać do tego, co już mówiłem wcześniej, czyli wydaje mi się, że świat to jest takie coś, co tworzy i to jest fundamentalna cecha świata, taka pierwsza cecha świata. Zresztą troszkę to pożyczyłem od Whiteheada, o którym mówiliśmy wcześniej, dlatego że on uważał, że kreatywność pisana przez duże K jest jedną z takich fundamentalnych, składowych rzeczywistości. Jakby bez kreatywności nie byłoby nic, więc ja bym powiedział, że jest coś raczej niż nic, bo tak jest ciekawiej. To są prawa sztuki, to są prawa literatury, to są prawa twórczości.